Trong quan điểm chiến lược lên thành phố trực thuộc trung ương, mô hình tăng trưởng mới của thành phố Quảng Ninh giai đoạn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 dựa trên “3 cực - 4 chuyển đổi - 5 động lực”. Trong đó, khu vực Móng Cái được định vị là cực thương mại biên giới, đô thị kinh tế cửa khẩu và hội nhập quốc tế, một vai trò không chỉ mang ý nghĩa địa phương mà còn có tầm vóc quốc gia và khu vực.
Lợi thế địa chiến lược và hạ tầng
Móng Cái là địa phương cực Đông Bắc của tỉnh, nằm trong vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ, là điểm kết nối quan trọng trong hợp tác “Hai hành lang, một vành đai” giữa hai nước Việt, Trung. Móng Cái có vị trí địa kinh tế và địa chính trị chiến lược của tỉnh và cả nước, là một trong những cầu nối trực tiếp và quan trọng trong việc thúc đẩy hợp tác với ASEAN và Đông Bắc Á.
Nhờ thế mạnh về vị trí địa lý, Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái được Trung ương và tỉnh xác định là trung tâm kinh tế thương mại cửa khẩu, công nghiệp và cảng biển logistics, dịch vụ tổng hợp của tỉnh và vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Đồng thời là khu du lịch quốc gia có tính chất du lịch biển đảo, thương mại cửa khẩu, đô thị hiện đại và bền vững; khu vực có vị trí đặc biệt về chiến lược, quan trọng về quốc phòng, an ninh.
Theo đó, cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) cũng giữ vai trò là một trong 8 cửa khẩu trọng điểm quốc gia, có sức cạnh tranh lớn. Trong bối cảnh Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam, đồng thời là thị trường tiêu thụ nông sản khổng lồ, cửa khẩu quốc tế Móng Cái đã trở thành điểm trung chuyển hàng hóa chiến lược, góp phần duy trì và mở rộng chuỗi cung ứng xuyên biên giới.
Theo thống kê, lưu lượng người và phương tiện xuất, nhập cảnh qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái trung bình 20.000 người/ngày và 1.000 phương tiện/ngày. Con số này không chỉ phản ánh bức tranh giao thương sôi động, mà còn cho thấy vai trò “cầu nối” quan trọng giữa Việt Nam với thị trường Trung Quốc và rộng hơn là khu vực Đông Bắc Á.
Tuy nhiên, yếu tố thực sự tạo nên bước chuyển của khu vực Móng Cái không chỉ nằm ở vị trí. Một trong những yếu tố then chốt tạo nên sức bật cho nơi đây chính là sự hội tụ đồng bộ của hệ thống hạ tầng giao thông đa phương thức - điều mà rất ít khu vực cửa khẩu trong khu vực có được. Việc hoàn thiện tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái đã rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa từ nội địa ra biên giới. Song song với đó, dự án tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái đang được rút ngắn lộ trình đầu tư, ưu tiên triển khai sớm các đoạn trọng điểm. Khi hoàn thiện, tuyến này sẽ liên thông với đường sắt cao tốc Hà Nội - Quảng Ninh, kết nối chuỗi cảng biển lớn như Cái Lân, cụm Con Ong - Hòn Nét và cửa khẩu quốc tế Móng Cái, hình thành trục vận tải liên hoàn đường bộ - đường sắt - đường biển hiếm có.
Ở phía biển, cảng nước sâu Vạn Ninh đang được tỉnh đẩy nhanh tiến độ, hứa hẹn trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi logistics trong khu vực.
Sự kết nối giữa cảng biển, cao tốc và cửa khẩu đã tạo nên một hệ sinh thái vận tải hoàn chỉnh, giúp Móng Cái không chỉ là điểm thông quan mà còn là trung tâm trung chuyển hàng hóa quy mô lớn. Đáng chú ý, khu logistics quy mô khoảng 1.300ha cùng với khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái - Đông Hưng cũng đang được chính quyền 2 nước hình thành, tạo nền tảng cho sự phát triển các chuỗi giá trị sản xuất - dịch vụ xuyên biên giới.
PGS.TS. Lưu Đức Hải, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng (Tổng hội Xây dựng Việt Nam), cho biết: Việc hội tụ đầy đủ cả ba loại hình giao thông, đường bộ, đường biển và đường sắt là lợi thế hiếm có, giúp Móng Cái có cơ sở vững chắc để trở thành trung tâm logistics tầm cỡ khu vực và quốc tế và sẵn sàng cho những chu kỳ tăng trưởng mạnh. Khi những dự án đường sắt, cảng biển… trọng điểm tiếp tục được hiện thực hóa, kết hợp với sự đồng bộ trong các giải pháp phát triển khác, Móng Cái sẽ trở thành cực tăng trưởng mới, tạo ra sự dịch chuyển không chỉ trong nội bộ tỉnh Quảng Ninh mà còn ảnh hưởng tới các tỉnh, thành phía Bắc khác. Đó là lợi thế mà hiếm cửa khẩu nào có được ở tầm thế giới hay ít nhất là tầm khu vực.
Mở rộng không gian cực tăng trưởng thương mại biên giới
Song hành với phát triển hạ tầng, tỉnh Quảng Ninh đã chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khai thác hiệu quả lợi thế cửa khẩu, đặc biệt trong các lĩnh vực xuất nhập khẩu (XNK) và logistics. Trọng tâm được đặt vào việc tập trung lập quy hoạch, bố trí quỹ đất phát triển hạ tầng logistics, kho bãi, trung tâm phân phối và các dịch vụ hỗ trợ; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quy trình thông quan; thực hiện hiệu quả cơ chế một cửa, một cửa liên thông; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng chức năng. Đồng thời, chủ động phối hợp chặt chẽ với phía Trung Quốc nhằm nâng cao hiệu quả thông quan, bảo đảm lưu thông hàng hóa thông suốt, giảm tối đa thời gian chờ đợi và chi phí phát sinh cho doanh nghiệp.
