Xây dựng trường học xã hội chủ nghĩa, hướng tới phát triển toàn diện người học

Xây dựng môi trường giáo dục nhân văn, hiện đại, lấy sự phát triển toàn diện của người học làm trung tâm là mục tiêu Quảng Ninh hướng tới khi thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa”. Đề án được Thành ủy Quảng Ninh phê duyệt ngày 15/11/2026, đặt ra yêu cầu đổi mới đồng bộ từ văn hóa học đường, chất lượng đội ngũ nhà giáo đến phương thức quản trị, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, hướng tới hình thành những thế hệ công dân phát triển toàn diện về Đức, Trí, Thể, Mỹ.

bqn_tr_thsp.jpg
Học sinh diễu hành tại buổi lễ khai giảng năm học mới 2026-2027 tại Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm, thuộc Trường Đại học Hạ Long.

Từ yêu cầu đổi mới đến mô hình giáo dục mới

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng định hướng phát triển toàn diện con người Việt Nam về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, thượng tôn pháp luật, năng lực sáng tạo, thẩm mỹ, thể lực, kỹ năng sống, kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng số. Đây là định hướng thống nhất để xây dựng mô hình nhà trường vừa bảo đảm các giá trị cốt lõi của giáo dục xã hội chủ nghĩa, vừa đáp ứng yêu cầu của thời đại mới. Từ đó, mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa” là sự cụ thể hóa quan điểm của Đảng về một nền giáo dục vì con người, được tiếp cận theo hướng kết hợp giữa các giá trị xã hội chủ nghĩa với những chuẩn mực của giáo dục hiện đại. Đó là sự thống nhất giữa mục tiêu hình thành con người với yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục; giữa giáo dục toàn diện với phát triển năng lực và sở trường; giữa xây dựng nhân cách với khơi nguồn sáng tạo; giữa dân chủ, nhân văn với kỷ luật, kỷ cương; giữa trách nhiệm của nhà trường với sự tham gia của gia đình và xã hội; giữa truyền thống, bản sắc văn hóa với khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

bqn_tr_qmc.jpg
Đồng chí Quản Minh Cường, Bí thư Thành ủy Quảng Ninh chụp ảnh cùng với học sinh Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm.

Đối với Quảng Ninh, tại Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh (nay là thành phố) lần thứ XVI, Chương trình hành động số 15-CTr/TU ngày 05/3/2026 và Chương trình hành động số 03-CTr/TU về triển khai các chủ trương của Trung ương trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo đã xác định yêu cầu tiếp tục tạo đột phá về nguồn lực, động lực và không gian mới cho phát triển giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đây là cơ sở để thành phố chủ động đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời xây dựng những mô hình giáo dục phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

1794878913328-232997733561541155-232997733561541155-0df99870176a9241f844938995c0ded6.jpg
Giờ học của cô và trò Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm. Ảnh: Hoàng Nga

Thực tiễn cho thấy, Quảng Ninh là thành phố có nhiều điều kiện thuận lợi để triển khai thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa”. Những năm qua thành phố đã đạt nhiều kết quả tích cực về quy mô mạng lưới, đội ngũ, cơ sở vật chất, chất lượng giáo dục đại trà và mũi nhọn. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới, cần tiếp tục khắc phục tình trạng một số nội dung giáo dục còn phân tán; giáo dục lý tưởng cách mạng, Đức - Trí - Thể - Mỹ, kỹ năng sống, lao động, hướng nghiệp, trải nghiệm, năng lực số, đổi mới sáng tạo ở một số nơi chưa được tổ chức thành một hệ thống liên thông, có mục tiêu và chuẩn đầu ra rõ ràng. Yêu cầu đặt ra trong nhà trường là phải chuyển từ cách tiếp cận từng hoạt động giáo dục riêng lẻ sang tổ chức thành một hệ sinh thái giáo dục thống nhất; đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa chất lượng học tập với hình thành nhân cách, đạo đức, tri thức, năng lực, thể chất, kỹ năng và trách nhiệm xã hội của học sinh.

