Các bộ trưởng nội vụ Liên minh châu Âu (EU) ngày 1/10 họp tại Luxembourg để thảo luận tăng cường kiểm soát biên giới và mở rộng vai trò của Cơ quan Biên phòng và Bảo vệ bờ biển châu Âu (Frontex). Cuộc họp diễn ra trong lúc Frontex đối mặt với cáo buộc dữ liệu giám sát của cơ quan này được sử dụng để chặn người di cư trên Địa Trung Hải và đưa họ trở lại Libya.
Bộ trưởng nội vụ 27 nước EU thảo luận nhiều biện pháp kiểm soát di cư, trong đó có tăng cường giám sát biên giới, thúc đẩy trục xuất người không đủ điều kiện ở lại và khả năng thiết lập các “trung tâm hồi hương” tại các nước ngoài EU. Trước cuộc họp, Ủy viên châu Âu phụ trách di cư Magnus Brunner cho biết sẽ thúc đẩy mở rộng đáng kể Frontex, bao gồm tăng quyền hạn, ngân sách và nhân lực; nhiều nước thành viên cũng muốn cơ quan này có lực lượng phản ứng nhanh để can thiệp khi xảy ra khủng hoảng tại biên giới. Frontex hiện có ngân sách 1,2 tỷ euro trong năm 2026.
“Frontex phải đóng vai trò quan trọng hơn” - ông Brunner nói, đồng thời cho rằng cơ quan này cần linh hoạt hơn để ứng phó với các tình huống bất thường. Kế hoạch này nằm trong xu hướng EU tăng cường kiểm soát di cư trong khoảng một thập kỷ qua, khi phần lớn các nước thành viên ủng hộ siết biên giới và đẩy mạnh hồi hương những người không đủ điều kiện ở lại.
Làn sóng người di cư gần đây tới Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha giáp Morocco, càng làm gia tăng sức ép phải củng cố khả năng ứng phó với các cuộc khủng hoảng biên giới. Bộ trưởng Nội vụ Bỉ Anneleen Van Bossuyt cho rằng, EU cần một hệ thống quản lý biên giới mạnh hơn và Frontex có thể đóng vai trò lớn trong hệ thống này.
Trong khi EU thảo luận tăng quyền cho Frontex, các tổ chức bảo vệ người di cư lại công bố thêm thông tin mà họ cho rằng dữ liệu giám sát trên không của cơ quan này được chuyển cho phía Libya để xác định và chặn các thuyền chở người di cư trên Địa Trung Hải. Người phát ngôn tổ chức phi chính phủ Sea-Watch Julia Winkler cho biết tổ chức này ghi nhận Frontex cung cấp thông tin cho các tàu Libya nhanh hơn và với độ phân giải cao hơn so với dữ liệu chia sẻ với các nhóm cứu hộ từ thiện.
Theo bà Winkler, tọa độ những thuyền được máy bay và thiết bị bay không người lái do EU tài trợ phát hiện đã giúp phía Libya xác định vị trí và chặn người di cư trước khi họ tới bờ biển EU.
Frontex bác bỏ cáo buộc rằng cơ quan này trực tiếp chuyển thông tin cho lực lượng bảo vệ bờ biển Libya và cho biết khi phát hiện thuyền gặp nguy hiểm, họ thông báo cho trung tâm cứu hộ khẩn cấp tại Tripoli hoặc phát tín hiệu cấp cứu tới các tàu gần đó có khả năng ứng cứu.
“Nếu không có các phương tiện quan sát để phát hiện những chiếc thuyền gặp nạn trong khu vực này, có thể sẽ có thêm nhiều người thiệt mạng” - người phát ngôn Frontex Chris Borowski cho biết. Theo Frontex, càng có nhiều máy bay hoạt động trong khu vực, khả năng phát hiện người gặp nguy hiểm và hỗ trợ cứu hộ càng cao.
Vụ việc vì vậy đặt hoạt động giám sát trên không của Frontex vào tâm điểm tranh cãi: cơ quan này cho rằng đó là công cụ giúp phát hiện và cứu người gặp nạn, trong khi các tổ chức bảo vệ người di cư cho rằng cùng loại dữ liệu này đang "tiếp tay" cho Libya chặn các thuyền và đưa người di cư trở lại nước này.