Những giải pháp này nhanh chóng phát huy hiệu quả, giúp tỉnh đạt được nhiều thành tựu trong năm 2025. Nổi bật như: Tăng trưởng GRDP đạt 11,89%; quy mô nền kinh tế đạt khoảng 368.445 tỷ đồng. Đáng chú ý, tổng kim ngạch XNK đạt 21,6 tỷ USD (tăng 12,5% so với năm 2024, chiếm khoảng 18,1% tổng kim ngạch XNK qua các cửa khẩu biên giới Việt Nam - Trung Quốc và chỉ đứng thứ hai sau tỉnh Lạng Sơn); số thu ngân sách từ hoạt động XNK đạt trên 16.542 tỷ đồng; số doanh nghiệp tham gia XNK vượt 3.000 doanh nghiệp. Trong đó, riêng tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái, năm 2025 đã có hơn 2.000 doanh nghiệp thực hiện thủ tục XNK qua địa bàn, trong đó gần 1.250 doanh nghiệp phát sinh mới; kim ngạch XNK đạt khoảng 6,1 tỷ USD (tăng 27% so với năm 2024); thu NSNN đạt 3.024 tỷ đồng (tăng 20% so với năm 2024 và đạt 120% chỉ tiêu được giao).
Nhằm tiếp tục khẳng định vị thế là cửa ngõ giao thương quan trọng của cả nước, từ ngày 7/3/2026, tỉnh triển khai thí điểm thông quan hàng hóa vào các ngày cuối tuần (thứ bảy và chủ nhật) tại luồng kiểm soát hàng hóa khu vực cầu Bắc Luân II. Chỉ sau 5 tuần triển khai thí điểm, đã có 1.830 phương tiện thực hiện thông quan với tổng giá trị hàng hóa đạt 185,5 triệu USD; hơn 2.700 tờ khai hải quan được xử lý thông suốt. Việc triển khai thông quan cuối tuần đã thu hút 130 doanh nghiệp tham gia XNK, trong đó 28 doanh nghiệp lần đầu làm thủ tục tại đây. Điều này thêm một lần nữa cho thấy sức hút ngày càng lớn của môi trường thương mại biên giới của tỉnh. Bên cạnh hoạt động XNK, tại khu vực cầu Bắc Luân II, chỉ riêng từ cuối tháng 3/2026 đến nay, Hải quan cửa khẩu quốc tế Móng Cái cũng đã thực hiện kiểm tra, giám sát đối với trên 279.000 lượt người xuất, nhập cảnh (tăng 42 lần so với cùng kỳ năm 2025).
Từ những số liệu trên cho thấy nhu cầu giao lưu qua lại, hợp tác, trao đổi thương mại và du lịch qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái đang trên đà tăng trưởng nhanh, khẳng định tiềm năng, vai trò chiến lược của cửa khẩu trong chuỗi kết nối kinh tế - thương mại - du lịch khu vực biên giới phía Bắc.
Ông Vũ Văn Khánh, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH Thương mại XNK Hải Ninh, cho biết: Sau các cuộc làm việc với lãnh đạo Hải quan Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, cuối năm 2024, doanh nghiệp đã quyết định chuyển hướng nhập khẩu hàng hóa qua cửa khẩu này. Thực tế hoạt động cho thấy các lô hàng đều được thông quan nhanh chóng, trung bình chỉ khoảng 2 giờ, trong khi tại một số cửa khẩu khác có thể bị lưu xe tới 2 ngày. Đáng chú ý là hạ tầng giao thông đồng bộ cũng đã giúp doanh nghiệp yên tâm khi chọn Móng Cái để thông quan hàng hóa. Trên cơ sở đó, trong năm 2026, doanh nghiệp dự kiến tăng gấp đôi lượng hàng nhập khẩu, lên khoảng 20 xe/tháng, với kim ngạch bình quân khoảng 2 triệu USD/xe.
Với quyết tâm tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số và hợp tác xuyên biên giới bền vững trong kỷ nguyên mới, hiện tỉnh đang đẩy mạnh triển khai Đề án cửa khẩu thông minh tại Móng Cái - Đông Hưng, khu hợp tác ngành nghề, nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp. Từ đó, từng bước xây dựng Móng Cái trở thành cửa khẩu kiểu mẫu, hiện đại và thông minh của cả nước, một trong những trung tâm logistics tầm cỡ khu vực và quốc tế. Việc phát huy lợi thế cửa ngõ thông thương hàng hóa, XNK đa chiều giữa Việt Nam - Trung Quốc - ASEAN, sẽ đưa Việt Nam nói chung và Quảng Ninh nói riêng trở thành điểm trung chuyển, kết nối thị trường tiêu dùng 700 triệu dân số ASEAN và sức tiêu thụ nông thủy sản cho 1,4 tỷ dân số Trung Quốc.
Với nền tảng hạ tầng ngày càng hoàn thiện, cùng quyết tâm cải cách và chuyển đổi số mạnh mẽ, khu vực Móng Cái đang đứng trước cơ hội bứt phá để trở thành trung tâm logistics và thương mại biên giới tầm khu vực. Khi các dư địa phát triển tiếp tục được khai mở, vai trò của khu vực Móng Cái sẽ không chỉ dừng lại ở một cửa ngõ giao thương, mà từng bước trở thành cực tăng trưởng có sức lan tỏa, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc trung ương và một cực phát triển năng động của phía Bắc.