Việc ban hành Đề án thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa” đã cho thấy tinh thần quyết tâm đổi mới của thành phố. Đề án sẽ cụ thể hóa, thể chế hóa kịp thời, đầy đủ, đồng bộ các mục tiêu, quan điểm, nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết số 71-NQ/TW và các văn bản chỉ đạo có liên quan của Trung ương, của Thành ủy về phát triển giáo dục và đào tạo; chuyển hóa các chủ trương lớn thành mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể, phù hợp với các điều kiện thực tế của thành phố.

bqn_tr_thsp-9602.jpg
Lễ khai giảng năm học mới 2026-2027 tại Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm.

Xây dựng môi trường giáo dục nhân văn, kỷ cương, hiện đại

Quan điểm xuyên suốt của Quảng Ninh khi triển khai thí điểm mô hình xây dựng trường học xã hội chủ nghĩa đó là trường học công lập được tổ chức, vận hành dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và sự tham gia có trách nhiệm của gia đình, cộng đồng. Nội dung giáo dục nhằm phát triển toàn diện cho người học với 05 trụ cột: Giáo dục Lý tưởng xã hội chủ nghĩa, Đức, Trí, Thể, Mỹ. Các cơ chế, nguồn lực và điều kiện giáo dục phải phục vụ sự phát triển của người học, không tạo ra rào cản tiếp cận do hoàn cảnh kinh tế hoặc khả năng chi trả của gia đình người học; học sinh được tôn trọng, phát triển phù hợp năng lực, nhu cầu, hoàn cảnh và không ai bị bỏ lại phía sau. Mục tiêu cao nhất hướng tới của mô hình chính là khơi dậy, hiện thực hóa, lan tỏa các giá trị đặc trưng của con người xã hội chủ nghĩa; học sinh, phụ huynh, nhà trường, xã hội cảm nhận, đo lường, hài lòng về chất lượng giáo dục hàng ngày; một môi trường giáo dục kỷ cương, an toàn, văn minh và phát triển, tạo điều kiện tốt nhất để mỗi học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, kỹ năng sống, tư duy đổi mới sáng tạo, khát vọng cống hiến và trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước.

Sau giai đoạn thí điểm, học sinh phải thể hiện sự tiến bộ rõ ràng theo 5 trụ cột và các giá trị cốt lõi của mô hình: Có lý tưởng, bản lĩnh, hành vi đạo đức và trách nhiệm; có năng lực tự học, tư duy độc lập, sáng tạo và giải quyết vấn đề; có sức khỏe, kỹ năng tự bảo vệ và thói quen rèn luyện; có năng lực thẩm mỹ, bản lĩnh văn hóa; biết tôn trọng sự khác biệt, hợp tác, tham gia cộng đồng và chủ động định hướng tương lai. Kết quả đầu ra được theo dõi theo quá trình, so sánh với đường cơ sở và giữa các nhóm học sinh, bảo đảm không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau. Mức độ thay đổi được xác định trên cơ sở so sánh với đường cơ sở đầu kỳ thí điểm thông qua nhóm chỉ số cốt lõi về: sự tiến bộ theo 5 trụ cột; mức độ an toàn, hạnh phúc và cảm giác thuộc về trường; mức độ hài lòng của học sinh, giáo viên, cha mẹ học sinh; khoảng cách về kết quả và cơ hội tiếp cận giữa các nhóm học sinh; năng lực tự chủ, sáng tạo; trách nhiệm xã hội và mức độ tham gia cộng đồng.

