Chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu từ “lượng” sang “chất” không còn là lựa chọn, mà đã trở thành đòi hỏi tất yếu đối với nền kinh tế Việt Nam.
Mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt 930,1 tỉ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20 tỉ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016, tiếp tục khẳng định vai trò của xuất khẩu là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức nội tại như mức độ phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu của nhiều ngành hàng, năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng đáp ứng đồng bộ các tiêu chuẩn cao của thị trường quốc tế còn hạn chế, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Xuất nhập khẩu năm 2026 diễn ra trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen. Trong đó, thách thức tới từ bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động nhanh và khó lường do tác động của căng thẳng địa chính trị, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu.
Trong bối cảnh đó, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 trên 15% theo chỉ đạo của Chính phủ, tương đương 546-550 tỉ USD/năm; bình quân mỗi tháng khoảng 45-46 tỉ USD, cần nỗ lực cao độ của các bộ ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp.
Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), bước sang giai đoạn phát triển mới, khi quy mô xuất nhập khẩu đã đạt những ngưỡng cao chưa từng có, những hạn chế mang tính cơ cấu cũng bộc lộ ngày càng rõ. Thực tiễn cho thấy, tăng trưởng theo chiều rộng không còn đủ dư địa, trong khi các cú sốc từ thị trường, chính sách và chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng khó lường.
"Chính trong bối cảnh đó, yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu từ “lượng” sang “chất”, từ mở rộng quy mô sang nâng cao giá trị gia tăng và năng lực nội tại, không còn là lựa chọn, mà đã trở thành đòi hỏi tất yếu đối với nền kinh tế" - ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh.
Trong bối cảnh đó, ông Hải cho rằng yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới là chuyển dịch mô hình tăng trưởng xuất nhập khẩu theo chiều sâu, dựa trên công nghệ, khoa học, đổi mới sáng tạo; phát triển công nghiệp nền tảng; chủ động nguồn nguyên liệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Cùng với đó là đẩy mạnh đàm phán các Hiệp định thương mại tự do mới và nâng cấp các FTA hiện có.
Một hướng đi quan trọng khác được nhấn mạnh là phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, gắn với đổi mới công tác xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu và đáp ứng các tiêu chuẩn mới về môi trường, phát thải. Đồng thời, bài toán logistics và chi phí cũng cần được giải quyết căn cơ, nâng cao năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
