Trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang dần trở thành một phần trực tiếp của hoạt động sản xuất, kinh doanh tại nhiều doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Quảng Ninh. Từ cơ giới hóa, tự động hóa đến số hóa quản trị, đầu tư cho công nghệ không chỉ nhằm tăng năng suất trước mắt, mà đang tạo nền tảng để doanh nghiệp nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng thích ứng trong dài hạn.
Trong các doanh nghiệp ngành Than – ngành chủ lực và trụ cột quan trọng của kinh tế Quảng Ninh, hiệu quả của đầu tư KHCN thể hiện rõ từ những thay đổi trong quy trình sản xuất. Ví dụ điển hình có thể kể đến như tháng 5/2026 vừa qua, Công ty Than Hòn Gai – TKV đã đưa lò chợ cơ giới hóa hạng nhẹ vỉa 5 Thành Công vào vận hành, với công suất thiết kế 300.000-350.000 tấn than/năm. Sau 3 tháng, công nghệ mới giúp giảm hơn 30% lao động so với phương thức trước đây, trong khi năng suất khai thác tăng hơn 80%; sản lượng tại lò chợ đạt khoảng 40.000 tấn than/tháng. Hay như tại Công ty CP Than Hà Tu - Vinacomin, công nghệ được ứng dụng không chỉ trong khai thác mà còn trong quản lý khai trường. Doanh nghiệp đang sử dụng 141 thiết bị GPS, 210 camera cố định, 16 camera 360 độ, 5 hệ thống đếm chuyến tự động và 11 hệ thống phun sương cao áp. Phần mềm giao ca trực tuyến, quản lý nhiên liệu giúp theo dõi thiết bị, kiểm soát chi phí, môi trường và các nguy cơ mất an toàn. Trong lĩnh vực cơ khí, Công ty CP Công nghiệp ô tô – Vinacomin đã đưa robot hàn tự động thế hệ mới vào sản xuất từ cuối năm 2025, người lao động chuyển từ thao tác thủ công sang lập trình, giám sát và kiểm soát chất lượng. Với robot hàn tự động, mối hàn được xử lý đồng đều hơn, tiết kiệm vật tư, rút ngắn thời gian sản xuất và hạn chế tác động đến sức khỏe công nhân. Công trình được ước tính làm lợi khoảng 600-800 triệu đồng mỗi năm…
Việc các đơn vị ngành Than đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và các giải pháp quản trị hiện đại vào hoạt động sản xuất, kinh doanh đã giúp nâng cao hiệu quả điều hành, giảm chi phí vận hành và tăng năng suất lao động, góp phần hình thành mô hình "công nghiệp số" trong các ngành kinh tế truyền thống của thành phố. Điều này cũng cho thấy giá trị của KHCN đối với doanh nghiệp không nằm ở việc sở hữu thêm máy móc hiện đại, mà ở khả năng biến công nghệ thành năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
Một ví dụ khác chứng minh hiệu quả của KHCN trong hoạt động sản xuất kinh doanh là việc nâng cao năng lực công nghệ gắn với chất lượng sản phẩm tại nhiều công ty, doanh nghiệp trên địa bàn. Điển hình trong đó phải kể đến dây chuyền chế biến dược liệu, sản xuất thuốc viên và thuốc lỏng từ dược liệu đạt chuẩn GMP-WHO của Công ty CP Dược - Vật tư y tế Quảng Ninh với công suất chiết xuất hàng nghìn tấn dược liệu tươi/năm; sản xuất thuốc viên nén, công suất 380.000 viên/ngày và sản xuất thuốc lỏng, sản lượng 3,5-5 triệu chai/năm. Cùng với đó, hệ thống thiết bị giám định và kiểm nghiệm hiện đại như máy quang phổ 2 chùm tia, máy sắc ký lỏng hiệu năng cao HPLC 1200... của đơn vị cũng giúp đánh giá chính xác các chỉ tiêu định tính, định lượng trong sản phẩm thuốc, thực phẩm và nguyên liệu dược liệu, góp phần nâng cao độ tin cậy và tính minh bạch trong quản lý chất lượng, góp phần khẳng định thương hiệu dược phẩm địa phương trên thị trường.
Nhìn vào những ví dụ cho thấy, việc doanh nghiệp trực tiếp dành nguồn lực cho KHCN có ý nghĩa quan trọng bởi đây là khu vực có khả năng chuyển nhanh kết quả nghiên cứu, công nghệ và dữ liệu thành sản phẩm, quy trình, dịch vụ và giá trị kinh tế. Trong giai đoạn 2016–2020, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GRDP của Quảng Ninh đã tăng dần và đạt hơn 50%. Trong giai đoạn mới, Quảng Ninh đang tiếp tục đặt mục tiêu duy trì đóng góp của TFP ở mức trên 51%, gắn liền với chiến lược chuyển đổi xanh, kinh tế số và đổi mới mô hình tăng trưởng.
Hệ thống tay robot tự động hoá của Công ty CP Gạch ngói Đất Việt là một trong những ví dụ điển hình của việc ứng dụng thành tựu của KHCN vào hoạt động sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, thực tế phát triển đang đặt ra yêu cầu cho doanh nghiệp không thể chỉ tiếp cận KHCN như một khoản đầu tư đơn lẻ cho thiết bị hay phần mềm. Muốn công nghệ tạo ra giá trị lâu dài, doanh nghiệp phải đồng thời đầu tư cho nhân lực, dữ liệu, năng lực quản trị và khả năng làm chủ công nghệ. Đây cũng là một trong những điểm nghẽn được thành phố xác định khi triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW khi đến tháng 8/2026, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt khoảng 88% nhưng lao động có bằng cấp, chứng chỉ chỉ khoảng 43%; trong khi nhu cầu nhân lực có khả năng phân tích dữ liệu, ứng dụng AI, tự động hóa và thích ứng với môi trường sản xuất mới tiếp tục gia tăng. Toàn thành phố cũng mới chỉ có 35 doanh nghiệp khoa học và công nghệ trong tổng số gần 13.800 doanh nghiệp đang hoạt động.
Để giải quyết những nút thắt trên, thành phố Quảng Ninh đang dành nguồn lực đáng kể cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Năm 2026, dự toán chi thường xuyên cho KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là hơn 1.089 tỷ đồng tương đương gần 3% tổng chi ngân sách địa phương. Cùng với nguồn lực công, việc doanh nghiệp chủ động đầu tư, nghiên cứu và làm chủ công nghệ sẽ quyết định mức độ lan tỏa của KHCN vào nền kinh tế. Thành phố cũng đang định hướng mạnh vào việc tăng cường kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, quỹ đầu tư và các tập đoàn công nghệ; khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu và phát triển, đổi mới quy trình, tự động hóa, thương mại điện tử và ứng dụng AI…
Chia sẻ về nội dung này, đồng chí Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố, cho biết: Trong thời gian tới, Quảng Ninh trước hết tập trung vào việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện các nhiệm vụ, dự toán thuộc lĩnh vực KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, rà soát, tháo gỡ các nút thắt, rào cản trong hoạt động KHCN và đổi mới sáng tạo gắn với kết quả đầu ra và chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Thành phố cũng Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển và ứng dụng KHCN, nhất là công nghệ mới, công nghệ cao, công nghệ chiến lược; chú trọng nghiên cứu cơ bản, gắn với định hướng ứng dụng, làm chủ về công nghệ, nhất là những lĩnh vực thành phố có nhu cầu, tiềm năng và lợi thế.