2.jpg
Cán bộ Phòng Cảnh sát PCCC&CNCH (Công an thành phố) phổ biến kiến thức, kỹ năng xử lý tình huống cháy, nổ cho học sinh Trường Tiểu học và THCS Hà Tu. Ảnh: Hoàng Nga

Việc dạy học 2 buổi/ngày được tổ chức phù hợp để tạo thêm không gian và thời gian cho học sinh được thực hành, trải nghiệm, đọc sách, nghiên cứu, STEM/STEAM, ngoại ngữ, nghệ thuật, thể thao, lao động, hướng nghiệp, hoạt động câu lạc bộ và được hỗ trợ, bồi dưỡng theo nhu cầu; không đồng nhất mô hình trường XHCN với các hoạt động tăng cường của buổi 2.

Bên cạnh đó, việc triển khai thí điểm mô hình được đặt trên nguyên tắc bảo đảm thực hiện đầy đủ Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, không xây dựng chương trình giảng dạy song song hay phát sinh thêm môn học mới. Theo đó, 5 trụ cột của mô hình được lồng ghép vào kế hoạch giáo dục, hoạt động và môi trường nhà trường. Việc nhận diện, đánh giá mô hình tập trung vào phương thức quản trị, tổ chức các hoạt động giáo dục và kết quả phát triển toàn diện của người học. Cơ sở vật chất, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và giáo dục STEM/STEAM được xác định là những công cụ, điều kiện hỗ trợ, tạo động lực đổi mới, chứ không phải tiêu chí quyết định chất lượng mô hình.

Đáng chú ý, công tác đánh giá được định hướng theo hướng thực chất, chú trọng kết quả và tác động thay vì tập trung vào đầu vào hay số lượng hoạt động. Trong đó, ưu tiên đánh giá sự tiến bộ của học sinh, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục, xây dựng môi trường học đường an toàn, hạnh phúc; đồng thời ghi nhận mức độ hài lòng của học sinh, cha mẹ học sinh, giáo viên, hiệu quả sử dụng nguồn lực và trách nhiệm xã hội của nhà trường. Việc triển khai cũng không đặt ra yêu cầu về hệ thống hồ sơ riêng, mà tận dụng dữ liệu quản lý, kế hoạch giáo dục, hồ sơ chuyên môn, hồ sơ học tập và các sản phẩm của học sinh hiện có làm minh chứng; đẩy mạnh số hóa, đánh giá thông qua lấy mẫu, tránh tạo thêm áp lực hành chính cho các cơ sở giáo dục.

4.jpg
Các cô giáo Trường Tiểu học & THCS Hà Tu gặp gỡ gia đình các học sinh làng chài trước thềm năm học mới 2026-2027. Ảnh: Thu Giang

Để xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đáp ứng yêu cầu của mô hình, Quảng Ninh tập trung rà soát, bố trí đội ngũ đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu và phù hợp vị trí việc làm, đáp ứng yêu cầu dạy học 2 buổi/ngày và triển khai đầy đủ 5 trụ cột. Trong đó, ưu tiên khắc phục tình trạng thiếu giáo viên Ngoại ngữ, Tin học, Giáo dục thể chất, Âm nhạc, Mĩ thuật và đội ngũ có năng lực về STEM/STEAM, AI, tư vấn tâm lý, hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp.

Đồng thời, chú trọng bồi dưỡng cán bộ quản lý về quản trị nhà trường hiện đại, quản trị chất lượng, xây dựng văn hóa và tổ chức mô hình giáo dục mở; nâng cao năng lực xây dựng và điều hành kế hoạch giáo dục dựa trên mục tiêu và kết quả phát triển học sinh. Đặc biệt, chú trọng xây dựng đội ngũ giáo viên cốt cán theo từng lĩnh vực; phát triển cộng đồng học tập chuyên môn trong và giữa các trường; tăng cường nghiên cứu bài học, chia sẻ học liệu, mô hình và kinh nghiệm tổ chức hoạt động; khuyến khích giáo viên nghiên cứu, đổi mới, sáng tạo và phát triển nghề nghiệp liên tục.

