Trong tiến trình hội nhập sâu rộng và chuyển dịch năng lượng toàn cầu, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) xác định hợp tác quốc tế là một chủ trương chiến lược xuyên suốt nhằm nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh, tiếp cận công nghệ tiên tiến và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng năng lượng khu vực, toàn cầu. Từ những nền tảng hợp tác, chuyển giao kỹ thuật công nghệ khai thác than ban đầu đến các thỏa thuận công nghệ, thương mại và đào tạo quy mô lớn hiện nay, TKV đang từng bước khẳng định vai trò một doanh nghiệp năng lượng chủ lực, chủ động hội nhập và phát triển bền vững.
Cách đây hàng trăm năm, vùng than Mông Dương từng là “mỏ vàng đen” dưới sự khai thác của thực dân Pháp. Từ năm 1910, than đã được khai thác tại đây, nhưng phải đến năm 1934, công trình lò giếng đứng đầu tiên mới được khởi công và đưa vào vận hành năm 1938 ở độ sâu âm 97,5m – đánh dấu bước khởi đầu của khai thác hầm lò hiện đại tại Việt Nam.
Ông Đoàn Kiển, nguyên Chủ tịch HĐTV Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, nguyên Giám đốc Xí nghiệp Xây lắp Mông Dương cho biết: Sau năm 1955, khi vùng mỏ được giải phóng, Mông Dương chỉ còn lại đống hoang tàn. Nhiệm vụ khôi phục mỏ nhanh chóng được đặt ra nhưng không hề dễ làm. Lúc này, sự hỗ trợ quý giá và ân tình của người bạn lớn - Liên Xô cũ vào cuối năm 1960 đã giúp ta xây dựng được 2 giếng đứng mức sâu âm 97,5m so với mực nước biển, công suất thiết kế 900.000 tấn than/năm. Vào thời điểm này, đây vẫn là mỏ giếng đứng duy nhất ở Việt Nam và là công trình tiêu biểu cho tình hữu nghị giữa hai đất nước Việt Nam – Liên Xô, được Chính phủ hết sức quan tâm.
Đặc biệt, 104 cán bộ, công nhân mỏ của ta đã được cử sang Liên Xô để tập huấn kỹ thuật khai thác lò giếng đứng. Sau 18 tháng, đoàn trở về nước bắt tay khai thác trở lại lò giếng đứng Mông Dương. Khi trở về, họ không chỉ mang theo kỹ thuật, mà còn mang theo tư duy công nghiệp – nền tảng cho sự phát triển dài hạn của ngành Than. Trong bối cảnh thiếu thốn đủ bề, hợp tác quốc tế đã trở thành “đòn bẩy” mang tính quyết định, thay đổi vận mệnh mỏ Mông Dương cũng như những người công nhân ngành Than.
Sau hơn 4 thập kỷ xây dựng, Công ty CP Than Mông Dương - Vinacomin hôm nay đã vươn lên mạnh mẽ. Những dây chuyền cơ giới hóa, hệ thống vận tải hiện đại, công nghệ điều khiển tự động… phản ánh rõ nét quá trình tiếp nhận và làm chủ công nghệ từ hợp tác quốc tế. Không chỉ nâng cao năng suất, hợp tác quốc tế còn làm thay đổi căn bản điều kiện lao động. Người thợ lò hôm nay đang từng bước trở thành lực lượng lao động kỹ thuật cao, làm chủ thiết bị, làm chủ quy trình.
Từ Than Mông Dương, có thể thấy, hợp tác quốc tế chính là nền móng giúp ngành Than Việt Nam vượt qua khó khăn, đặt những viên gạch đầu tiên cho tiến trình công nghiệp hóa sau này. Ở vùng than miền Tây, Dự án khai thác hầm lò dưới mức - 150 tại Công ty Than Mạo Khê đang được triển khai với sự hợp tác của đối tác Trung Quốc trong thi công và chuyển giao công nghệ. Đây là dự án có yêu cầu kỹ thuật cao, đặc biệt trong điều kiện địa chất phức tạp của vùng than Quảng Ninh.
Dự án này được Công ty than Mạo Khê khởi công cuối năm 2014, có tổng giá trị đầu tư 5.868 tỷ đồng, công suất thiết kế 2 triệu tấn/năm, bao gồm 18 vỉa than có trữ lượng địa chất khoảng 75 triệu tấn, trữ lượng công nghiệp trên 59 triệu tấn. Theo kế hoạch, dự án sẽ đi vào hoạt động năm 2019 và kéo dài thời gian vận hành cho đến tận 34 năm sau.
Ông Nguyễn Đăng Hùng, Trưởng phòng Tổng hợp Ban quản lý dự án, Công ty Than Mạo Khê, cho biết: Trong quá trình triển khai, các chuyên gia Trung Quốc tham gia 3 gói thầu lớn, gồm các gói thi công xây dựng thân giếng đứng chính, phụ; các đường lò tiếp giáp, sân ga mức -230, -315, -400m; cung cấp lắp đặt hệ thống cốt giếng, đường ống, đường cáp kỹ thuật của giếng đứng chính, phụ; cung cấp, xây dựng và lắp đặt tháp giếng chính, giếng phụ, hệ thống trục tải và thiết bị điều khiển, thông tin liên lạc. Song song là quá trình đào tạo, chuyển giao cho đội ngũ kỹ sư Than Mạo Khê.
Không chỉ dừng lại ở hợp tác trong lĩnh vực khai thác than, TKV đã và đang từng bước mở rộng hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực, từ nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực đến thương mại và hội nhập thị trường. Năm 2025 vừa qua, TKV đã ký kết hợp tác với doanh nghiệp thành phố Thái An và huyện Sơn Đông (Trung Quốc), tập trung vào cung ứng thiết bị mỏ tiên tiến, góp phần hiện đại hóa dây chuyền khai thác, nâng cao hiệu quả và an toàn sản xuất; ký kết các thỏa thuận hợp tác với JOGMEC (Nhật Bản) và Tập đoàn KC (Hàn Quốc), mở ra cơ hội tiếp cận các công nghệ khai thác than hiện đại. Gần đây, các chuyến làm việc của Chủ tịch HĐTV và Tổng Giám đốc Tập đoàn tại các quốc gia như Nam Phi, Indonesia... về hoạt động XNK than cũng đã cho thấy TKV chủ trương tiếp tục đẩy mạnh hợp tác quốc tế một cách toàn diện.
Các đối tác quốc tế đều đánh giá cao vai trò của TKV trong chuỗi cung ứng năng lượng khu vực, đồng thời bày tỏ mong muốn mở rộng hợp tác lâu dài, sâu rộng hơn. Việc tăng cường đối thoại và xây dựng quan hệ tin cậy với các bạn hàng quốc tế không chỉ giúp TKV đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm than, mà còn góp phần khẳng định vị thế của một doanh nghiệp năng lượng lớn của Việt Nam trên bản đồ năng lượng toàn cầu.
