Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 26/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ và dự án Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia.
Phát biểu ý kiến tại Tổ 1, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội cho biết, cả hai dự án luật đều liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia, sự toàn của người dân và đặc biệt là sự phát triển của đất nước. Yêu cầu đặt ra là phải phòng ngừa sớm, quản lý đúng trách nhiệm và tạo thuận lợi cho hoạt động hợp pháp của người dân và các tổ chức.
"Quy định phải rõ, chặt chẽ, khả thi, bảo vệ được lợi ích quốc gia và quyền lợi của nhân dân", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Việc chuyển sang hậu kiểm phải ngăn ngừa được nguy cơ trước khi xảy ra cháy
Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ, Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tán thành việc cắt giảm các thủ tục, song lưu ý cải cách phải giảm phiền hà cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao khả năng kiểm soát an toàn.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, hai yêu cầu này phải đi liền với nhau, không thể buông lỏng, không thể coi nhẹ. Ngoài ra, những nội dung đã được thực hiện theo Nghị quyết của Chính phủ cần được đánh giá để hoàn thiện.
Trao đổi sâu hơn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị giảm thủ tục về vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ phải đi cùng với khả năng kiểm soát đối tượng và quá trình lưu thông. Bãi bỏ giấy phép kinh doanh công cụ hỗ trợ phải gắn với việc kiểm tra các điều kiện còn phải tuân thủ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, đây là một loại hàng hóa đặc biệt, đặc thù, nếu sử dụng sai đối tượng, sai mục đích có thể gây hậu quả rất nghiêm trọng. Vì vậy, phải kiểm soát nguồn gốc người được mua, số lượng mua bán, xử lý doanh nghiệp khi chấm dứt hoạt động. Bỏ giấy phép nhưng không được bỏ trống trách nhiệm quản lý.
Bên cạnh đó, cắt giảm giấy tờ trong hồ sơ trang bị, vũ khí phải đi cùng với cơ chế xác minh, nếu không yêu cầu nộp các văn bản đồng ý của cấp có thẩm quyền thì cũng phải đối chiếu được những thông tin đó. Các cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu đã có, không bắt các tổ chức cung cấp lại thông tin và phải chịu trách nhiệm với kết quả xác minh.
Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan, tổ chức nhà nước lưu trữ dữ liệu. Thay vì yêu cầu người dân hoặc các cơ quan phải khai báo lại khi thiếu dữ liệu như trước đây, quy trình hiện nay phải cơ quan, tổ chức lưu trữ có trách nhiệm lưu trữ dữ liệu đã được khai báo và quản lý quá trình đó.
"Đây là hướng tiếp cận mới trong tất cả các thủ tục của chúng ta hiện nay, vừa đỡ phiền hà cho người dân, giảm bớt thủ tục của các cơ quan nhà nước, giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian và tạo thuận lợi trong thực hiện các thủ tục", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước phát biểu.
Đối với quy định về phòng cháy, chữa cháy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu việc chuyển sang cơ chế hậu kiểm phải ngăn ngừa được nguy cơ, nguy hiểm trước khi xảy ra cháy. Điều này rất quan trọng, bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu của cơ quan nhà nước không có nghĩa là bỏ trách nhiệm nghiệm thu của chủ đầu tư, chủ sở hữu trước khi đưa công trình, phương tiện đó sử dụng.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, thiết kế được thẩm định đúng không đồng nghĩa với việc công trình được thi công đúng cũng như vận hành an toàn. Do đó, phải rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, tư vấn, thi công, giám sát trong xác nhận chất lượng thực tế, xử lý nghiêm việc xác nhận sai, làm giả hồ sơ để nghiệm thu.
"Việc các khâu đều được thực hiện nghiêm túc ngay từ đầu sẽ góp phần giảm bớt được thủ tục kiểm tra, đánh giá thường xuyên, nhưng vẫn bảo đảm an toàn. Người mua nhà, thuê nơi kinh doanh không thể tự kiểm chứng được về chất lượng, về toàn bộ hệ thống phòng cháy, chữa cháy, và cũng không thể chịu thay hậu quả sai phạm của chủ đầu tư được", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nói. Khi có vi phạm, phải khắc phục nguy cơ, xác định trách nhiệm bồi thường theo pháp luật và giải quyết quyền lợi người bị thiệt hại.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước dẫn báo cáo giải trình cho biết, đã có quy định về cập nhật hoặc thông báo kết quả nghiệm thu trước khi đưa công trình, phương tiện vào sử dụng, nhưng cần quy định rõ ai tiếp nhận đánh giá nguy cơ và có quyết định kiểm tra; công trình có nguy cơ cao, đông người thì phải được giám sát kịp thời. Đối với cơ sở chấp hành tốt, cần giảm kiểm tra không cần thiết.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý, phải duy trì sự an toàn trong suốt quá trình sử dụng, nhất là khi cải tạo, thay đổi công năng hoặc sửa chữa, cơi nới công trình. Việc bỏ giấy phép lưu thông phương tiện chữa cháy, cứu nạn phải đi cùng với kiểm soát chất lượng, truy xuất và thu hồi những sản phẩm không an toàn.
Yêu cầu nữa được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập là tháo gỡ những vướng mắc cần gắn với các cái giải pháp an toàn để thực hiện được. Với các cơ sở cũ chưa đáp ứng yêu cầu phòng cháy, cần phân loại hướng dẫn các giải pháp kỹ thuật khả thi. Với cơ sở đã có thể khắc phục được, cần chỉ rõ việc cần làm, thời hạn, căn cứ xác nhận kết quả.
