“Hạ Long mênh mông là thế/ Để em mê mải mái chèo...”- là lời ca quen thuộc trong bài hát “Hạ Long biển nhớ” của nhạc sĩ Đỗ Hòa An. Ca khúc này được đông đảo công chúng yêu thích, đến mức gọi là “Hạ Long ca”. Và có thể, chỉ riêng ca khúc này thôi cũng đủ để ông sống mãi trong "cõi nhớ" của công chúng yêu nhạc Quảng Ninh.
Nhạc sĩ Đỗ Hòa An sinh năm 1951 tại tỉnh Phú Thọ. Sau khi tốt nghiệp Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam), ông về công tác tại Đoàn Ca múa nhạc Quảng Ninh (nay đã giải thể).
Ông từng tham gia giảng dạy thanh nhạc ở Cung Văn hóa Thanh, thiếu nhi Quảng Ninh. Từ năm 1995 cho đến khi về nghỉ hưu, ông là giảng viên của Trường Cao đẳng Văn hóa nghệ thuật và Du lịch Hạ Long (nay là Trường Đại học Hạ Long) tập trung sáng tác nhiều ca khúc và đã được trao nhiều giải thưởng của tỉnh Quảng Ninh, của các bộ, ngành. Nhưng thành công phải nhắc đến nhạc sĩ Đỗ Hòa An với vai trò là Nhà giáo Ưu tú; được vinh dự đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba, Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2023.
Chọn Quảng Ninh lập nghiệp từ thời trai trẻ, nhạc sĩ Đỗ Hòa An đã dành nhiều tâm huyết sáng tác về quê hương thứ hai của mình. Có thể nói vùng đất Quảng Ninh ông gắn bó sâu đậm với cuộc đời và âm nhạc của ông. Từ nhịp sống sôi động Vùng mỏ đến vẻ đẹp của biển trời Hạ Long êm ả và con người nồng hậu, tất cả đã trở thành nguồn cảm hứng cho ông "chưng cất" thành những tác phẩm âm nhạc giàu cảm xúc.
Công chúng yêu nhạc Quảng Ninh nhớ đến ông bởi ông được coi là người nhạc sĩ "ôm" trọn sự mênh mông của Hạ Long vào lòng và cả đời mê mải cùng Hạ Long trong từng nốt nhạc. Non nước vịnh Hạ Long cho ông nguồn cảm hứng sáng tác, tạo nên nhiều tác phẩm sâu lắng. Trong đó, ca khúc “Hạ Long biển nhớ” ra đời không lâu sau khi ông tốt nghiệp và về Đoàn Ca múa nhạc Quảng Ninh công tác. Ca khúc này cũng gắn với một giai đoạn khó khăn vì gánh nặng cơm áo thường nhật của người nghệ sĩ. Ca khúc “Hạ Long biển nhớ” có lời ca dễ nhớ, dễ thuộc, giai điệu tha thiết dễ hát như gửi gắm tình yêu với biển, với Hạ Long. Cho tới nay, đã nhận được sự yêu mến của rất nhiều người và luôn có một chỗ đứng vững chắc trong kho tàng âm nhạc Quảng Ninh.
Mỗi người con của biển đều thấy mình trong những lời ca quen thuộc của “Hạ Long biển nhớ”: “Đã mấy mùa than anh chưa về với biển, về với Hạ Long gió lộng mây hồng, có phố thợ chênh vênh lưng núi, có dải lụa sương mờ Tuần Châu… Hạ Long mênh mông là thế, để ai mê mải mái chèo. Hạ Long bão giông là thế, để ai ngất ngây thuyền say…”.
Lời đầu bài hát “Hạ Long biển nhớ” nhạc sĩ như mở ra cho người nghe một không gian rộng lớn của Vịnh Hạ Long với biển trời thênh thang, xanh ngắt một màu. Đến với Hạ Long, mọi giác quan đều được đánh thức để trải nghiệm trọn vẹn vẻ đẹp và những giá trị riêng có của vùng đất huyền thoại nơi rồng hạ này.
Nhạc sĩ Đỗ Hoà An kể rằng, trong những năm bao cấp gian khó, ngoài công việc của Đoàn Ca múa nhạc Quảng Ninh, ông còn “mày mò” học hỏi thêm một nghề tay trái đó là đi xiếc tôm cá trên Vịnh Hạ Long. Hàng đêm, ông theo bạn bè xuống bãi biển gần nhà xiếc hải sản tạo nguồn thu nhập thêm cho gia đình. Đỗ Hoà An kể lại, chính 2 ca khúc “Hạ Long biển nhớ” và "Quê em” được nhiều người yêu thích đã ra đời trong thời gian khó này. Các ca khúc này đã góp phần “định hình” những giọng hát nổi danh như: Ngọc Anh, Hồ Quỳnh Hương, Hà Hoài Thu...
Các ca khúc còn lại được ông sáng tác giai đoạn sau này, đều từng đoạt giải cao của Hội Nhạc sĩ Việt Nam. Khác với khúc tình ca của “Hạ Long biển nhớ”, ca khúc “Mộ gió” và “Trụ biển” nói về những người lính bảo vệ vùng biển đảo Hoàng Sa, Trường Sa thiêng liêng của Tổ quốc, mang “chất” riêng mạnh mẽ, vừa hào hùng, vừa bi tráng. Riêng ca khúc“Mặt trời trên Khuê Văn Các” nói về trường đại học đầu tiên của nước ta, ca khúc đã giúp nhiều ca sĩ trẻ “khoe” giọng, nên được nhiều giọng ca trẻ chọn để tham gia các cuộc thi hát ở Thủ đô Hà Nội.
