Mặc dù giá cả tăng cao, nhiều chuyên gia thương mại lên tiếng chỉ trích và cử tri bày tỏ sự không hài lòng, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn kiên trì chính sách áp thuế nhập khẩu đối với các đối tác thương mại ở mức cao nhất kể từ thời kỳ Đại suy thoái. Ông cho rằng chính sách này sẽ mang lại lợi ích cho nước Mỹ. Tuy nhiên, kết quả một cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy sự phản đối của cử tri đối với chính sách thuế quan đang gia tăng, đặt ra thách thức đối với đảng Cộng hòa khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 chỉ còn chưa đầy 1 tháng nữa sẽ diễn ra.
Cụ thể, phần lớn người Mỹ ở độ tuổi trưởng thành không tán thành chính sách thương mại của Tổng thống Trump. Hơn 64% số người tham gia khảo sát cho rằng ông đã đi quá xa trong việc áp đặt các mức thuế quan mới nhất, tăng so với mức 58% của tháng 1. Chính sách thương mại của Tổng thống thuộc đảng Cộng hòa này hiện đối mặt với hàng loạt thách thức về chính trị, pháp lý và kinh tế.
Chính sách thuế quan của Tổng thống Trump liên tục thay đổi
Hiện Mỹ áp dụng mức thuế nhập khẩu phổ biến từ 10% đến dưới 20% đối với hàng hóa từ phần lớn các quốc gia. Tuy nhiên, các mức thuế liên tục biến động do những trở ngại pháp lý cũng như việc Tổng thống Trump thường xuyên điều chỉnh chính sách.
Trong đợt áp thuế quy mô lớn nhất năm 2025, Tổng thống Trump công bố các mức thuế mà ông gọi là “thuế đối ứng” (“reciprocal” tariffs), cùng nhiều loại thuế nhập khẩu khác đối với hàng chục quốc gia.
Ông viện dẫn một đạo luật ban hành năm 1977, cho rằng văn bản này trao cho Tổng thống quyền hành động mà không cần Quốc hội phê chuẩn trong tình trạng khẩn cấp về kinh tế. Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ cơ sở pháp lý này vào tháng 2, Tổng thống Trump chuyển sang viện dẫn nhiều đạo luật thương mại khác để thực hiện các mục tiêu của mình.
Hiện chính quyền Mỹ chủ yếu dựa vào Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Quy định này cho phép Tổng thống áp thuế đối với những quốc gia mà Washington cho rằng có hành vi thương mại không công bằng, chẳng hạn không thực thi đầy đủ lệnh cấm sử dụng lao động cưỡng bức. Theo đó, Mỹ áp dụng các mức thuế mới từ 10% đến 12,5% đối với hàng nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, trong đó có nhiều đối tác thương mại lớn như Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ, Nhật Bản, Canada và Mexico.
Giới chuyên gia cảnh báo những tác động tiêu cực đối với kinh tế Mỹ
Nhiều chuyên gia thương mại cho rằng chính sách thuế quan của Tổng thống Trump đang gây tổn hại nhiều hơn là mang lại lợi ích cho nền kinh tế Mỹ.
Theo đánh giá của nhiều nhà kinh tế, Tổng thống Trump đang sử dụng các biện pháp mạnh làm xáo trộn hệ thống thương mại toàn cầu tương đối mở, vốn mang lại những lợi ích đáng kể cho Mỹ trong nhiều thập kỷ. Hệ thống này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, duy trì mặt bằng giá thấp, nâng cao năng lực cạnh tranh và giúp các doanh nghiệp Mỹ giữ vị thế dẫn đầu trong nhiều ngành công nghiệp trên thế giới.
Mỹ hiện là quốc gia xuất khẩu lớn thứ hai thế giới, sau Trung Quốc. Năm ngoái, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ của Mỹ đạt 3.400 tỷ USD, vượt xa mức 2.300 tỷ USD của Đức, quốc gia đứng thứ ba. Mặc dù Tổng thống Trump khẳng định các nhà xuất khẩu nước ngoài phải gánh chịu thuế quan, nhiều nghiên cứu cho thấy chính người dân và doanh nghiệp Mỹ mới là những đối tượng chịu phần lớn chi phí.
