Nhân dân là chủ thể trong xây dựng đời sống văn hóa cơ sở

Xây dựng đời sống văn hóa từ cơ sở là nền tảng quan trọng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển bền vững ở mỗi địa phương. Thông qua việc duy trì, phát huy các mô hình văn hóa dựa trên tinh thần tự nguyện, trách nhiệm và sự đồng thuận của người dân, những giá trị truyền thống tốt đẹp được gìn giữ, nếp sống văn minh ngày càng được lan tỏa trong cộng đồng. Qua đó, không chỉ tạo dựng môi trường văn hóa lành mạnh, mà còn củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Lan tỏa phong trào rộng khắp

Những ngày tháng 10, khắp các bản làng xã Lục Hồn, không khí chuẩn bị cho Hội Mùa vàng trở nên rộn ràng. Người dân cùng nhau chỉnh trang đường làng, ngõ xóm, chăm chút cảnh quan, sẵn sàng đón du khách đến tham quan, trải nghiệm mùa lúa chín và khám phá nét đẹp văn hóa bản địa.

Trong khuôn khổ ngày hội (từ 17/10 đến 22/11), nhiều hoạt động trải nghiệm được tổ chức như: Làm bánh dày truyền thống của người Sán Chỉ; thêu trang phục truyền thống của người Dao Thanh Phán, Dao Thanh Y; giao lưu hát then, soóng cọ, dân ca, dân vũ, trò chơi dân gian; tham gia gặt lúa và tìm hiểu lễ mừng cơm mới của người Tày... do chính người dân địa phương thực hiện.

Chị Nình Thị Dìn, Trưởng thôn Cao Thắng, xã Lục Hồn, chia sẻ: Bà con ai cũng phấn khởi, mỗi người góp một tay dọn dẹp vệ sinh, chỉnh trang thôn xóm sạch đẹp để đón khách về vui hội; đồng thời tích cực tập luyện văn nghệ, thể thao để tham gia ngày hội. Đây cũng là dịp để bà con thêm ý thức, trách nhiệm trong gìn giữ phong tục văn hóa truyền thống, qua đó gắn kết tình làng nghĩa xóm, cũng như xây dựng thôn ngày càng văn minh, sạch đẹp.

Không chỉ tạo sức hút cho hoạt động du lịch cộng đồng, Hội Mùa vàng còn là dịp để người dân cùng gìn giữ, giới thiệu, quảng bá những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với đồng bào DTTS chiếm trên 98% dân số, xã Lục Hồn xác định bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống là một trong những nền tảng quan trọng để xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, trong đó người dân được đặt ở vị trí trung tâm, trực tiếp tham gia tổ chức, duy trì và lan tỏa các hoạt động.

Từ đây, người dân không chỉ có thêm không gian sáng tạo, hưởng thụ văn hóa, mà còn tăng cường giao lưu giữa các dân tộc, thắt chặt tình đoàn kết, góp phần xây dựng cộng đồng dân cư gắn bó, văn minh.

Không chỉ riêng xã Lục Hồn, trên địa bàn Quảng Ninh, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” nhiều năm qua được triển khai đồng bộ, gắn với những hoạt động thiết thực, phù hợp đặc điểm từng địa bàn và nhu cầu của người dân. Các tổ chức đoàn thể cũng tích cực vào cuộc, đưa nội dung xây dựng đời sống văn hóa trở thành việc làm thường xuyên trong mỗi gia đình, khu dân cư.

Cụ thể, các cấp hội phụ nữ gắn phong trào với cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an”, phong trào “Phụ nữ Quảng Ninh chung tay bảo vệ môi trường”, “Ngày Chủ nhật xanh”... Các cấp bộ Đoàn tích cực xây dựng sân chơi cho thiếu nhi, duy trì các CLB văn nghệ, thể thao trong thanh niên như bóng đá, bóng rổ, âm nhạc đường phố...

