Những năm gần đây, Quảng Ninh phát triển mạnh các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo, xi măng và nhiệt điện. Quy mô sản xuất mở rộng, kéo theo lượng khí thải, nước thải và chất thải rắn tăng lên, vì vậy việc bảo vệ môi trường luôn được đặt lên hàng đầu.
Tại Quảng Ninh, Nhà máy Xi măng Lam Thạch (Công ty CP Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh) được xem là một trong những điểm sáng trong chuyển đổi sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, với những giải pháp giảm phát sinh và tái sử dụng rác thải. Từ năm 2021, nhà máy triển khai giải pháp đồng bộ xử lý chất thải rắn thông thường làm nguyên, nhiên liệu thay thế trong lò nung clinker. Chất thải được thu gom từ các cơ sở sản xuất và từ mô hình phân loại rác trong cộng đồng, sau đó băm nhỏ, sấy khô, đưa vào lò nung thay thế một phần than cám. Ở nhiệt độ cao, chất thải được phân hủy hoàn toàn, bảo đảm các chỉ tiêu phát thải.
Theo tính toán, mỗi tấn rác thải đưa vào lò có thể thay thế khoảng 0,8 tấn than cám. Giải pháp này giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí hàng chục tỷ đồng/năm, đồng thời giảm tiêu hao nhiên liệu đầu vào 10-15% và xử lý được lượng lớn rác thải công nghiệp phát sinh trên địa bàn. Song song với đó, cuối tháng 7/2025, đơn vị khởi công dự án tận dụng nhiệt khí thải để phát điện tại Nhà máy Xi măng Lam Thạch II. Dự án có công suất 12MW, thu hồi nhiệt khí thải trong quá trình nung clinker để phát điện. Khi hoàn thành, dự kiến sản xuất hơn 84.000 MWh điện/năm, đáp ứng khoảng 70% nhu cầu điện năng của nhà máy và giảm trên 100.000 tấn CO₂ mỗi năm.
Không chỉ ở Nhà máy Xi măng Lam Thạch, thời gian qua Quảng Ninh triển khai đồng bộ nhiều giải pháp bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường, gắn trách nhiệm môi trường với kỷ luật sản xuất công nghiệp. Quan điểm xuyên suốt là phát triển công nghiệp, nhưng không đánh đổi môi trường.
Tại các khu công nghiệp tập trung, ngoài hạ tầng xử lý nước thải tổng thể, các nhà máy, cơ sở sản xuất đều phải có hệ thống xử lý sơ bộ, đo đếm lưu lượng và bảo đảm chất lượng nước thải đạt ngưỡng cho phép trước khi đưa về trạm xử lý chung. Việc vận hành được giám sát thường xuyên; doanh nghiệp vi phạm bị yêu cầu khắc phục, hoặc dừng xả thải để xử lý, nhằm ngăn ngừa nguy cơ xả thải không qua xử lý và hạn chế tác động đến môi trường, khu dân cư lân cận.
Ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc cấp cao Quản lý nước và môi trường của AMATA Việt Nam, cho biết: Khu công nghiệp Sông Khoai được đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật theo hướng đáp ứng yêu cầu môi trường ngay từ đầu. Chủ đầu tư đã đưa vào vận hành nhà máy xử lý nước thải tập trung công suất 16.000m³/ngày đêm, kèm hệ thống thu gom, đấu nối phục vụ các dự án thứ cấp. Khu công nghiệp ưu tiên thu hút các dự án công nghệ hiện đại, phát thải thấp; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ nghiêm quy định về đấu nối, xử lý nước thải và quản lý chất thải trong quá trình vận hành. Việc sàng lọc nhà đầu tư được thực hiện ngay từ khâu tiếp nhận, bảo đảm định hướng phát triển bền vững, lâu dài.
Đáng chú ý, Quảng Ninh tăng cường giám sát môi trường theo hướng hiện đại hóa, giao Trung tâm Quan trắc tài nguyên và môi trường (Sở NN&MT) làm đầu mối theo dõi và cảnh báo. Trung tâm hiện vận hành hệ thống quan trắc tự động với 139 trạm trên địa bàn, bao gồm các trạm quan trắc không khí, nước mặt, nước thải và khí thải tại các khu công nghiệp, nhà máy. Dữ liệu được truyền trực tuyến về trung tâm, cập nhật liên tục, phục vụ phân tích, đánh giá xu hướng và kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường. Bên cạnh hệ thống tự động, trung tâm còn thực hiện quan trắc định kỳ, lấy mẫu phân tích trong phòng thí nghiệm, tổng hợp báo cáo hiện trạng môi trường, tham mưu cơ quan quản lý xử lý các trường hợp vượt quy chuẩn. Việc giám sát dựa trên dữ liệu giúp nâng cao tính minh bạch, tăng trách nhiệm của doanh nghiệp, đồng thời là cơ sở để tỉnh đánh giá xu hướng biến động môi trường theo thời gian, phục vụ quy hoạch và định hướng thu hút đầu tư phù hợp.
Ông Trần Hữu Hùng, Giám đốc Nhà máy nhiệt điện Mông Dương (Công ty TNHH Điện lực AES Mông Dương) cho biết: An toàn và bảo vệ môi trường là giá trị cốt lõi trong vận hành của nhà máy. Tại nhà máy nhiệt điện đã tái sử dụng nước thải trong hệ thống xử lý nước, tiết kiệm khoảng 500.000m³ mỗi năm. Khoảng 90% tro xỉ và thạch cao được tái sử dụng trong sản xuất vật liệu xây dựng, góp phần giảm tối đa lượng chất thải phát sinh. Những hoạt động này hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thể hiện cam kết vận hành ổn định, thân thiện với môi trường, đồng hành cùng địa phương phát triển bền vững.
Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng xanh, bền vững, việc bảo vệ môi trường trong sản xuất công nghiệp là nhiệm vụ lâu dài và thường xuyên. Với cách làm đồng bộ từ hạ tầng kỹ thuật, quản lý vận hành, đến giám sát bằng dữ liệu, Quảng Ninh đang hướng tới mục tiêu phát triển công nghiệp bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và chất lượng sống của người dân.
