Tìm điểm cân bằng giữa lợi ích của Nhà nước, người dân và nhà đầu tư
Phát biểu ý kiến thảo luận tại Tổ 3 về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực chiều 20/10, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cho biết, thời gian qua, một số luật quan trọng như Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Đấu thầu đã được sửa đổi với nhiều nội dung liên quan đến lĩnh vực điện lực.
Điều này đặt ra yêu cầu tiếp tục sửa đổi Luật Điện lực để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.
Bên cạnh đó, Việt Nam đã xác lập mục tiêu tăng trưởng hai con số dựa trên nền tảng động lực là khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, đòi hỏi bắt buộc phải đầu tư vào hạ tầng năng lượng để bảo đảm đủ nguồn cung điện năng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu ngày càng tăng đối với các trung tâm dữ liệu, cũng như thu hút nhà đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao.
"Đây cũng là một trong những yêu cầu gắn với Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia: trước hết phải bảo đảm năng lượng cho mục tiêu phát triển đất nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ", Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh.
Theo Thủ tướng, việc sửa đổi Luật Điện lực phải đi đôi với đơn giản hóa các thủ tục. Qua các buổi làm việc với các nhà đầu tư nước ngoài, Chính phủ ghi nhận nhiều phản ánh liên quan đến khó khăn trong triển khai các dự án điện, vốn đòi hỏi thời gian triển khai dài và chi phí đầu tư rất lớn.
Để thực hiện các dự án, nhà đầu tư phải huy động vốn từ nhiều nguồn, trong đó có vốn vay từ các ngân hàng nước ngoài. Vì vậy, họ cần một môi trường đầu tư có tính dự báo, có khả năng cạnh tranh và bảo đảm an toàn cho khoản đầu tư của mình. Ở chiều ngược lại, Nhà nước cũng phải bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của Nhà nước và người dân, trong đó có việc tiếp cận điện với mức giá hợp lý.
Từ cơ sở thực tiễn trên, Thủ tướng cho rằng phải tìm được điểm cân bằng giữa lợi ích của nhà đầu tư với lợi ích của Nhà nước và người dân. "Sửa đổi Luật Điện lực lần này phải giải quyết được các quan ngại của nhà đầu tư, nếu không tạo được cơ chế phù hợp thì sẽ rất khó để huy động được nguồn lực đầu tư lớn mà ngành điện đang cần", Thủ tướng nhấn mạnh.
Về cơ cấu nguồn điện, Thủ tướng cho biết tiềm năng phát triển thủy điện trong nước đã tới giới hạn. Đối với nhiệt điện, khả năng mở rộng cũng ở quy mô hạn chế khi Việt Nam đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cho nên phải tập trung vào phát triển các nguồn điện thay thế như điện khí trong nước, điện khí hóa lỏng, điện mặt trời và điện gió ngoài khơi.
Tuy nhiên, Thủ tướng lưu ý tỷ trọng giữa các nguồn điện cần được tính toán hợp lý, bởi chi phí đầu tư và giá thành của từng loại nguồn điện rất khác nhau. Chẳng hạn, điện khí LNG có thể làm tăng giá điện, do đó phải cân đối phù hợp trong cơ cấu nguồn điện quốc gia. Đây là một trong những vấn đề cần được điều chỉnh trong Luật Điện lực.
Theo người đứng đầu Chính phủ, muốn huy động được đầu tư vào từng lĩnh vực năng lượng cụ thể, bắt buộc phải đơn giản hóa thủ tục hành chính; điều này sẽ làm giảm đáng kể thời gian hoàn thành thủ tục cho các nhà đầu tư, thậm chí là rút ngắn một nửa.
Một thực tế nữa được Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ ra là tình trạng có nguồn điện nhưng không giải tỏa được công suất. Nếu không khắc phục được vấn đề này, hiệu quả đầu tư các dự án điện sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
"Các nhà đầu tư Việt Nam hiện triển khai nhiều dự án năng lượng chiến lược tại Lào. Tuy nhiên, nếu chúng ta không đầu tư được đường dây truyền tải điện từ Lào về Việt Nam thì sẽ không thể khai thác hiệu quả các nguồn điện này", Thủ tướng dẫn thí dụ và cho rằng phải tiếp tục đầu tư hệ thống lưới điện. Đối với các khu kinh tế lớn, phải đầu tư đồng bộ cả nguồn và lưới điện, việc sửa Luật Điện lực sẽ tạo cơ sở pháp lý cho quá trình triển khai.
