Quảng Ninh là địa phương duy nhất của Việt Nam có cả biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, đồng thời hội tụ hệ thống cửa khẩu, cảng biển, sân bay quốc tế và cao tốc kết nối trực tiếp với các trung tâm kinh tế lớn. Lợi thế “đa cửa ngõ” này tạo cho Quảng Ninh vị trí đặc biệt trong kết nối liên vùng, nhất là khi trở thành thành phố, không gian phát triển sẽ được tổ chức thống nhất, từ đó mở rộng khả năng đảm nhận vai trò trung tâm kết nối.
Nếu Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính, khoa học, giáo dục và dịch vụ của quốc gia; Hải Phòng là cực công nghiệp, cảng biển và logistics lớn thì lợi thế của Quảng Ninh là trung tâm kết nối kinh tế biển, cửa khẩu quốc tế và các hành lang giao thương xuyên biên giới. Đây là lợi thế khá đặc biệt, bởi trên cùng một không gian, Quảng Ninh có cửa khẩu quốc tế Móng Cái kết nối trực tiếp với Quảng Tây và thị trường Trung Quốc; có đường bờ biển dài, hệ thống cảng biển và điều kiện phát triển cảng nước sâu; có sân bay quốc tế Vân Đồn; đồng thời được kết nối với Hải Phòng, Hà Nội và các tỉnh phía Bắc bằng hệ thống cao tốc. Các cửa ngõ này tạo thành một mạng lưới mà ít địa phương có thể hội tụ đầy đủ.
Điều quan trọng hơn là các lợi thế ấy có khả năng bổ trợ cho nhau. Cửa khẩu tạo dòng thương mại xuyên biên giới; cảng biển mở hướng giao thương quốc tế; sân bay kết nối hành khách, du lịch và các dịch vụ có giá trị cao; cao tốc kết nối các trung tâm sản xuất, tiêu dùng và logistics. Khi được tổ chức thành một hệ thống thống nhất, Quảng Ninh không chỉ là nơi hàng hóa, con người đi qua mà có thể trở thành nơi tập kết, trung chuyển, phân phối và tạo thêm giá trị cho các dòng chảy kinh tế.
Trên nền tảng những giá trị cốt lõi đang sở hữu, khi chính thức trở thành thành phố, Quảng Ninh được Trung ương xác định là cực tăng trưởng trọng điểm khu vực phía Bắc, những lợi thế của địa phương sẽ tiếp tục được phát huy. Cụ thể, trong định hướng Quy hoạch chung, Quảng Ninh xác định theo đuổi mô hình phát triển đa trung tâm, đa cực, gắn các đô thị với các hành lang kinh tế và hạ tầng chiến lược. Trong không gian đó, Móng Cái có thể phát huy vai trò cửa khẩu, thương mại và logistics quốc tế; Vân Đồn phát triển kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và hàng không; Hạ Long là trung tâm đô thị, du lịch và dịch vụ; Cẩm Phả phát huy lợi thế cảng biển, công nghiệp và logistics; Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều tăng cường liên kết với Hải Phòng và các trung tâm sản xuất của vùng. Mỗi khu vực một chức năng, nhưng cùng nằm trong một mạng lưới hạ tầng và thị trường chung.
Việc chính thức trở thành thành phố sẽ tạo điều kiện để cấu trúc này được vận hành ở một cấp độ khác. Nếu trước đây, các không gian phát triển được quản lý và đầu tư theo từng địa bàn, thì nay có thể tiếp cận theo một không gian đô thị - kinh tế thống nhất. Hạ tầng có thể được quy hoạch theo các hành lang kết nối; các trung tâm logistics, công nghiệp, dịch vụ có thể được bố trí theo chuỗi; nguồn lực đầu tư được ưu tiên cho những điểm tạo khả năng lan tỏa thay vì chỉ giải quyết nhu cầu cục bộ.
Đây cũng là cơ hội để Quảng Ninh nâng vai trò trong liên kết với Hải Phòng, Hà Nội và các tỉnh Đồng bằng sông Hồng. Các trung tâm sản xuất của vùng có thêm lựa chọn về cảng biển, logistics và cửa khẩu; ngược lại, Quảng Ninh có thể khai thác thị trường, nguồn nhân lực, công nghệ và hệ sinh thái doanh nghiệp của vùng. Sự kết nối này sẽ tạo ra một không gian kinh tế rộng hơn nhiều so với địa giới hành chính của thành phố.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Quảng Ninh đang tiếp tục nghiên cứu, thu hút đầu tư tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái. Đây là dự án có ý nghĩa đặc biệt, bởi đường sắt sẽ bổ sung phương thức vận tải khối lượng lớn, kết nối các KCN, đô thị, cảng biển với cửa khẩu và mở rộng khả năng liên thông với mạng lưới đường sắt phía Trung Quốc. Khi kết hợp đường sắt với cao tốc, cảng biển, cửa khẩu và hàng không, Quảng Ninh có thể hình thành một hệ thống logistics đa phương thức có sức cạnh tranh cao hơn. Cùng với đó, các tuyến kết nối Quảng Ninh với Vành đai 5, vùng Thủ đô và các trung tâm kinh tế phía Bắc sẽ mở rộng bán kính phục vụ của hệ thống cảng biển, cửa khẩu và logistics. Khi đó, Quảng Ninh không chỉ phục vụ nhu cầu của chính mình mà có thể trở thành một “cửa ra biển” và “cửa vào quốc tế” cho một phần không gian sản xuất rộng lớn của miền Bắc.
Như vậy, lợi thế “đa cửa ngõ” sẽ chuyển hóa thành lợi thế “đa liên kết”. Quảng Ninh không chỉ kết nối biển với đất liền, Việt Nam với Trung Quốc, mà còn kết nối sản xuất với thị trường, cửa khẩu với cảng biển, vùng Thủ đô với không gian kinh tế biển và các hành lang thương mại với chuỗi cung ứng quốc tế. Thành phố Quảng Ninh sẽ trở thành nơi hội tụ, trung chuyển và lan tỏa các nguồn lực của cả vùng, đóng góp vào việc hình thành một không gian kinh tế phía Bắc có sức cạnh tranh cao hơn trong mạng lưới khu vực và quốc tế.