Ba trường học, một mục tiêu đổi mới

Mô hình trường học xã hội chủ nghĩa sẽ áp dụng tại các trường có cấp tiểu học, THCS và THPT công lập của thành phố và sẽ được định hướng dựa trên mục tiêu cốt lõi là hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của thế hệ trẻ: có phẩm chất, lí tưởng; có năng lực trở thành những người lao động mới XHCN. Theo đó, Quảng Ninh lựa chọn thí điểm tại 3 trường: Trường Tiểu học, THCS và THPT Vũ Văn Hiếu (trên cơ sở sáp nhập Trường Tiểu học và THCS Hà Tu, Trường THPT Vũ Văn Hiếu); Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm, thuộc Trường Đại học Hạ Long; Trường Tiểu học và THCS Vân Đồn 1 (trên cơ sở sáp nhập Trường Tiểu học Hạ Long, Trường THCS Hạ Long). Mô hình thí điểm hoạt động từ tháng 11/2026. Đến hết năm học 2030 – 2031 sẽ tổng kết, đánh giá việc triển khai, nghiên cứu nhân rộng mô hình.

Đối với Trường Tiểu học, THCS, THPT Thực hành Sư phạm, đây là trường công lập liên cấp 3 cấp học duy nhất của thành phố, có chất lượng dạy và học tốt; đội ngũ giáo viên đạt chuẩn và trên chuẩn, đồng thời có đội ngũ chuyên gia, giảng viên chất lượng cao của trường Đại học Hạ Long tham gia cố vấn, hỗ trợ và giảng dạy. Nhà trường có cơ sở vật chất, chất lượng giáo dục và năng lực đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, nghiên cứu khoa học, tạo nền tảng thực tiễn phù hợp để xây dựng và thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa”.

Cô giáo Lê Thị Thanh Thơ, Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm chia sẻ: Được lựa chọn là một trong 3 trường thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa” vừa là niềm vinh dự, vừa đặt ra trách nhiệm lớn đối với tập thể nhà trường. Chúng tôi xác định sẽ chủ động cụ thể hóa các mục tiêu, tiêu chí của đề án vào hoạt động giáo dục phù hợp với đặc thù trường liên cấp. Trong đó, chú trọng xây dựng môi trường học tập dân chủ, kỷ cương, thân thiện; đổi mới phương pháp dạy học, phát huy năng lực, phẩm chất và tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Với lợi thế gắn kết cùng Trường Đại học Hạ Long, nhà trường cũng sẽ phát huy sự hỗ trợ của đội ngũ chuyên gia, giảng viên trong nghiên cứu, đổi mới giáo dục, từng bước xây dựng môi trường học đường hiện đại, nhân văn, góp phần hình thành những thế hệ học sinh phát triển toàn diện.

Chị Nguyễn Hoàng Vân, phụ huynh của học sinh Ngô Hà Vy, lớp 7A2 và Ngô Hoàng Tú, lớp 4A1, Trường Tiểu học, THCS và THPT Thực hành Sư phạm chia sẻ: Tôi kỳ vọng mô hình "Trường học xã hội chủ nghĩa" sẽ giúp các con không chỉ học tốt, rèn luyện tốt mà còn hình thành lý tưởng sống đúng đắn, nuôi dưỡng hoài bão, biết sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng. Trong thời đại mới, bên cạnh tri thức và kỹ năng, các con cần có bản lĩnh, lòng nhân ái, tinh thần cống hiến và khả năng thích ứng. Tôi mong gia đình và nhà trường sẽ ngày càng gắn kết, cùng đồng hành, định hướng và tạo điều kiện tốt nhất để các con trưởng thành, phát triển toàn diện.

