Thời gian qua nhiều doanh nghiệp trên địa bàn Quảng Ninh đã nỗ lực vượt khó, duy trì sản xuất, ổn định việc làm, thu nhập và thực hiện đầy đủ chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) cho người lao động. Tuy nhiên, tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH vẫn còn xảy ra tại một số đơn vị, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động và việc thực hiện chính sách an sinh xã hội.
Đóng đủ bảo hiểm, giữ chân người lao động
Được thành lập năm 2003, Chi nhánh Công ty TNHH F&C Service (xã Quảng Hà) chuyên cung cấp suất ăn công nghiệp cho các doanh nghiệp tại khu công nghiệp (KCN) Cảng biển Hải Hà. Hơn 20 năm phát triển trong lĩnh vực này, mỗi ngày đơn vị cung cấp trên 3.000 suất ăn, bảo đảm chất lượng và an toàn thực phẩm cho người lao động trong KCN. Không chỉ tạo dựng uy tín bằng chất lượng dịch vụ, doanh nghiệp còn duy trì việc làm, thu nhập ổn định cho khoảng 100 lao động.
Điều làm nên sự gắn bó của người lao động với Chi nhánh Công ty TNHH F&C Service không chỉ là công việc ổn định, mà còn là sự đầy đủ, kịp thời trong thực hiện chế độ, chính sách. Nhiều năm qua Công ty luôn chấp hành nghiêm việc đóng BHXH, BHYT, không để xảy ra tình trạng chậm đóng, nợ đóng. Các thủ tục liên quan đến người lao động như báo tăng, báo giảm lao động, giải quyết chế độ ốm đau, thai sản đều được thực hiện kịp thời, bảo đảm quyền lợi cho người tham gia. Nhờ vậy, người lao động yên tâm làm việc và gắn bó lâu dài với doanh nghiệp.
Anh Lê Xuân Vinh (36 tuổi) là một trong những lao động đã có nhiều năm gắn bó với Chi nhánh Công ty TNHH F&C Service. Công việc ổn định, thu nhập được bảo đảm, các chế độ, chính sách dành cho người lao động được thực hiện đầy đủ chính là những lý do để anh thêm tin tưởng, gắn bó với doanh nghiệp. Anh Vinh chia sẻ: “Tôi làm việc tại doanh nghiệp đã hơn 11 năm. Chế độ, chính sách ở đây rất tốt. BHXH được Công ty đóng đầy đủ theo mức thu nhập cho chúng tôi”.
Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH F&C Service Phạm Thanh Tùng cho biết: Thời gian qua tình hình kinh tế diễn biến phức tạp, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với không ít khó khăn. Do đó, chúng tôi đã triển khai nhiều giải pháp tìm kiếm thị trường, tăng doanh thu để có thêm lợi nhuận chăm lo đời sống của công nhân; nghiên cứu, thực hiện tốt các chế độ, chính sách; tổ chức công đoàn tổ chức nhiều hoạt động chăm lo cho người lao động. Đặc biệt, Công ty luôn cam kết thực hiện chính sách BHXH, BHYT đúng, đủ, kịp thời.
Chăm lo người lao động là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, gắn liền với việc giữ gìn thương hiệu, nâng cao chất lượng sản xuất và tạo dựng niềm tin với khách hàng. Câu chuyện của Chi nhánh Công ty TNHH F&C Service chỉ là một trong số hàng trăm doanh nghiệp thực hiện việc đóng BHXH, BHYT, BHTN đầy đủ, kịp thời không phải là gánh nặng, mà là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của pháp luật. Thực hiện tốt nghĩa vụ này không chỉ bảo đảm quyền lợi, an sinh của người lao động, mà còn góp phần xây dựng quan hệ lao động ổn định và thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp nợ, người lao động thiệt
Bên cạnh những doanh nghiệp thực hiện tốt chính sách BHXH, đảm bảo quyền lợi của người tham gia, trên địa bàn Quảng Ninh vẫn còn không ít đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng, thậm chí chiếm dụng tiền BHXH, BHYT, BHTN của người lao động.
Theo số liệu của BHXH Quảng Ninh, tính đến hết tháng 8/2026, tổng số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn thành phố là 228,3 tỷ đồng, chiếm 2,13% tổng số phải thu năm 2026. Trong đó, 446 đơn vị, doanh nghiệp chậm đóng từ 3 tháng trở lên với tổng số tiền 94 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 3.500 lao động. Đáng chú ý, có 127 đơn vị chậm đóng trên 12 tháng với tổng số tiền hơn 70 tỷ đồng. Như vậy, gần 3/4 số tiền nợ từ 3 tháng trở lên thuộc nhóm nợ kéo dài, khó thu hồi.