"Trường hợp nguy hiểm trực tiếp phải xử lý kịp thời, không để người dân, doanh nghiệp chờ đợi kéo dài, không hợp thức hóa tình trạng không an toàn của các cơ sở, công trình và phải có cơ chế xử lý. Quy định chuyển tiếp cần kế thừa những kết quả đã được giải quyết, tránh bắt doanh nghiệp làm đi làm lại nhiều lần", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.
Bảo đảm quyền và lợi chính đáng của người dân trong phạm vi bảo vệ công trình
Về một số nội dung cần lưu ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, trước hết phải xác định đúng công trình cần được bảo vệ, mức độ bảo vệ và trách nhiệm đề xuất. Việc xác định các công trình cần được bảo vệ phải căn cứ vào vai trò đối với an ninh quốc gia, mức độ thiết yếu và hậu quả nếu công trình ngừng hoạt động.
Công trình ở một số tỉnh có thể phục vụ cho cả nước cần tính đến sự phụ thuộc của các hệ thống khác, khả năng thay thế, thời gian khôi phục; việc phân loại cũng phải gắn với yêu cầu bảo vệ nguồn lực tương xứng. Cần thống nhất tiêu chí rõ cơ quan rà soát, thời hạn đề xuất và trách nhiệm cập nhật các danh mục công trình.
Bên cạnh đó, bảo vệ công trình phải bảo đảm khả năng vận hành liên tục và khả năng khôi phục khi xảy ra các sự cố. Trong điều kiện số hóa, công trình còn nguyên về vật chất vẫn có thể mất khả năng vận hành khi hệ thống điều khiển bị can thiệp.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đồng tình với việc bổ sung với yêu cầu phòng, chống tấn công mạng, phương thức xâm hại mới, cần bảo vệ đồng bộ công trình dữ liệu, hệ thống điều khiển thống nhất với pháp luật chuyên ngành. Yêu cầu an ninh cũng phải được tính toán, từ lựa chọn địa điểm thiết kế công nghệ đến vận hành, sửa chữa. Phương án bảo vệ phải có dự phòng ứng cứu, khôi phục và diễn tập thực chất.
Công trình qua nhiều địa phương phải rõ đầu mối điều phối, trách nhiệm của từng địa bàn, có cơ chế chỉ huy. Công an làm nòng cốt, đơn vị quản lý vận hành chịu trách nhiệm về an toàn công trình; việc phối hợp phải giúp xử lý nhanh, không làm mờ trách nhiệm lẫn nhau hoặc thiếu trách nhiệm hoặc chồng chéo.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng lưu ý các quy định của Luật phải tạo cơ sở xử lý khẩn trương, đồng thời kiểm soát chặt chẽ việc thực hiện theo thẩm quyền. Tình huống đặc biệt cấp thiết đòi hỏi phải có quyết định nhanh, luật phải bảo đảm người có trách nhiệm hành động kịp thời trong thời hạn, xác định rõ những yêu cầu.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị cân nhắc kỹ việc cho phép áp dụng biện pháp bảo vệ chưa được pháp luật quy định. Theo đó, luật phải xác định điều kiện, chủ thể quyết định, phạm vi, thời hạn, cơ chế giám sát; hạn chế quyền con người, quyền công dân phải có căn cứ luật định cần thiết, tương xứng với yêu cầu bảo vệ. Đồng thời, phải giải trình, chấm dứt các biện pháp khi không còn căn cứ, thống nhất thẩm quyền, tránh mức độ kiểm soát khác nhau, thiếu căn cứ.
Nội dung nữa được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là phải bảo đảm quyền và lợi chính đáng của người dân trong phạm vi bảo vệ công trình. Hành lang bảo vệ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhà ở, đất đai, sinh kế; vì vậy, phạm vi và mức hạn chế cũng phải có căn cứ phù hợp với đặc điểm của công trình. Người dân cần được biết đến ranh giới, những hoạt động được phép và cơ quan giải quyết những vướng mắc, trừ những thông tin thuộc bí mật nhà nước.
Phải phân định quản lý công trình với quản lý nhà nước, đơn vị vận hành tham gia ý kiến về kỹ thuật không nên tự quyết định cho phép người dân cư trú, sản xuất kinh doanh trong hành lang bảo vệ. Quyết định phải thuộc cơ quan có thẩm quyền theo tiêu chí thủ tục rõ ràng, có cơ chế khiếu nại và cũng cần rõ việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư, xử lý thỏa đáng các hoạt động hợp pháp hình thành trước khi xác lập phạm vi bảo vệ.
Đặc biệt, việc bảo vệ công trình phải có sự đồng thuận, tham gia của nhân dân. "Điều này rất quan trọng, không được tách rời vai trò của nhân dân", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý.
Đối với cả hai dự án luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị phải làm rõ nguồn lực, năng lực cơ sở và cơ chế hỗ trợ chuyên môn, bảo đảm đủ điều kiện để triển khai thực hiện, phối hợp rõ đầu mối, chuẩn bị đồng bộ, có văn bản hướng dẫn. Kết quả đạt được là nguy cơ phải được phát hiện sớm, sự cố phải được ngăn chặn kịp thời, hoạt động thiết yếu phải được duy trì, người dân phải được bảo vệ tốt hơn.
