Quảng Ninh đang đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người dân. Từ trồng rừng, nuôi biển đến sản xuất nông nghiệp, những phương thức mới đang từng bước thay đổi diện mạo nông nghiệp của tỉnh.
Quảng Ninh có nhiều lợi thế để phát triển lâm nghiệp với trên 433.000ha rừng và đất quy hoạch phát triển rừng, trong đó rừng và đất rừng đặc dụng trên 30.000ha, rừng và đất rừng phòng hộ gần 133.000ha, rừng và đất rừng sản xuất gần 271.000ha. Phát huy lợi thế này, tỉnh từng bước hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức đầu tư, phát triển kinh tế rừng theo hướng bền vững.
Năm 2019, Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TU về phát triển lâm nghiệp bền vững đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030, xác định rõ yêu cầu chuyển từ khai thác giá trị rừng theo hướng ngắn hạn sang phát triển lâm nghiệp bền vững, gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế cho người dân. Từ năm 2021, tỉnh tiếp tục ban hành các chính sách khuyến khích phát triển lâm nghiệp bền vững, tập trung hỗ trợ trồng rừng gỗ lớn, cây bản địa, tạo động lực để người dân chuyển đổi từ phương thức sản xuất ngắn ngày sang đầu tư dài hạn, nâng cao giá trị rừng. Nhờ đó, chất lượng và giá trị kinh tế của rừng trồng từng bước được nâng lên, đồng thời góp phần bảo vệ đất, giữ gìn hệ sinh thái và tăng khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu.
Tuy nhiên, cuối năm 2024, siêu bão Yagi gây thiệt hại nặng nề cho lâm nghiệp Quảng Ninh, nhiều diện tích rừng trồng, chủ yếu là rừng keo chu kỳ ngắn, bị gãy đổ, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và sinh kế của người dân. Thiệt hại từ bão một lần nữa cho thấy yêu cầu phải thay đổi phương thức trồng rừng theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị và khả năng chống chịu.
Ngay sau khi bão tan, Quảng Ninh không chờ đến mùa vụ thuận lợi mà khẩn trương triển khai trồng rừng, phủ xanh những diện tích bị thiệt hại. Chỉ trong 3 tháng cuối năm 2024, người dân và các lâm trường đã trồng mới hơn 2.200ha rừng. Năm 2025, diện tích rừng trồng tăng gấp 2,4 lần so với năm 2024.
“Tính chung giai đoạn 2021-2025, bình quân mỗi năm Quảng Ninh trồng mới gần 17.700ha rừng. Qua thực tiễn, càng thấy rõ trồng rừng lâu năm không chỉ nâng cao giá trị kinh tế mà còn giúp giữ đất, tăng khả năng chống chịu trước thiên tai” - ông Nguyễn Văn Bông, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm (Sở NN&MT), nhấn mạnh.
Từ câu chuyện chuyển đổi phương thức trồng rừng, yêu cầu phát triển bền vững cũng đang đặt ra những thay đổi tương tự đối với kinh tế biển. Với khoảng 6.000km² mặt nước, Quảng Ninh có nhiều tiềm năng phát triển nuôi trồng, khai thác thủy sản. Tuy nhiên, phương thức nuôi biển trước đây còn sử dụng phổ biến phao xốp, gây áp lực lên môi trường; hoạt động khai thác ven bờ cũng có thời điểm chưa gắn chặt với yêu cầu bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Trước yêu cầu phát triển kinh tế biển xanh, tỉnh từng bước thay thế phao xốp bằng vật liệu thân thiện với môi trường, đồng thời tăng cường quản lý, kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản.
Sự thay đổi đang hiện hữu từ những vùng nuôi ven biển Cẩm Phả, Vân Đồn, nơi người dân từng bước chuyển từ các lồng bè tự phát sang nuôi cá song, hàu biển theo hướng tập trung, ứng dụng công nghệ và mở rộng ra vùng biển ngoài 6 hải lý. Từ phương thức sản xuất phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, ngư dân ngày càng chủ động hơn trong theo dõi môi trường, chăm sóc vật nuôi và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Cùng với đó, 100% tàu cá xa bờ được lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), góp phần kiểm soát hoạt động khai thác, thực hiện nghiêm các quy định về chống khai thác IUU và hướng tới khai thác thủy sản có trách nhiệm.
Trên đất liền, quá trình tái cơ cấu cũng đang được thể hiện rõ trong cách người dân đưa khoa học, công nghệ vào sản xuất. Tại Đông Triều, Đầm Hà, Tiên Yên, các mô hình sản xuất trong nhà màng, nhà kính, ứng dụng công nghệ cao, từng bước tự động hóa các khâu đang mở ra hướng đi mới, nâng cao năng suất và giá trị nông sản.
“Với hơn 6.300ha vùng sản xuất tập trung, 55 mã số vùng trồng được cấp và 405 sản phẩm OCOP đạt chuẩn từ 3–5 sao, trong đó 100% sản phẩm đã được đưa lên các sàn thương mại điện tử như Postmart.vn và Voso.vn, nông sản Quảng Ninh hôm nay đã cho giá trị sản xuất trên một ha đất trồng trọt tăng từ 73,8 triệu đồng năm 2019 lên hơn 107 triệu đồng” - ông Nguyễn Khắc Dũng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Ninh, khẳng định.
Cùng với thay đổi trong sản xuất, diện mạo nông thôn Quảng Ninh cũng đang có những chuyển biến rõ nét. Hạ tầng ngày càng được hoàn thiện, các tuyến đường kết nối vùng cao, vùng sản xuất với trung tâm dân cư được đầu tư đồng bộ; 100% thôn, bản được phủ sóng internet, hơn 85% hộ gia đình nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chuẩn. Những điều kiện đó đang góp phần thu hẹp khoảng cách về hạ tầng và chất lượng sống giữa nông thôn và đô thị.
Trong chặng đường tiếp theo, tái cơ cấu nông nghiệp Quảng Ninh hướng tới những mô hình sản xuất hiệu quả hơn, thân thiện với môi trường và gắn kết chặt chẽ với các ngành kinh tế khác. Đó là các trang trại chăn nuôi theo chuỗi khép kín, tăng cường xử lý và tái sử dụng chất thải; những vùng nuôi biển công nghệ cao gắn với du lịch trải nghiệm; cùng các khu rừng được quản lý, bảo vệ và khai thác hợp lý, vừa bảo tồn hệ sinh thái, vừa tạo giá trị kinh tế lâu dài.
Từ rừng, biển đến đồng ruộng, quá trình tái cơ cấu đang từng bước chuyển nông nghiệp Quảng Ninh từ sản xuất dựa nhiều vào tài nguyên sang nâng cao giá trị trên mỗi đơn vị đất, mặt nước và lao động. Sự đồng thuận của người dân, cùng với cơ chế, chính sách phù hợp, sẽ là nền tảng để tỉnh tiếp tục phát triển nền nông nghiệp hiện đại, nâng cao thu nhập và chất lượng sống ở khu vực nông thôn.