Mặc dù tỷ lệ chậm đóng BHXH của Quảng Ninh ở mức trung bình thấp so với cả nước, tuy nhiên trên địa bàn lại có những doanh nghiệp nợ số tiền lớn, thời gian kéo dài. Điển hình như: Công ty TNHH Đầu tư và phát triển FLC Hạ Long nợ 18,2 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 267 lao động; Công ty CP Gạch ngói Đất Việt nợ trên 10,9 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 275 lao động; Công ty CP May Quảng Ninh nợ trên 2,9 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 101 lao động; Công ty CP Xe buýt Bãi Cháy Quảng Ninh nợ trên 3,1 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 27 lao động; Công ty CP Phát triển bóng đá Quảng Ninh nợ trên 1,1 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 34 lao động; Trung tâm Khoa học kỹ thuật và sản xuất giống thủy sản Quảng Ninh nợ trên 4,1 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 12 lao động…
Chỉ riêng 6 doanh nghiệp nói trên đã nợ hơn 42 tỷ đồng, ảnh hưởng đến khoảng 700 lao động. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và việc giải quyết các chế độ cho người lao động, mà còn tác động đến sự an toàn, cân đối của các quỹ bảo hiểm.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do tình hình bất ổn, xung đột tại một số khu vực trên thế giới khiến giá nguyên vật liệu và chi phí sản xuất tăng cao, trong khi thị trường tiêu thụ bị thu hẹp. Hoạt động sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn, nguồn thu sụt giảm khiến một số doanh nghiệp không cân đối được tài chính, dẫn đến chậm đóng, nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN của người lao động.
Công ty TNHH May mặc Thành Quyên (xã Đường Hoa) là một trường hợp như vậy. Được thành lập năm 2024, chuyên sản xuất, gia công các sản phẩm may mặc, doanh nghiệp hiện tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 30 lao động. Tuy nhiên, khoảng 1 năm trở lại đây, do khó khăn trong tìm kiếm đối tác, khách hàng, hoạt động sản xuất của Công ty rơi vào tình trạng cầm chừng. Nguồn việc chủ yếu là may gia công cho các doanh nghiệp khác, nên lợi nhuận thấp, trong khi nhiều khoản chi phí vẫn phát sinh. Khó khăn về tài chính đã khiến doanh nghiệp chậm đóng BHXH, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động.
Chị Phùng Thị Tình (48 tuổi), công nhân Công ty TNHH May mặc Thành Quyên, bày tỏ: Lao động chúng tôi giờ đã lớn tuổi, làm ở đây chỉ mong công việc ổn định, gắn bó lâu dài. Chúng tôi chỉ mong doanh nghiệp có việc để người lao động vừa có thu nhập, vừa không bị gián đoạn các chế độ BHXH, BHYT.
Anh Vũ Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH May mặc Thành Quyên, thừa nhận: Thời gian qua Công ty gặp khá nhiều khó khăn. Tôi nhận thức được việc chậm nộp BHXH như thế là không đúng quy định, mong cơ quan BHXH tạo điều kiện. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ khắc phục khó khăn, đóng bù số tiền chậm đóng cho người lao động.
Những khó khăn tương tự cũng được nhiều doanh nghiệp nêu ra tại hội nghị tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN đối với các doanh nghiệp chậm đóng, nợ đọng năm 2026 do BHXH thành phố Quảng Ninh tổ chức mới đây. Tham dự hội nghị có đại diện Công an thành phố, Viện KSND thành phố, Sở Nội vụ, LĐLĐ thành phố, Thuế thành phố, cùng 50 đơn vị, doanh nghiệp đang chậm đóng, nợ đọng trên địa bàn.
Ngoài việc được phổ biến quy định về trách nhiệm đóng, xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng và khiếu nại, tố cáo về BHXH, đại diện các doanh nghiệp đã trao đổi về những khó khăn dẫn đến chậm đóng, đồng thời nhìn nhận việc chậm đóng, nợ đọng BHXH là chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật và đề xuất lộ trình khắc phục.