Các nghiên cứu của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York và Đại học Harvard chỉ ra rằng các doanh nghiệp nước ngoài nhìn chung không giảm giá bán đủ để bù đắp khoản thuế mà các nhà nhập khẩu Mỹ phải nộp tại cửa khẩu. Do đó, các doanh nghiệp Mỹ phải tự gánh chịu chi phí gia tăng hoặc chuyển một phần chi phí này sang người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán. Trước những ý kiến chỉ trích, Nhà trắng khẳng định ngành sản xuất công nghiệp Mỹ đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh.
Chính quyền Tổng thống Trump dẫn số liệu cho thấy số việc làm trong lĩnh vực chế tạo đang phục hồi sau khi sụt giảm trong năm ngoái. Hoạt động tuyển dụng tại một số ngành xây dựng công trình phi nhà ở cũng ghi nhận xu hướng gia tăng.
Người phát ngôn Nhà trắng Taylor Rogers nhấn mạnh: “Những việc làm trong lĩnh vực xây dựng nhà máy hiện nay sẽ tạo thêm nhiều việc làm trong ngành chế tạo trong tương lai, khi các nhà máy này đi vào hoạt động”.
Những bằng chứng trái chiều về cáo buộc các đối tác thương mại gây bất lợi cho Mỹ
Trong 4 năm sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) năm 2001, ngành chế tạo Mỹ mất gần 3 triệu việc làm, đẩy nhanh quá trình dịch chuyển lao động khỏi các nhà máy. Ngay cả những người ủng hộ tự do thương mại cũng thừa nhận những tác động tiêu cực này.
Nhiều doanh nghiệp Mỹ gặp khó khăn khi cạnh tranh với làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc, quốc gia theo đuổi chính sách hạn chế tiêu dùng trong nước nhằm khuyến khích xuất khẩu.
Trên thực tế, một số quốc gia áp dụng mức thuế nhập khẩu cao hơn Mỹ, chủ động duy trì đồng nội tệ ở mức thấp nhằm tăng sức cạnh tranh của hàng xuất khẩu sang thị trường Mỹ, đồng thời hỗ trợ các ngành công nghiệp thông qua các khoản trợ cấp. Tuy nhiên, mức thuế quan giữa Mỹ và các đối tác thương mại lớn nhìn chung khá thấp, thường tương đương, thậm chí trong một số trường hợp còn thấp hơn mức thuế mà Washington áp dụng.
Theo Viện nghiên cứu Bruegel có trụ sở tại Brussels (Bỉ), trước khi chiến tranh thương mại bùng phát, Mỹ áp dụng mức thuế nhập khẩu bình quân 1,47% đối với hàng hóa từ Liên minh châu Âu, nhỉnh hơn mức 1,35% mà EU áp dụng đối với hàng hóa Mỹ.
Thị trường châu Âu cũng đóng vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp Mỹ. Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), khoảng 30% lượng hàng hóa nhập khẩu vào châu Âu đến từ các doanh nghiệp thuộc sở hữu của Mỹ.
Quan hệ thương mại giữa Mỹ và Canada, đối tác thương mại lớn ở phía bắc nước Mỹ, từng có đặc điểm tương tự trước khi các cuộc đàm phán thương mại đổ vỡ vào mùa hè năm nay. Theo tính toán của Oxford Economics, Canada từng áp dụng mức thuế nhập khẩu thực tế khoảng 2,4% đối với hàng hóa Mỹ, chưa bằng một nửa mức thuế 5% mà Washington áp dụng đối với hàng hóa Canada. Tuy nhiên, hai nước hiện rơi vào vòng xoáy tranh chấp thương mại, liên tiếp gia tăng các biện pháp áp thuế trả đũa lẫn nhau.
