Không chờ đợi những giải pháp mua sẵn, những người trẻ ngành Than đang tự viết phần mềm, tự thiết kế mạch điện, tự dựng hệ thống ngay tại hiện trường sản xuất. Từ cân băng tải dưới lò đến trạm bơm điều khiển từ xa; từ khâu cảnh báo bảo dưỡng thiết bị đến chuyển đổi số; những người cán bộ, kỹ sư, công nhân trẻ của các đơn vị ngành Than đang từng bước khẳng định mình trong hành trình xây dựng mỏ thông minh, doanh nghiệp số.
Câu chuyện về sức sáng tạo của đội ngũ nhân lực trẻ ngành Than bắt đầu ở Than Núi Béo, với một việc tưởng chừng rất quen thuộc, đó là giao nhận than. Than ra bao nhiêu, giao cho ai, nhận ở đâu, mỗi ca, mỗi ngày là bao nhiêu tấn. Con số ấy nằm ở những đầu cân đặt dọc tuyến băng tải dưới lò, nhưng để nó lên được bàn điều hành, trước đây cần có người trực ghi chép rồi tổng hợp lại. Cách làm ấy chậm, dễ sai sót và buộc phải có người làm việc ở những vị trí nhiều rủi ro nhất.
Anh Nguyễn Ngọc Toàn, Phó Trưởng phòng Kỹ thuật - Công nghệ mỏ, Bí thư Đoàn Thanh niên công ty, cho biết: Trước những bất cập của cách làm truyền thống, những người trẻ ở đây đã chọn một cách làm sáng tạo hơn. Thay vì kéo thêm một tuyến truyền dẫn riêng, họ tận dụng chính đường cáp quang đã có sẵn của hệ thống camera và quan trắc khí mỏ. Tín hiệu từ đầu cân đi theo tuyến cáp ấy lên phòng giám sát, vào máy chủ và hiện lên màn hình theo thời gian thực.
Thực hiện giải pháp sáng tạo này, trên màn hình, người giám sát thấy ngay số tích phân, lưu lượng và tốc độ băng của từng đầu cân, thấy đơn vị nào đang chạy, đơn vị nào dừng, đơn vị nào mất tín hiệu. Phần mềm tự tính khối lượng theo từng ca, tổng hợp theo ngày, nên khi cần báo cáo nhanh, con số đã có sẵn.
Từ dữ liệu cân, phần mềm tự lập phiếu cân theo chu kỳ do người dùng đặt, từ 10-60 giây, kèm mã QR. Khi cần đối chiếu, chỉ cần lọc theo thời gian, loại than, bên giao hay bên nhận, rồi xuất báo cáo ra Excel hoặc PDF. Các danh mục như lệnh cân, loại than, kho xuất đều do chính đơn vị quản lý. Mỗi tài khoản được phân quyền riêng, vì số liệu giao nhận gắn với nghiệm thu nên ai được xem, ai được sửa phải rõ ràng.
Còn ở Than Hà Tu - đơn vị sản xuất than lộ thiên, công tác bảo dưỡng các phương tiện, thiết bị vận tải là một trong những khâu quan trọng nhất, tác động lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh của mỏ.
Thông thường sẽ có một cán bộ cùng lúc theo dõi thiết bị, tổng hợp giờ máy, rà vật tư, lập kế hoạch, đăng ký bảo dưỡng, sửa chữa, rồi phối hợp với Phòng chuyên viên và đơn vị sửa chữa. Tức là một cán bộ phải xử lý rất nhiều việc chuyên môn. Ở riêng khâu cảnh báo bảo dưỡng, phần nặng nề nhất lại là những việc nhỏ lặp đi lặp lại như tìm hồ sơ cũ, ghép sổ với Excel, gọi hỏi tiến độ, tra từng mã vật tư, rồi sửa lại khi thông tin thiếu hoặc lệch…
Anh Nguyễn Việt Anh, Phòng Cơ điện vận tải, Công ty CP Than Hà Tu, cho biết: Phần mềm IMMS Maintenance - một sản phẩm trí tuệ sáng tạo của Đoàn Thanh niên công ty đã gom những việc ấy về một nơi. Giờ máy của thiết bị được tập trung, hệ thống dự báo hạn bảo dưỡng và lập danh sách cảnh báo theo từng thiết bị. Khi lập kế hoạch, cán bộ có sẵn lịch sử và trạng thái các phiếu để biết việc nào cần xử lý trước.
Phía sau mỗi công trình sáng tạo của tuổi trẻ các đơn vị là một phong trào đã và đang được Đoàn Than Quảng Ninh duy trì bền bỉ nhiều năm qua, đó là phong trào Sáng tạo trẻ. Ở các cơ sở Đoàn, thanh niên phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, đăng ký đảm nhận những công trình, phần việc khó. Hai mô hình giữ vai trò nền tảng là câu lạc bộ khoa học kỹ thuật trẻ và tổ hỗ trợ sáng kiến.
Năm 2025, Đoàn Than Quảng Ninh có 62 đề tài, 950 sáng kiến, giá trị làm lợi 20 tỷ đồng, trong đó nhiều sáng kiến mang lại hiệu quả cho công tác an toàn và môi trường. 9 tháng đầu năm 2026, Đoàn công nhận 36 công trình cấp Đoàn Than Quảng Ninh và 310 công trình cấp cơ sở. Có 225 tổ đội, mô hình thanh niên tham gia quản lý đã hoàn thành và hoàn thành vượt mức sản lượng được giao.
Bí thư Đoàn Than Quảng Ninh Hoàng Việt Phương cho biết: Để nâng tầm các sáng kiến và tạo động lực thúc đẩy phong trào, Đoàn Than Quảng Ninh đã tổ chức nhiều diễn đàn và hội thi; góp phần nhân rộng và lan tỏa tinh thần thi đua trong lực lượng trẻ. Năm 2026, Hội thi Tuổi trẻ sáng tạo có 18 đề tài, sáng kiến của 11 đơn vị tham gia, góp phần phát hiện và nhân rộng những ý tưởng tiêu biểu.
Đây cũng chính là nơi người trẻ phát huy vai trò xung kích, tận dụng trí tuệ công nghệ, giảm phụ thuộc vào giải pháp bên ngoài, góp phần xây dựng mô hình “Mỏ thông minh” mà ngành Than đang hướng tới.