Có trường hợp, chính những người quản lý doanh nghiệp cũng chịu thiệt. Ông Vũ Việt Hưng, Phó Giám đốc Chi nhánh Công ty TNHH MTV Vật liệu xây dựng và xây lắp thương mại BMC Quảng Ninh (phường Bãi Cháy), cho biết: Chúng tôi có 2 đơn vị trên địa bàn Quảng Ninh đang nợ BHXH khoảng 150 triệu đồng. Ngay cả những người đứng mũi chịu sào ở đơn vị như chúng tôi cũng đang bị chậm đóng BHXH. Khó khăn bắt nguồn từ Tổng Công ty, khi đội ngũ lãnh đạo vướng vòng lao lý, cơ quan chủ quản chưa bố trí được người để hoàn thiện thủ tục pháp lý, đăng ký hoạt động. Công ty đã ngừng hoạt động từ tháng 7/2025 đến nay. Thông qua hội nghị này, chúng tôi đề nghị các cơ quan chức năng hỗ trợ có văn bản gửi Tổng Công ty để giải quyết nợ đọng BHXH, có phương án bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
Dù nguyên nhân là gì, người chịu thiệt cuối cùng vẫn là người lao động. Khi doanh nghiệp chậm đóng, người lao động không được chốt sổ BHXH, lỡ các chế độ ốm đau, thai sản, thất nghiệp đúng vào lúc cần đến sự hỗ trợ nhất. Nợ càng kéo dài, doanh nghiệp càng kiệt quệ, khả năng thu hồi càng thấp và quyền lợi của người lao động càng khó được bảo đảm. Mỗi tháng chậm xử lý là thêm một tháng người lao động đứng ngoài lưới an sinh.
Phát hiện sớm, xử lý đến cùng
Thời gian qua, BHXH thành phố Quảng Ninh đã đẩy mạnh tuyên truyền chính sách, pháp luật, đồng thời tăng cường các giải pháp thu, giảm số tiền chậm đóng. Cùng với việc rà soát, phân loại các đơn vị chậm đóng kéo dài, ngành BHXH thành phố đã phối hợp với Công an, Sở Nội vụ, Viện KSND, tổ chức công đoàn và các cơ quan liên quan kiểm tra, đôn đốc, yêu cầu doanh nghiệp khắc phục theo quy định.
Ông Trần Công Dân, Trưởng Phòng Quản lý thu và phát triển người tham gia (BHXH Quảng Ninh) cho biết: Cơ quan BHXH tiếp tục rà soát hằng tháng các đơn vị chậm đóng, trốn đóng để đôn đốc. Đối với những đơn vị chưa thực hiện, chúng tôi làm việc trực tiếp, đồng thời chuyển hồ sơ sang phòng kiểm tra; xử lý vi phạm hành chính, công khai đơn vị vi phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng và phối hợp với Viện KSND thực hiện khởi kiện.
Phó Giám đốc BHXH thành phố Quảng Ninh Nguyễn Huy Thông, khẳng định: Quan điểm của cơ quan BHXH rất rõ ràng, không có chuyện “khoanh” hay “giãn” nợ ngoài quy định. Các đơn vị chậm đóng phải có cam kết thực hiện đóng số tiền còn nợ. Cơ quan BHXH không có thẩm quyền đồng ý cho đơn vị gia hạn hay kéo dài thời gian đóng BHXH. Chúng tôi thực hiện theo quy định của pháp luật, yêu cầu các đơn vị thực hiện đúng cam kết, có lộ trình trả nợ cụ thể đã đưa ra tại các cuộc họp. Trường hợp không thực hiện cam kết, cơ quan BHXH sẽ triển khai các bước tiếp theo theo quy định của pháp luật.
Một trong những công cụ pháp lý đang phát huy hiệu quả là Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm Viện KSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công. Quảng Ninh là một trong 6 địa phương được lựa chọn thực hiện thí điểm. Đến cuối tháng 8/2026, Viện KSND 2 cấp của thành phố đã thụ lý, giải quyết 276 vụ việc liên quan đến lợi ích công, qua đó thu hồi 11 tỷ đồng chậm đóng BHXH.
Ông Hoàng Trọng Đạt, Phó Viện trưởng Viện KSND khu vực 1 - Quảng Ninh, cho biết: Thực hiện Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về bảo vệ lợi ích công, trong đó có lĩnh vực BHXH, chúng tôi đã ký quy chế phối hợp với BHXH thành phố để thụ lý, giải quyết các trường hợp chậm đóng BHXH. Trên cơ sở quy chế này, cơ quan BHXH và Viện KSND các cấp thường xuyên trao đổi thông tin, rà soát những đơn vị chậm đóng, trốn đóng; tập trung xác minh, xử lý những trường hợp vi phạm kéo dài.
Giữa tháng 9/2026, TAND khu vực 6 - Quảng Ninh đã xét xử vụ kiện công ích do Viện KSND khu vực 6 - Quảng Ninh khởi kiện đối với Công ty TNHH Đăng Quyền (khu phố Đại Điền, xã Quảng Hà). Đây là vụ kiện yêu cầu thanh toán số tiền chậm đóng BHXH đầu tiên tại khu vực miền Đông của Quảng Ninh theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội.