Thủ tướng nêu rõ, mục tiêu cao nhất là bảo đảm lợi ích của Nhà nước và người dân, đồng thời giải quyết thỏa đáng lợi ích của các nhà đầu tư. Nếu không có cơ chế phù hợp, các nhà đầu tư sẽ khó bỏ ra nguồn lực đầu tư lớn trong thời gian dài để triển khai các dự án điện.
Một trong những vấn đề cần xem xét là cơ chế cam kết sản lượng điện. Theo quy định trước đây, mức cam kết mua điện chỉ khoảng 65% công suất. Với quy mô và suất đầu tư lớn, mức cam kết này có thể khiến nhà đầu tư lưỡng lự, do chưa bảo đảm được khả năng thu hồi vốn như kỳ vọng.
"Chúng ta cần xem xét điều chỉnh một số vấn đề kỹ thuật trong thỏa thuận mua bán điện. Nhà đầu tư bỏ ra nguồn vốn rất lớn để xây dựng dự án nhưng nếu chỉ được cam kết bao tiêu một phần sản lượng điện thì rủi ro sẽ cao, khiến họ do dự khi quyết định đầu tư", Thủ tướng phân tích.
Bên cạnh đó, các nhà đầu tư nước ngoài đưa ngoại tệ vào Việt Nam để đầu tư trong thời gian dài nhưng phải đối mặt với những rủi ro liên quan đến tỷ giá và khả năng cân đối ngoại tệ. Vì vậy, cần có cơ chế đủ rõ ràng để xử lý những vấn đề này, tạo thuận lợi cho huy động vốn đầu tư quốc tế vào lĩnh vực năng lượng.
Theo Thủ tướng, các nhà đầu tư hiện đang rất quan tâm đến việc sửa đổi Luật Điện lực và khả năng triển khai Quy hoạch điện VIII theo đúng tiến độ, kể cả sau khi quy hoạch được điều chỉnh. Điều này phụ thuộc nhiều vào việc xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, rõ ràng.
Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công thương tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội và ý kiến thẩm tra của các cơ quan của Quốc hội để hoàn thiện dự án Luật. Đồng thời, sẽ cập nhật, hoàn thiện dự thảo các nghị định, thông tư đính kèm, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất.
Đề xuất sử dụng giá điện trúng thầu làm cơ sở ký hợp đồng mua bán điện
Cũng trong phiên thảo luận tại Tổ 3, Bộ trưởng Công thương Lê Mạnh Hùng đã làm rõ những nhóm vấn đề lớn cần tháo gỡ khi sửa đổi Luật Điện lực lần này.
Trước hết là những bất cập trong công tác cập nhật, điều chỉnh quy hoạch và bảo đảm tính đồng bộ giữa quy hoạch điện với các quy hoạch chuyên ngành và quy hoạch địa phương. Thêm nữa là tháo gỡ vướng mắc về trình tự, thủ tục đầu tư các dự án điện lực đã có trong quy hoạch được phê duyệt.
Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết, thực tế thời gian qua, mặc dù Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã rất nỗ lực triển khai các dự án điện, nhưng thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư vẫn phải trải qua nhiều khâu, mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.
Để khắc phục tình trạng này, dự thảo Luật được thiết kế theo hướng phân loại các dự án điện lực nằm trong quy hoạch đã được phê duyệt. Đối với những dự án đáp ứng đầy đủ điều kiện, đề xuất miễn thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và sử dụng văn bản chấp thuận nhà đầu tư làm cơ sở pháp lý để triển khai dự án. Theo Bộ trưởng, giải pháp này nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, đẩy nhanh tiến độ các dự án điện lực, nhất là những dự án cần sớm đưa vào vận hành để đáp ứng nhu cầu điện của nền kinh tế.
Đáng chú ý, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là quá trình đàm phán giá điện và ký kết hợp đồng mua bán điện giữa nhà đầu tư và bên mua điện. Theo quy định hiện hành, sau khi tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, giá điện trúng thầu vẫn phải tiếp tục được đàm phán do đây mới là mức giá tối đa. Trong khi đó, việc xác định mức giá cuối cùng thường gặp khó khăn do lợi ích của bên mua và bên bán điện không hoàn toàn thống nhất.
Để tháo gỡ vướng mắc này, Bộ Công thương đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội xem xét quy định sử dụng giá điện trúng thầu trong quá trình đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư làm cơ sở xác định giá điện trong hợp đồng mua bán điện. Cơ chế này được kỳ vọng góp phần hạn chế rủi ro, giảm bớt những bất đồng trong quá trình đàm phán, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi cho việc triển khai các dự án điện lực.
