Từ một tấm vé concert đến tương lai công nghiệp văn hóa Quảng Ninh

Nhân phiên làm việc Quốc hội thảo luận về Luật Phát triển Công nghiệp văn hoá, đồng chí Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh, có bài viết về vấn đề này.

Tôi xin bắt đầu bằng một câu chuyện rất đời thường.

Hãy hình dung một gia đình trẻ ở Quảng Ninh nhận được tin thành phố tổ chức một concert lớn. Người vợ lập tức tìm danh sách nghệ sĩ, người chồng mở điện thoại đăng ký vé, đứa con háo hức gửi đường link cho bạn bè. Đến ngày diễn ra chương trình, cả nhà chuẩn bị từ sớm, tính giờ đi lại, chọn chỗ ăn tối, có thể đặt thêm một phòng nghỉ để người thân từ địa phương khác đến cùng xem. Khi tiếng nhạc vang lên, hàng chục nghìn người cùng hát theo một giai điệu quen thuộc, họ không chỉ đang xem biểu diễn. Họ đang chia sẻ một niềm vui, một ký ức và cả niềm tự hào về nơi mình sống.

Sau đêm diễn, gia đình ấy trở về nhà, nhưng người bán hàng ăn vẫn còn khách, khách sạn vẫn có người lưu trú, tài xế vẫn có chuyến xe, người bán đặc sản vẫn có thêm đơn hàng. Một tấm vé, vì thế, có thể mở ra nhiều giao dịch hơn giá trị ghi trên vé.

Đó là điều tôi muốn nhấn mạnh khi nói về công nghiệp văn hóa: Đằng sau một chương trình nghệ thuật không chỉ có sân khấu và nghệ sĩ, mà còn có sinh kế của rất nhiều người dân.

Tôi xin nói rõ, câu chuyện trên là một tình huống gần gũi, được hình dung từ trải nghiệm phổ biến của khán giả đi xem concert; nhưng những gì nó phản ánh đang hiện diện trong đời sống văn hóa Quảng Ninh.

Quảng Ninh đã có những tín hiệu đáng mừng

Năm 2025, Quảng Ninh tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn. Hạ Long Concert 2025 ngày 29/10 và concert “Quảng Ninh - Đất mỏ anh hùng” trong tháng 11 đã thu hút tổng cộng hơn 60.000 khán giả trực tiếp, cùng hàng triệu lượt theo dõi qua truyền hình và mạng xã hội. Những chương trình như Halo! Halo Fest, Skywave Hạ Long, Superfest 2025 hay các hoạt động nghệ thuật tại Bãi Cháy cho thấy khán giả đang có nhu cầu lớn đối với những sản phẩm giải trí được tổ chức chuyên nghiệp.

Điều đáng chú ý là Quảng Ninh không chỉ có cảnh quan đẹp để khách đến chụp ảnh rồi ra về. Chúng ta đang từng bước tạo lý do để du khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và muốn quay trở lại. Concert “Hào khí Di sản – Bừng sáng tương lai” với quy mô khoảng 30.000 khán giả, tiếp đến là các Concert chào mừng thành phố Quảng Ninh với 100.000 người là một ví dụ về việc đưa câu chuyện lịch sử, con người và khát vọng của Vùng mỏ lên sân khấu hiện đại.

Tôi cho rằng đây là hướng đi phù hợp với tinh thần của dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa: Tạo điều kiện để giá trị văn hóa trở thành sản phẩm có sức sống trên thị trường, nhưng vẫn giữ được bản sắc và lợi ích cộng đồng.

Tuy nhiên, tổ chức được một concert lớn mới là bước đầu. Câu hỏi quan trọng hơn là sau khi sân khấu tháo dỡ, chúng ta giữ lại được gì? Bao nhiêu doanh nghiệp địa phương có thêm khách hàng? Bao nhiêu nghệ sĩ, nghệ nhân có thêm cơ hội làm nghề? Bao nhiêu du khách quyết định ở lại thêm một đêm để khám phá Quảng Ninh?

Nếu chưa trả lời được những câu hỏi ấy, chúng ta mới có một sự kiện thành công, chưa chắc đã có một ngành công nghiệp văn hóa phát triển bền vững.