Theo hồ sơ vụ án, từ tháng 6/2021, Công ty TNHH Đăng Quyền không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH. Mặc dù đã nhiều lần được cơ quan BHXH cơ sở và Viện KSND khu vực 6 đôn đốc, yêu cầu khắc phục, doanh nghiệp vẫn chưa chấp hành đầy đủ. Kết thúc phiên tòa, Hội đồng xét xử tuyên buộc Công ty TNHH Đăng Quyền nộp cho BHXH cơ sở Quảng Hà số tiền còn thiếu tính đến thời điểm ngày 14/9/2026 là gần 62 triệu đồng.
Ông Chu Việt Tân, Giám đốc BHXH cơ sở Quảng Hà, cho biết: Bám sát nhiệm vụ được giao, chúng tôi đã cung cấp tài liệu, củng cố hồ sơ để Viện KSND khu vực 6 khởi kiện Công ty TNHH Đăng Quyền do không thực hiện nghĩa vụ đóng BHXH theo quy định. Đây là trường hợp nợ đọng kéo dài, việc khởi kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội nhằm bảo vệ quyền lợi người lao động, qua đó góp phần bảo đảm quyền lợi cho người tham gia.
Số tiền buộc phải nộp không lớn, nhưng phán quyết của tòa án có ý nghĩa răn đe sâu sắc. Phán quyết thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, khẳng định quyết tâm của các cơ quan chức năng trong xử lý tình trạng chậm đóng, trốn đóng BHXH, với thông điệp rõ ràng: Khoản nợ dù lớn hay nhỏ cũng không bị bỏ qua.
Tuy nhiên, khởi kiện chỉ là chốt chặn cuối cùng. Để chặn nợ từ gốc, điều cốt yếu là không để nợ mới kịp phình to. Thực tế, nợ đọng hiếm khi xảy ra mà không có dấu hiệu báo trước: Nộp tiền thất thường, cắt giảm lao động đột ngột, chậm trả lương, nợ thuế... Nếu phát hiện từ tháng nợ đầu tiên, khi khoản nợ còn nhỏ, doanh nghiệp vẫn đủ sức khắc phục.
Ông Lê Văn Sử, Trưởng Phòng Chính sách lao động (Sở Nội vụ) nhấn mạnh: Đối với những trường hợp nợ đọng BHXH, cần phát hiện từ sớm, ngay từ ban đầu, không để nợ đọng kéo dài. Bởi khi nợ đọng BHXH kéo dài sẽ rất khó giải quyết tận gốc vấn đề và kéo theo nhiều hệ lụy.
Công cụ để “đọc” những dấu hiệu ấy ngày càng đầy đủ. Nhờ liên thông dữ liệu giữa cơ quan thuế và cơ quan BHXH, số lao động được doanh nghiệp trả thu nhập được đối chiếu với số người tham gia bảo hiểm; phần chênh lệch là căn cứ để yêu cầu doanh nghiệp đóng bổ sung. Bên cạnh đó, công đoàn cơ sở và chính quyền cấp xã là những nơi nắm bắt sớm nhất tình hình doanh nghiệp. Thông tin từ cơ sở, nếu được chia sẻ kịp thời, sẽ giúp cơ quan BHXH đôn đốc trước khi khoản nợ bị “đóng băng”.
Cùng với đó, cần sự vào cuộc quyết liệt hơn của cả hệ thống chính trị. Cấp ủy, chính quyền các cấp cần đưa chỉ tiêu giảm nợ BHXH vào nghị quyết; không xét thi đua, khen thưởng đối với đơn vị còn nợ đọng; công khai danh sách đơn vị vi phạm hằng tháng. Phát hiện sớm, đôn đốc ngay, xử lý dứt điểm chính là cách bảo vệ hiệu quả nhất quyền lợi của người lao động.
BHXH, BHYT, BHTN không chỉ là chính sách an sinh, mà còn là điểm tựa của người lao động trước những rủi ro trong cuộc sống. Vì vậy, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH là trách nhiệm pháp lý, đồng thời thể hiện trách nhiệm của mỗi doanh nghiệp đối với người lao động. Sự vào cuộc chặt chẽ của ngành BHXH thành phố cùng các cơ quan chức năng sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng chậm đóng, trốn đóng, từng bước xây dựng môi trường lao động minh bạch, ổn định; để chính sách an sinh thực sự đến đúng, đủ và kịp thời với mỗi người lao động.
