Nằm trong hoạt động Hội Mùa vàng xã Lục Hồn năm 2026, ngày 25/10, tại Di tích lịch sử - văn hóa đình Lục Nà, UBND xã Lục Hồn tổ chức Lễ mừng cơm mới và Hội thi mâm cơm mới. Hoạt động là dịp để đồng bào Tày dâng lễ tạ ơn trời đất, tổ tiên sau mùa vụ nhọc nhằn, đồng thời bảo tồn phong tục cổ truyền và quảng bá nét tinh túy trong ẩm thực vùng cao đến du khách bốn phương.
Đối với đồng bào Tày nơi vùng cao Lục Hồn, lúa gạo là hạt ngọc kết tinh mồ hôi của con người và nguồn dưỡng chất trù phú của đất mẹ. Khi những bông lúa nếp đầu mùa trĩu hạt được gặt về, các bà, các chị khéo léo chọn từng bông đều hạt nhất đem rang rồi giã cốm hoặc đồ xôi. Mùi nếp mới ngạt ngào quyện cùng hương lá gừng nồng ấm tỏa ra từ chõ xôi nghi ngút khói, báo hiệu thời khắc ngày hội thiêng liêng bắt đầu.
Tại đình Lục Nà – ngôi đình cổ kính thờ Thành hoàng Hoàng Cần cùng các bậc tiền nhân có công giữ đất lập bản, nghi lễ mừng cơm mới được cử hành trang nghiêm theo đúng phong tục cổ truyền. Trên ban thờ, mâm lễ vật dâng lên tổ tiên hội tụ đủ sản vật mùa vụ của 11 thôn bản: chõ xôi lá gừng dẻo thơm, gà thiến luộc vàng ươm, cá suối nướng thơm lừng và bát canh miến dong truyền thống. Các bậc cao niên cùng thầy cúng kính cẩn dâng hương, cất lời khấn tạ ơn thần linh, tổ tiên đã che chở cho bản làng mưa thuận gió hòa, cầu chúc mùa màng sau tiếp tục bội thu, người dân mạnh khỏe, no ấm.
Sức hấp dẫn của Lễ mừng cơm mới năm nay nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa nghi thức tín ngưỡng với không gian trải nghiệm du lịch cộng đồng. Nếu phần nghi lễ mang chiều sâu tâm linh tĩnh lặng thì sân đình bên ngoài lại bừng lên không khí rộn rã khi bước vào Hội thi mâm cơm mới với sự tham gia của 11 đội đến từ 11 thôn, bản trên địa bàn xã. Mỗi đội chuẩn bị một mâm cỗ truyền thống dành cho 8-10 người ăn, gồm ít nhất 6 món chính, trong đó bát cơm nếp mới là món bắt buộc không thể thiếu.
Phần thuyết trình ý nghĩa mâm cỗ diễn ra đầy hào hứng. Đại diện các thôn tự tin giới thiệu về nguồn gốc sản vật, nét văn hóa ẩm thực độc đáo của bản làng mình và trả lời lưu loát câu hỏi của Ban Giám khảo. Với cách bài trí hài hòa, hương vị tròn trịa và phần thuyết minh cuốn hút, đội thi thôn Bản Chuồng đã xuất sắc giành giải Nhất hội thi. Giải Nhì thuộc về đội thôn Nà Luông; thôn Đồng Tâm đạt giải Ba, cùng các giải Khuyến khích được trao cho các đội còn lại.
Sự hòa quyện giữa nghi lễ tâm linh và ngày hội ẩm thực đã níu chân đông đảo du khách nán lại sân đình thưởng thức. Cùng hòa vào dòng người trải nghiệm hương vị cơm mới đầu mùa, lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND xã Lục Hồn đã ân cần thăm hỏi, động viên bà con tiếp tục giữ gìn nghề truyền thống và nếp sống văn minh. Nhiều du khách phương xa tỏ ra thích thú khi lần đầu tiên được nếm hạt gạo nếp nương dẻo quánh, nghe nghệ nhân giảng giải về phong tục người Tày và cùng hòa mình vào tiếng cười nói rộn rã bên những mâm cơm ấm áp tình người.
Ông Vi Tiến Vượng, Chủ tịch UBND xã Lục Hồn, cho biết: Xã xác định bảo tồn văn hóa gắn với vai trò chủ thể của người dân là yếu tố cốt lõi để phát triển du lịch bền vững. Việc tổ chức Lễ mừng cơm mới và thi mâm cỗ truyền thống không chỉ để tri ân tổ tiên, tạ ơn trời đất sau mùa thu hoạch, mà còn tạo không gian cho bà con tự tay chế biến, giới thiệu sản vật quê hương. Khi người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ các dịch vụ trải nghiệm, bà con sẽ thêm trân trọng nếp xưa, đồng thời có thêm sinh kế để nâng cao thu nhập từ du lịch cộng đồng.
Bên cạnh không gian cúng lễ và ẩm thực, khu vực quanh sân đình nhộn nhịp với các gian hàng giới thiệu miến dong OCOP, bánh coóc mò, sản phẩm thêu thổ cẩm và cuộc thi trình diễn thời trang “Sắc màu Mùa vàng” của học sinh các trường học. Nhiều du khách còn tranh thủ hòa mình vào các hoạt động thể thao dân tộc và lắng nghe những điệu Then mộc mạc bên mái đình rêu phong.
Gìn giữ trọn vẹn nét đẹp văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Lễ mừng cơm mới tiếp tục khẳng định giá trị như một sản phẩm du lịch mùa Thu – Đông đặc trưng, góp phần khơi dậy niềm tự hào quê hương và tạo thêm sinh kế cho nhân dân nơi miền biên ải.