Không chỉ có sân khấu lớn, Quảng Ninh còn có những “kho báu” gần gũi

Thế mạnh của Quảng Ninh không chỉ nằm ở Hạ Long. Từ Yên Tử, Cửa Ông, Bạch Đằng đến Trà Cổ; từ biển đảo Vân Đồn, Cô Tô đến miền núi Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ, mỗi vùng đất đều có câu chuyện riêng. Vấn đề là chúng ta đã kể những câu chuyện ấy thành sản phẩm đủ hấp dẫn hay chưa.

Hội Soóng Cọ của đồng bào Sán Chỉ, Hội Kiêng gió, Hội Mùa vàng, Hội Hoa sở ở Bình Liêu; những lễ hội gắn với đình Lục Nà, các hoạt động văn hóa tại Tiên Yên hay lễ hội đền Cửa Ông đều có thể trở thành hạt nhân của sản phẩm du lịch văn hóa. Chẳng hạn, một du khách đến Bình Liêu không nên chỉ dừng lại ở việc ngắm ruộng bậc thang mùa lúa chín, làm bạn với những bông cỏ lau mùa đông miền biên viễn. Họ có thể nghe hát Soóng Cọ, tìm hiểu trang phục truyền thống, học chế biến món ăn địa phương, mua miến dong và sản phẩm OCOP, ngủ tại homestay của người dân rồi tiếp tục hành trình khám phá vùng biên.

Khi ấy, một làn điệu dân ca không chỉ vang lên trong ngày hội; nó tạo thêm việc làm cho người biểu diễn, người hướng dẫn, cơ sở lưu trú, người bán hàng và những hộ gia đình cung cấp dịch vụ.

Tương tự, Yên Tử có thể phát triển các chương trình diễn giải di sản, âm nhạc và trải nghiệm văn hóa phù hợp với không gian tâm linh, là điểm đến của các giới tăng ni, các vị hoà thượng đức cao vọng trọng sẽ thu hút các phật tử; Cửa Ông có thể kết nối lễ hội với ẩm thực, lịch sử vùng biển; Trà Cổ có thể gắn sinh hoạt văn hóa cộng đồng với trải nghiệm làng biển và ẩm thực địa phương. Những sản phẩm ấy không nhất thiết phải tốn hàng trăm tỷ đồng. Điều cần thiết trước hết là ý tưởng tốt, người làm nghề có năng lực và cách tổ chức chuyên nghiệp.

Từ một concert đến cả hệ sinh thái kinh tế

Quảng Ninh cần tiến thêm một bước. Không chỉ tổ chức các chương trình lớn như những điểm sáng rời rạc, mà xây dựng chúng thành một lịch văn hóa – du lịch có thể dự báo trước.

Một năm có thể có các concert lớn vào những dịp phù hợp, xen kẽ với chương trình nghệ thuật cuối tuần, biểu diễn đường phố, show thực cảnh, nhạc trên du thuyền và những lễ hội địa phương. Du khách biết trước lịch diễn để đặt vé, đặt phòng; doanh nghiệp chủ động chuẩn bị nhân lực, phương tiện, thực phẩm; nghệ sĩ và đơn vị tổ chức có kế hoạch sản xuất dài hạn.

Hạ Long, Bãi Cháy có thể là điểm hội tụ của những sự kiện quy mô quốc gia, quốc tế. Nhưng các tuyến kết nối cần đưa du khách đến Yên Tử, Bình Liêu, Tiên Yên, Vân Đồn, Cô Tô, Móng Cái và các địa bàn khác. Khách xem concert tối thứ bảy có thể dành ngày chủ nhật để đi du thuyền, thưởng thức sá sùng, chả mực, khám phá bảo tàng, tham quan di sản hoặc mua sản phẩm OCOP. Như vậy, du lịch âm nhạc sẽ không cạnh tranh với du lịch di sản; hai lĩnh vực sẽ bổ sung cho nhau.

Quảng Ninh đã có quảng trường, sân khấu, hệ thống khách sạn, cảng tàu, giao thông kết nối và kinh nghiệm tổ chức sự kiện. Đây là lợi thế đáng kể. Nhưng để đón những chương trình quốc tế lớn hơn, chúng ta vẫn cần chú ý tới giao thông sau giờ diễn, phương án đưa đón khán giả, an toàn, y tế, vệ sinh môi trường, hệ thống bán vé minh bạch và chất lượng dịch vụ. Một concert hay có thể khiến khách muốn quay lại; một hành trình bất tiện có thể khiến họ không muốn trở lại lần thứ hai.

