Từ ngày 12/6, Liên minh châu Âu (EU) sẽ áp dụng bộ quy định mới nhằm thống nhất cách 27 quốc gia thành viên xử lý người nhập cư bất hợp pháp và người xin tị nạn.
Hiệp ước Di cư và Tị nạn châu Âu là kết quả của nhiều năm đàm phán nhằm cải tổ hệ thống trước đây, vốn bị đánh giá là thiếu hiệu quả và trở thành chủ đề được các đảng cực hữu khai thác để thu hút cử tri. Các nước thành viên được yêu cầu điều chỉnh luật pháp, đào tạo nhân sự và nâng cấp hạ tầng biên giới để chuẩn bị cho việc triển khai từ ngày 12/6.
Sàng lọc và đẩy nhanh thủ tục tại biên giới
Theo quy định mới của EU, người nhập cư sẽ phải trải qua quá trình sàng lọc tại biên giới trong tối đa 7 ngày. Hồ sơ của những người xin tị nạn đến từ các quốc gia được EU coi là "an toàn", cũng như những trường hợp bị đánh giá có nguy cơ đe dọa an ninh, sẽ được xử lý theo thủ tục rút gọn trong thời gian tối đa 3 tháng. EU cũng yêu cầu các nước thành viên hoàn thiện cơ sở dữ liệu sinh trắc học Eurodac, tăng cường cơ sở hạ tầng biên giới và bảo đảm cơ chế giám sát nhân quyền độc lập.
Đẩy nhanh việc hồi hương người bị từ chối tị nạn
Hiệp ước mới của EU đặt mục tiêu đẩy nhanh việc hồi hương những người bị từ chối quy chế tị nạn thông qua cơ chế tự động ban hành lệnh hồi hương. EU cũng đang xem xét thành lập các “trung tâm hồi hương” tại nước thứ ba để tiếp nhận những người di cư không thể được hồi hương. Trong khi đó, đến tháng 3/2026 vẫn còn khoảng 802.000 hồ sơ xin tị nạn lần đầu đang chờ xử lý.
Chia sẻ trách nhiệm giữa các quốc gia thành viên
Việc phân chia trách nhiệm tiếp nhận người xin tị nạn từ lâu là vấn đề gây tranh cãi trong EU. Các quốc gia tuyến đầu ven Địa Trung Hải như Hy Lạp và Italy cho rằng họ phải gánh phần lớn áp lực từ làn sóng nhập cư, trong khi nhiều người di cư tiếp tục di chuyển tới các nước Bắc Âu và Tây Âu như Đức hay Thụy Điển. Hiệp ước mới đưa ra cơ chế chia sẻ gánh nặng, theo đó các nước thành viên sẽ tiếp nhận một phần người xin tị nạn hoặc hỗ trợ tài chính cho các quốc gia chịu áp lực lớn hơn. Tuy nhiên, giải pháp này vẫn vấp phải phản đối từ một số nước như Ba Lan và Hungary, vốn theo đuổi các chính sách nhập cư cứng rắn.
Nhiều nước chưa sẵn sàng triển khai
Ủy ban châu Âu thừa nhận chưa có quốc gia thành viên nào hoàn toàn sẵn sàng triển khai hiệp ước mới và quá trình thực hiện sẽ tiếp tục sau ngày 12/6. Các chuyên gia cho rằng, việc áp dụng quy định mới cần thêm thời gian, đồng thời cảnh báo sự thiếu rõ ràng trong quá trình triển khai có thể gây bất ổn cho người xin tị nạn và các tổ chức hỗ trợ họ.
Các tổ chức nhân quyền lên tiếng chỉ trích
Các tổ chức bảo vệ nhân quyền cho rằng những quy định mới làm suy giảm quyền được xin tị nạn khi đẩy nhanh quá trình đánh giá hồ sơ. Theo họ, các thủ tục rút gọn có thể dẫn đến tình trạng phân biệt đối xử, đồng thời khiến những người có yêu cầu bảo vệ chính đáng không được hưởng quyền bảo hộ quốc tế. Các tổ chức này cũng cảnh báo nguy cơ gia tăng tình trạng giam giữ kéo dài tại các khu vực biên giới của EU.
