Chiều 6/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển tại Stockholm đã công bố Giải Nobel Vật lý năm 2026 thuộc về nhà khoa học người Bỉ Francis Halzen vì những đóng góp mang tính quyết định đối với Đài quan sát Neutrino IceCube và việc phát hiện các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ vũ trụ.
“Đó là một bất ngờ lớn và rõ ràng tôi không nghĩ mình sẽ được trao giải” - ông Halzen nói qua điện thoại từ Italy với Ủy ban Nobel. Cuộc gọi được phát tại cuộc họp báo công bố người đoạt giải.
Halzen cho biết trước đó đã có những dự đoán ông sẽ giành giải Nobel, song khi được công bố, ông vẫn cảm thấy “khá bất ngờ”.
“Tôi đang chuẩn bị một đề xuất và hy vọng giải thưởng này sẽ giúp đề xuất được thông qua” - ông nói, khiến cả khán phòng bật cười.
Sinh ra tại Bỉ, nhà khoa học 82 tuổi này hiện công tác tại Đại học Wisconsin-Madison của Mỹ, đơn vị vận hành Đài quan sát Neutrino IceCube.
Ông Francis Halzen đã đặt nền móng cho một lĩnh vực thiên văn học hoàn toàn mới với ý tưởng sử dụng lớp băng vĩnh cửu tại Nam Cực để phát hiện những hạt bí ẩn mang tên neutrino. Ý tưởng này đã dẫn đến sự ra đời của Đài quan sát Neutrino IceCube, công trình cho phép các nhà khoa học phát hiện và theo dõi những neutrino bắt nguồn từ các vùng xa xôi của vũ trụ.
Năm 2025, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển trao giải Nobel Vật lý cho ba nhà khoa học John Clarke, Michel H. Devoret và John M. Martinis bởi "phát hiện đường hầm cơ học lượng tử vĩ mô và lượng tử hóa năng lượng trong mạch điện". Công trình này mở ra khả năng thực hiện các phép đo siêu nhạy trong máy chụp cộng hưởng từ (MRI), đồng thời đặt nền tảng cho việc phát triển điện thoại di động và máy tính có hiệu năng cao hơn.
Loạt giải Nobel năm nay bắt đầu được công bố vào hôm 5/10 với giải Nobel Y sinh, được trao cho ba nhà khoa học vì những khám phá liên quan đến các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và quang di truyền học (optogenetics).
Nobel là giải thưởng quốc tế do Quỹ Nobel tại Stockholm lập ra từ năm 1901 dựa trên tài sản của Alfred Nobel, nhà phát minh kiêm doanh nhân Thụy Điển. Giải được trao thường niên cho những cá nhân và tổ chức có cống hiến nổi bật trong các lĩnh vực Y sinh, Hóa học, Vật lý, Văn học, Hòa bình. Năm 1968, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển lập ra Giải thưởng của Ngân hàng Thụy Điển cho Khoa học kinh tế để tưởng nhớ Nobel, còn gọi là giải Nobel Kinh tế. Năm nay, số tiền thưởng cho mỗi hạng mục là 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD), tăng 1 triệu kronor so với năm 2025.
