Thiên tai cực đoan khiến ngành thủy sản chịu nhiều tổn thất, buộc ngành chuyển từ ứng phó bị động sang sản xuất thích ứng, bền vững.
Biến đổi khí hậu đang đặt ngành thủy sản trước những sức ép ngày càng rõ nét. Chỉ riêng cuối năm 2025, 3 cơn bão lớn cùng các đợt mưa lũ kéo dài đã gây thiệt hại sâu rộng cho lĩnh vực nuôi trồng thủy sản tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Riêng bão số 13 làm thiệt hại khoảng 1.848ha diện tích nuôi, hơn 23.000 ô lồng bè, tổng giá trị 1.258 tỉ đồng. Các đợt mưa lũ tiếp theo khiến Khánh Hòa, Đắk Lắk và Gia Lai thiệt hại thêm khoảng 4.032 tỉ đồng.
Trước thiên tai ngày càng khắc nghiệt, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã ban hành các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về công tác phòng, chống thiên tai, tăng cường quản lý nuôi trồng thủy sản trong điều kiện thời tiết cực đoan, quan trắc môi trường và phòng chống dịch bệnh.
Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng xác định một trong những nhiệm vụ chủ yếu của lĩnh vực thủy sản và kiểm ngư để hướng tới phát triển bền vững là đa dạng hóa các phương thức nuôi theo điều kiện từng vùng và thích ứng với tác động của biến đổi khí hậu.
Mới đây, Cục đã phối hợp cùng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức Hội nghị Khoa học công nghệ Thủy sản và kiểm ngư toàn quốc. Trong đó, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu là nội dung quan trọng của hội nghị.
Tại Hội nghị, đại diện Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết trong giai đoạn 2021 - 2025, đã thực hiện 113 nhiệm vụ KHCN do Bộ quản lý và được ứng dụng rộng rãi vào thực tiễn sản xuất. "Các mô hình nuôi trồng hiệu quả, các giải pháp công nghệ trong bảo quản, chế biến và khai thác đã tạo ra những chuyển biến tích cực, hướng tới phát triển ngành thủy sản theo hướng hiện đại, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu", đại diện Vụ này cho biết.
ThS Nguyễn Hữu Thanh - Viện Khoa học Thủy Sản Việt Nam khẳng định biến đổi khí hậu không còn là dự báo mà là thực tế đang diễn ra với các biểu hiện như nước biển dâng, xâm nhập mặn, axit hóa đại dương và các cơn bão có cường độ cực mạnh. Theo ThS Nguyễn Hữu Thanh, hiện tại đã có một số đơn vị phát triển lồng nuôi có khả năng nhấn chìm (submersible) khi có bão lớn.
Các vật liệu mới (composite, hợp kim đồng) đang được nghiên cứu để tăng khả năng chống chịu và giảm bám bẩn sinh học. Bên cạnh đó, các đơn vị cũng nghiên cứu các dòng, giống chịu nhiệt và chịu mặn biến thiên, ví dụ, chọn tạo giống hàu có khả năng hình thành vỏ tốt trong điều kiện nước biển bị axit hóa. Đồng thời, ứng dụng IoT (Internet vạn vật) để theo dõi các thông số như nhiệt độ, độ mặn, oxy hòa tan, pH theo thời gian thực, giúp người nuôi đưa ra quyết định ứng phó kịp thời với các hiện tượng thời tiết cực đoan.
Trong thời gian tới, Viện Khoa học Thủy Sản Việt Nam cũng đề xuất thiết lập mạng lưới quan trắc môi trường biển tự động tại các vùng nuôi trọng điểm. Xây dựng bản đồ rủi ro thiên tai và quy trình ứng phó khẩn cấp cho các trang trại nuôi biển công nghiệp.
Trước đó, ngày 11.3.2021, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 339/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển thủy sản Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, yêu cầu tiếp tục phát triển nuôi hiệu quả các đối tượng chủ lực và các loài thủy sản có giá trị kinh tế gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu.
Tận dụng tiềm năng mặt nước, phát triển nuôi trồng thủy sản trên các hồ chứa, các vùng xâm nhập mặn mới hình thành do biến đổi khí hậu không thể tiếp tục sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, khuyến khích phát triển các mô hình nuôi trồng thủy sản áp dụng công nghệ mới, tiên tiến, giảm giá thành sản xuất, thân thiện môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu.
