Nghiên cứu khoa học trong học sinh phổ thông là môi trường rèn luyện tư duy khoa học và kỹ năng tự học. Tại Quảng Ninh, những nghiên cứu do học sinh thực hiện ngày càng sát thực tiễn, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Thời gian qua, ngành GD&ĐT luôn quan tâm, tạo điều kiện để học sinh thoả sức nghiên cứu khoa học. Qua đó, thúc đẩy phong trào sáng tạo khoa học kỹ thuật (KHKT) tại các trường học.
Như tại Cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp tỉnh học sinh trung học năm học 2025-2026, dự án “Rèn luyện tư duy phản biện cho học sinh trung học phổ thông khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI)” của nhóm học sinh Trường THPT Chuyên Hạ Long xuất sắc giành giải nhất. Đây cũng là một trong 3 dự án được lựa chọn tham gia Cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp quốc gia, dự kiến sẽ được tổ chức tại Hà Nội vào tháng 3 tới đây.
Nguyễn Minh Thành, lớp 10 chuyên Hóa, Trường THPT Chuyên Hạ Long, thành viên tham gia dự án chia sẻ: Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) thông qua các công cụ như ChatGPT, Gemini, Deepseek… được học sinh THPT sử dụng ngày càng nhiều trong học tập. Thông tin do AI mang lại rất đa dạng nhưng không phải lúc nào cũng chính xác và không phải học sinh nào cũng biết cách đánh giá thông tin đúng - sai, nhiều khi phụ thuộc hoàn toàn vào AI mà không suy nghĩ. Vì vậy, chúng em thấy rất cần phát triển tư duy phản biện ở học sinh. Nghiên cứu của chúng em góp phần định hướng học sinh sử dụng AI đúng cách, tránh lệ thuộc, sao chép máy móc và nâng cao hiệu quả học tập.
Ngoài Nguyễn Minh Thành, dự án còn có sự tham gia của em Nguyễn Ngọc Phương Thảo, lớp 12 Địa, Trường THPT Chuyên Hạ Long. Nghiên cứu của 2 em được triển khai từ tháng 9/2025 đến tháng 12/2025, khảo sát và thực nghiệm đại diện ngẫu nhiên tại trường: THPT Chuyên Hạ Long và Trường THPT Uông Bí.
Được biết, Cuộc thi nghiên cứu KHKT cấp tỉnh học sinh trung học năm học 2025-2026 có 100 dự án tham gia, trong đó có 60 dự án đoạt giải, gồm: 5 giải nhất, 12 giải nhì, 18 giải ba, 25 giải tư. Cuộc thi này đã được ngành GD&ĐT tổ chức thành công qua nhiều năm, mang lại nhiều kết quả đáng ghi nhận.
Ở vòng quốc gia, năm học 2023-2024, toàn tỉnh có 2 dự án tham gia. Trong đó, dự án Giải pháp làm giàu Gamma-Aminobultyric Acid (GABA) hạt mầm đậu đen sử dụng trong chế biến thực phẩm hỗ trợ giấc ngủ và giảm căng thẳng (Stress) của Trường THPT Chuyên Hạ Long đoạt giải nhì.
Năm học 2024-2025, tỉnh có 3 dự án tham gia vòng quốc gia. Trong đó, dự án Nghiên cứu, chế tạo hệ sơn vô cơ chậm cháy từ Nanographite và các chất phụ gia của nhóm học sinh Trường THPT Cẩm Phả đoạt giải nhì.
Đối với Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên nhi đồng cấp tỉnh, học sinh Quảng Ninh tham gia tích cực và đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Riêng năm 2025, có 46 mô hình, sản phẩm đạt giải, trong đó: 3 giải nhất, 4 giải nhì, 10 giải ba.
Tại các Cuộc thi KHKT quốc tế do các đơn vị khác tổ chức, cũng đoạt nhiều giải cao trong mấy năm gần đây. Nổi bật phải kể tới Trường THPT Chuyên Hạ Long có nhiều học sinh đoạt huy chương vàng các cuộc thi: Cuộc thi Khoa học và sáng chế quốc tế tại Indonesia năm học 2022-2023; Cuộc thi sáng tạo khoa học quốc tế tại Indonesia (I2SPO 2023) năm học 2023-2024…
Bên cạnh đó, học sinh Trường THPT Hòn Gai đoạt huy chương vàng và giải đặc biệt với đề tài: “Ứng dụng công nghệ NANO chế tạo hạt ZnO để khử khí CO trong hầm lò” trong Cuộc thi Olympic khoa học quốc tế Hàn Quốc KiYO 4i năm 2023.
Đáng chú ý, chất lượng thi học sinh giỏi các môn khoa học tự nhiên trên địa bàn tỉnh cũng có nhiều chuyển biến. Năm học 2024-2025, tỉnh có 42 giải các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học, gồm: 13 giải nhì, 13 giải ba và 16 giải khuyến khích. Trong đó, có 2 học sinh tham gia kỳ thi chọn đội tuyển quốc gia, dự thi Olympic quốc tế, gồm: 1 học sinh dự thi môn Tin học và 1 học sinh dự thi môn Hóa học. Năm học 2025-2026, tỉnh có 42 giải các môn Toán, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Tin học, gồm: 5 giải nhì, 20 giải ba và 17 giải khuyến khích.
Nghiên cứu khoa học mở ra nhiều cơ hội phát triển cho các em học sinh. Với sự quan tâm đặc biệt, hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh Quảng Ninh chắc chắn sẽ tiếp tục lan tỏa, góp phần hình thành thế hệ học sinh chủ động, sáng tạo và có năng lực hội nhập.