Sự sôi nổi của phong trào còn được thể hiện qua hoạt động văn hóa nghệ thuật phát triển rộng khắp. Toàn thành phố hiện có hàng nghìn CLB, tổ, đội văn nghệ, thể thao thu hút đông đảo người dân tham gia sinh hoạt thường xuyên tại các khu dân cư. Cùng với đó, nhiều sự kiện văn hóa được tổ chức từ thành phố đến cơ sở.

Tiêu biểu như: Chương trình nghệ thuật quy mô lớn chào mừng các ngày lễ, sự kiện quan trọng của thành phố, đất nước, Ngày hội Văn hóa các dân tộc, Hội diễn nghệ thuật quần chúng thành phố và các ngành, liên hoan tiếng hát khu dân cư... Mỗi hoạt động mang một màu sắc riêng, vừa đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa của nhân dân, vừa khuyến khích phong trào văn nghệ quần chúng phát triển, góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc và xây dựng môi trường văn hóa phong phú, lành mạnh.

Bồi đắp nếp sống đẹp

Những năm qua, Quảng Ninh luôn quan tâm xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh từ mỗi gia đình, khu dân cư, coi đây là nền tảng quan trọng để bồi đắp các giá trị văn hóa và xây dựng con người Quảng Ninh phát triển toàn diện. Công tác tuyên truyền, vận động được triển khai gắn với việc thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Qua đó, khuyến khích người dân thực hiện quy tắc ứng xử, giữ gìn vệ sinh môi trường, xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp, phát huy tinh thần đoàn kết, tương trợ và trách nhiệm với cộng đồng. Đặc biệt, sau sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu nâng cao hiệu quả xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở càng đặt ra rõ nét đối với việc rà soát, hoàn thiện hương ước, quy ước; kiện toàn phương thức tổ chức, vận hành các thiết chế văn hóa; đồng thời tiếp tục phát huy vai trò tự quản của cộng đồng...

Theo đó, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được thành phố và các xã, phường, đặc khu triển khai gắn với Nghị quyết số 17-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh trở thành nguồn lực nội sinh, động lực cho phát triển nhanh, bền vững và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Các chủ trương, định hướng này tạo cơ sở để mỗi địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng đời sống văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của nhân dân trong gìn giữ, xây dựng và lan tỏa những giá trị tốt đẹp. Sự hưởng ứng tích cực của người dân đối với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã góp phần tạo chuyển biến trong đời sống văn hóa ở cơ sở. Năm 2025, Quảng Ninh có 97% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, 98% khu dân cư đạt danh hiệu “Thôn, khu phố văn hóa”.

Chương trình hành động số 12-CTr/TU của Ban Thường vụ Thành ủy về thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị thể hiện quan điểm nhất quán nhân dân là trung tâm, chủ thể sáng tạo, thụ hưởng văn hóa.

Định hướng đến năm 2030, Quảng Ninh phấn đấu 100% cấp xã có thiết chế văn hóa đáp ứng nhu cầu sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của người dân ở cơ sở; 90% thiết chế văn hóa cơ sở, gồm trung tâm văn hóa - thể thao cấp xã, nhà văn hóa và khu thể thao thôn, khu hoạt động thường xuyên, hiệu quả; hằng năm có 90% khu dân cư tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao quần chúng; có 95% hộ gia đình đạt danh hiệu "Gia đình văn hóa"...

Xây dựng đời sống văn hóa từ cơ sở tại Quảng Ninh không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành các tiêu chí, hay đạt được những danh hiệu, mà quan trọng hơn là tạo dựng môi trường sống văn minh, đoàn kết, nhân ái, nơi mỗi người dân đều có ý thức gìn giữ và phát huy những giá trị tốt đẹp. Khi cộng đồng thực sự trở thành chủ thể sáng tạo, thực hành và lan tỏa văn hóa, các giá trị ấy sẽ được bồi đắp, tạo nền tảng tinh thần và nguồn lực nội sinh cho sự phát triển nhanh, bền vững của thành phố trong giai đoạn mới.