Luật mở đường cho người làm văn hóa

Tôi quan tâm đến dự thảo Luật lần này, nhất là việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, phát triển nền tảng giao dịch và khai thác sản phẩm văn hóa, cũng như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Những quy định này sẽ có ý nghĩa thực tế nếu giúp nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương dễ dàng đưa sản phẩm ra thị trường, bảo vệ quyền lợi và nhận được phần thu nhập xứng đáng.

Một nhóm nghệ sĩ trẻ ở Hạ Long có thể sáng tác ca khúc về vùng Mỏ, phát hành trên nền tảng số, bán vé biểu diễn và nhận tiền bản quyền khi tác phẩm được sử dụng hợp pháp. Một nghệ nhân có thể ghi hình, số hóa làn điệu dân ca, bán sản phẩm âm thanh hoặc tổ chức trải nghiệm có thu phí. Một doanh nghiệp nhỏ có thể xây dựng tour kết hợp concert với ẩm thực và di sản mà không phải vướng vào thủ tục chồng chéo.

Thành phố cần nghiên cứu những cơ chế hỗ trợ thiết thực: không gian sáng tạo có chi phí hợp lý; hướng dẫn đăng ký và bảo vệ quyền tác giả; đào tạo kỹ năng kinh doanh số; hỗ trợ quảng bá sản phẩm; kết nối nghệ sĩ với doanh nghiệp du lịch. Đồng thời, cần công khai tiêu chí hỗ trợ, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và không để ngân sách chỉ tập trung vào những chương trình lớn mà bỏ quên người sáng tạo ở cơ sở.

Cần đánh giá hiệu quả sự kiện bằng những chỉ số rõ ràng: lượng khách lưu trú, mức chi tiêu, doanh thu dịch vụ, số lao động địa phương được sử dụng, số sản phẩm văn hóa được tiêu thụ và mức thu bản quyền. Không nên chỉ nhìn vào số người dự hoặc quy mô sân khấu. Và cần phân biệt doanh thu của doanh nghiệp, thu nhập của người dân với khoản thu ngân sách nhà nước; chỉ khi có số liệu phù hợp mới có thể xác định chính xác hiệu quả kinh tế và đóng góp ngân sách.

Điều muốn gửi gắm…

Quảng Ninh có di sản thiên nhiên, di sản văn hóa, bản sắc vùng Mỏ, truyền thống của cộng đồng các dân tộc và một nền tảng du lịch đã được khẳng định. Chúng ta không thiếu nguyên liệu để phát triển công nghiệp văn hóa. Điều cần làm là biến những nguồn lực ấy thành sản phẩm có chất lượng, có người mua, có người sống được bằng nghề và có khả năng phát triển lâu dài.

Đến một ngày, khi nhắc đến Quảng Ninh, du khách không chỉ nghĩ đến Vịnh Hạ Long, mà còn nhớ một đêm nhạc đáng xem, một lễ hội đáng trải nghiệm, một làn điệu dân ca khó quên, một món ăn muốn thưởng thức lại và những con người thân thiện khiến họ muốn quay trở về.

Khi ấy, văn hóa không đứng bên ngoài kinh tế. Văn hóa tạo ra việc làm, nuôi dưỡng niềm tự hào, làm giàu đời sống tinh thần và đóng góp vào sự phát triển của địa phương.

Và công nghiệp văn hóa, suy cho cùng, không chỉ được đo bằng những sân khấu rực sáng hay những con số đầu tư lớn. Nó còn được đo bằng niềm vui của một gia đình sau đêm diễn, bằng thu nhập của người bán hàng nhỏ, bằng tiền bản quyền đến tay người sáng tác và bằng cơ hội để người trẻ Quảng Ninh tự tin sống với tài năng của mình.

Đó là cách chúng ta đưa luật vào đời sống: Bắt đầu từ những điều gần gũi, làm thật, đo được hiệu quả và để người dân trở thành những người trực tiếp hưởng lợi từ sự phát triển văn hóa của quê hương.