Việc thành lập mới Trường Tiểu học, THCS và THPT Vũ Văn Hiếu tại phường Hà Tu phù hợp với quy hoạch đầu tư phát triển giáo dục mạng lưới cơ sở giáo dục của thành phố. Trường Tiểu học và THCS Hà Tu, Trường THPT Vũ Văn Hiếu là những cơ sở giáo dục cùng nằm trong vùng dân cư mang đậm văn hóa vùng mỏ với các gia đình chủ yếu là công nhân ngành than, nông dân (nghề trồng trọt, thủy sản), nghề tự do. Vì vậy học sinh tại khu vực này phần lớn có phẩm chất tốt, mộc mạc, tư duy sáng tạo, ít bị áp lực tâm lý trong học tập, tự chủ trong học tập, ngay từ nhỏ đã có khả năng lo toan phụ giúp gia đình việc nhà, chăm lao động và tích cực tham gia các hoạt động tập thể, tôn trọng thầy cô; một bộ phận học sinh nhóm giỏi có tư duy tốt, tự chủ, tự học cao. Cô giáo Bùi Thị Hải Yến, Hiệu trưởng Trường THPT Vũ Văn Hiếu cho biết: Việc thành lập mới trường liên cấp 3 cấp học tạo điều kiện đầu tư đồng bộ các điều kiện tổ chức mô hình trường học mới; học sinh được thí điểm học tập toàn diện ngay từ khi vào lớp 1 tạo sự đào tạo, rèn luyện liên thông cả 3 cấp học, tạo nền tảng phù hợp để triển khai thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa”.

lan-anh.jpg
Giáo viên, học sinh Trường THPT Vũ Văn Hiếu (phường Hà Tu) tham gia đoàn khảo sát các tuyến xe buýt điện, tháng 7/2026.

Lựa chọn thí điểm tại Trường TH và THCS Vân Đồn 1 sau khi ngôi trường này được thành mới cũng sẽ rất phù hợp, vì Trường Tiểu học Hạ Long và Trường THCS Hạ Long, đặc khu Vân Đồn cũng nằm trong vùng dân cư mang đậm bản sắc văn hóa biển đảo, gắn liền với truyền thống làm kinh tế biển, dịch vụ du lịch, thương mại. Vì vậy, học sinh tại khu vực này phần lớn các em có ý thức tốt, có tính tự lập cao. Hai trường trước sáp nhập có sự gắn kết về địa bàn dân cư, môi trường văn hóa và cộng đồng xã hội, tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức mô hình trường liên cấp, bảo đảm tính liên thông trong quản lý, giáo dục học sinh từ cấp tiểu học đến cấp trung học cơ sở. Việc sáp nhập và thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa” tại Trường Tiểu học và THCS Vân Đồn 1 sẽ góp phần kế thừa, thống nhất định hướng giáo dục, hình thành và phát triển phẩm chất, đạo đức, lối sống, ý thức công dân cho học sinh xuyên suốt các cấp học; đồng thời bảo đảm học sinh tại trường chính và các phân hiệu có cơ hội tiếp cận, thụ hưởng đầy đủ các giá trị giáo dục của mô hình, phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng phát triển giáo dục của đặc khu Vân Đồn.

Việc triển khai thí điểm mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa” có ý nghĩa với định hướng phát triển trong giai đoạn mới của thành phố. Với truyền thống “Kỷ luật và Đồng tâm”, tinh thần đổi mới, tiên phong và khát vọng phát triển, Quảng Ninh có nhiều kinh nghiệm trong đổi mới quản trị, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng các mô hình phát triển mới. Tin tưởng rằng, với sự quyết tâm của thành phố, ngành Giáo dục, sự chủ động của các nhà trường cùng sự đồng hành của gia đình và xã hội, mô hình thí điểm “Trường học xã hội chủ nghĩa” sẽ từng bước được triển khai hiệu quả, tạo chuyển biến thực chất trong chất lượng giáo dục, góp phần xây dựng thế hệ công dân tương lai của thành phố Quảng Ninh phát triển toàn diện, có tri thức, bản lĩnh, nhân cách và trách nhiệm với cộng đồng.

Lan Anh

Có thể bạn quan tâm