Cụm công trình âm nhạc gồm 4 ca khúc: “Hạ Long biển nhớ”, “Mặt trời trên Khuê Văn Các” (phổ thơ Thi Sảnh), “Trụ biển” và “Mộ gió” (phổ thơ Trịnh Công Lộc) đã giúp nhạc sĩ vinh dự được tặng “Giải thưởng Nhà nước về Văn học - Nghệ thuật”. Có thể khẳng định rằng, đây là phần thưởng cao quý không chỉ cho riêng nhạc sĩ mà còn là niềm vinh dự cho Hạ Long nói riêng, Quảng Ninh nói chung.
Đến nay, bên cạnh “Hạ Long biển nhớ”, nhạc sĩ Đỗ Hoà An đã có khoảng 700 ca khúc, trong đó phần lớn viết về Quảng Ninh. Những ca khúc của ông không chỉ được khán giả yêu mến, nhiều bài hát trở thành truyền thống của địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh mảng đề tài về biển, nhạc sĩ Đỗ Hòa An còn viết nhiều về những tầng than và người thợ mỏ. Ngay cả trong "Hạ Long biển nhớ", ông cũng định vị thời gian ở vùng đất Quảng Ninh này qua những "mùa than". Đặc biệt, nhạc sĩ Đỗ Hoà An còn có một ca khúc xuất sắc được nhiều người yêu thích đó là “Đảng là mùa xuân người thợ”. Ca khúc được ông sáng tác năm 2006 nhân dịp Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng.
Ca khúc này như lời tự sự của những người thợ mỏ năm xưa. Nghe ca khúc, người ta đều nhớ về cuộc đời lam lũ, vất vả của cha mẹ cùng những lời ru yêu thương thời bé nhỏ và nỗi nhớ quê hương nguồn cội. Bởi vậy, ca từ bài hát có đoạn: “… Đảng về phá sạch gông xiềng. Rồi một ngày cờ bay phấp phới trên núi Bài Thơ quê tôi… Đảng là mặt trời chân lý trong tim người thợ vùng than. Đảng đã cho tôi con đường sáng ngời niềm tin. Đảng đã cho tôi con đường với bao mùa xuân và tình yêu”.
Âm nhạc Đỗ Hòa An chính là giai điệu từ miền than - biển, là tình yêu sâu nặng của mình với Quảng Ninh. Chiếm số lượng nhiều hơn cả (khoảng hơn 300 bài) là những ca khúc viết về quê hương và con người Quảng Ninh. Và nhắc đến âm nhạc Quảng Ninh là người ta nhớ ngay đến những sáng tác của nhạc sĩ Đỗ Hòa An. Nhạc sĩ còn viết nhiều chủ đề phong phú khác như viết về Tổ quốc, về Đảng, Bác Hồ, về biển đảo, về mái trường, thầy cô và nhiều ca khúc viết cho thiếu nhi như: "Vùng than nhớ Bác", "Người chiến sĩ đứng gác trên đảo Cô Tô”, “Cô Tô nhớ Bác”, "Trái đất tò he", "Hoa xương rồng", "Mưa Điện Biên", "Bay lên những nốt nhạc xuân"...
Trong suốt cuộc đời sáng tác của mình, Đỗ Hoà An chính là một người thầy đã có nhiều công lao phát hiện, đào tạo những tài năng âm nhạc cho Quảng Ninh như các ca sĩ: Ngọc Anh, Hồ Quỳnh Hương, Hoàng Thái, Hoàng Tùng, Tuấn Anh, Hà Hoài Thu, Đức Lương, Ngọc Diệp và sau này còn có Thu An, Kim Huy...
Trong công việc dạy học, ông nghiêm túc, trách nhiệm. Trong sáng tác nghệ thuật, ông là người nghệ sĩ lãng mạn, giàu cảm xúc. Với tâm hồn tinh tế nhạy bén, say mê, yêu đời, ông đem đến cho người yêu nhạc sự rung động sâu sắc qua từng ca khúc. Đặc biệt, nhạc sĩ Đỗ Hòa An còn có nhiều ca khúc sáng tác riêng cho mỗi ca sĩ tùy theo từng chất giọng của học trò mình.
Ông cần mẫn góp nhặt từng tứ thơ, từng thanh âm cuộc sống để làm giàu cho vốn âm nhạc của mình. Đằng sau tất cả là một trái tim ấm nóng yêu đời, yêu người đến thiết tha và đặc biệt là tình yêu mà ông dành cho âm nhạc.
Cả cuộc đời sáng tác âm nhạc của mình, nhạc sĩ Đỗ Hòa An vẫn luôn giữ thói quen tự đánh đàn rồi hát thử, nghe phải cảm thấy cái tâm trong lòng mình rực cháy lên. Với ông, ca khúc phải được "chưng cất" từ cảm xúc mãnh liệt thì mới đến được với người nghe, giống như ca từ ông viết "... và con người, đã yêu, yêu nồng nàn".
Nhạc sĩ Đỗ Hòa An đã gửi lại Quảng Ninh tình yêu nồng nàn ấy. Ông trút hơi thở cuối cùng vào lúc 4 giờ 15 phút sáng 10/11/2026, hưởng thọ 76 tuổi. Trong con mắt của người yêu âm nhạc, ông không mất, mà chỉ đi vào cõi mênh mông của "Hạ Long biển nhớ". Ông cũng sẽ sống trong cõi nhớ của bạn hữu, các thế hệ học trò và công chúng yêu nhạc Quảng Ninh hôm nay và cả mai sau.
