Những năm gần đây, tình trạng đất nông nghiệp bị bỏ hoang, đặc biệt trong vụ đông xuân, đang diễn ra khá phổ biến tại nhiều xã, phường trên địa bàn khu vực Móng Cái. Tình trạng này gây lãng phí nguồn tài nguyên đất đai, đặt ra yêu cầu cấp thiết về những giải pháp đồng bộ nhằm khôi phục sản xuất nông nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
Theo ghi nhận tại các địa phương, như: Móng Cái 1, Móng Cái 2, Móng Cái 3, Hải Ninh, Vĩnh Thực..., diện tích đất sản xuất nông nghiệp không được đưa vào canh tác ngày càng gia tăng. Nhiều cánh đồng màu mỡ trước đây là vùng sản xuất trọng điểm nay trở nên hoang hóa. Tại cánh đồng khu vực Hải Đông, phường Móng Cái 3, phần lớn diện tích đất canh tác đang bị bỏ không. Dọc các vùng đồng ruộng Bình Ngọc, Hải Xuân, phường Móng Cái 1, tỷ lệ đất nông nghiệp không được sản xuất ước chiếm từ 70-80% diện tích canh tác.
Theo thống kê, tổng diện tích đất trồng cây hằng năm của các xã, phường khu vực Móng Cái đạt khoảng 4.560ha, trong đó đất hai vụ lúa hơn 2.240ha và đất một vụ lúa hơn 1.450ha. Tuy nhiên, mỗi vụ đông xuân chỉ có khoảng 2.200ha được đưa vào gieo trồng, còn lại khoảng 2.300ha đất nông nghiệp bị bỏ hoang. Diện tích lúa vụ đông xuân liên tục giảm qua các năm, trong khi nhiều diện tích đất màu cũng không được khai thác hiệu quả.
Theo số liệu của phường Móng Cái 1, diện tích trồng lúa vụ chiêm năm 2026 đạt 112,4ha, tỷ lệ canh tác chỉ đạt 13,01%. Trong khi đó, vụ mùa năm 2025 có 503,5ha được gieo cấy, đạt tỷ lệ 58,21%. Tổng diện tích canh tác của hai vụ đạt 615,9ha, tương ứng 71,33% diện tích đất nông nghiệp. Điều này đồng nghĩa vẫn còn gần 30% diện tích đất sản xuất chưa được khai thác. Tính đến ngày 15/5/2026, tổng diện tích gieo trồng trên địa bàn phường Móng Cái 1 đạt 701,2ha; tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 333,6 tấn, bằng 8,14% kế hoạch năm và 20,66% kế hoạch quý II. Riêng trong tháng 5, diện tích gieo trồng đạt 12,6ha, sản lượng lương thực có hạt đạt 86,8 tấn.
Ông Trần Xuân Dự, Trưởng phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, phường Móng Cái 1, cho biết: Cấp ủy, chính quyền địa phương luôn quan tâm chỉ đạo phát triển sản xuất nông nghiệp; bố trí nguồn lực đầu tư, sửa chữa hạ tầng thủy lợi và thường xuyên tuyên truyền người dân canh tác hiệu quả trên diện tích đất nông nghiệp. Tuy nhiên, do đặc thù địa bàn giáp biển, nhiều khu vực bị nhiễm mặn, chất lượng đất không cao nên hiệu quả sản xuất thấp. Trong khi đó, người dân có nhiều lựa chọn sinh kế khác như khai thác, nuôi trồng thủy sản, kinh doanh biên mậu với thu nhập hấp dẫn hơn. Đây là nguyên nhân quan trọng khiến tỷ lệ đất nông nghiệp được đưa vào sản xuất chưa đạt như mong muốn.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng bỏ hoang đất nông nghiệp tại khu vực Móng Cái xuất phát từ nhiều yếu tố. Với đặc thù là các xã, phường khu vực biên giới, có biển, hoạt động kinh tế của người dân ngày càng đa dạng. Nhiều lao động lựa chọn thương mại, dịch vụ, vận chuyển hàng hóa, nuôi trồng và khai thác thủy sản bởi mang lại thu nhập cao hơn nhiều so với sản xuất nông nghiệp.
Bên cạnh đó, phần lớn diện tích sản xuất nông nghiệp còn manh mún, nhỏ lẻ, khó áp dụng cơ giới hóa và sản xuất tập trung. Một số khu vực đất canh tác nằm xen kẽ hoặc giáp ranh các dự án phát triển kinh tế - xã hội nên người dân không còn mặn mà đầu tư sản xuất. Đặc biệt, đối với vụ đông xuân, tình trạng thiếu nước sản xuất vẫn là bài toán khó tại nhiều địa phương do đặc điểm địa hình bán sơn địa và ảnh hưởng của xâm nhập mặn.
Một nguyên nhân khác được nhiều địa phương phản ánh là hệ thống thủy lợi phục vụ sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Qua khảo sát, hiện nay, có hàng chục tuyến kênh mương nội đồng được đầu tư từ nhiều năm trước nhưng do ít được sử dụng, không được nạo vét thường xuyên nên bị bồi lắng, hư hỏng, xuống cấp cần được quan tâm đầu tư sửa chữa, nâng cấp để bảo đảm khả năng tưới tiêu phục vụ sản xuất.
Thực trạng bỏ hoang đất nông nghiệp không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng tài nguyên đất, mà còn ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững của địa phương. Vì vậy, việc khắc phục tình trạng này đòi hỏi những giải pháp mang tính tổng thể và lâu dài thay vì chỉ xử lý trước mắt theo từng vụ sản xuất.
