Cung thuật truyền thống chứa đựng trong đó câu chuyện về lịch sử, kỹ nghệ chế tác và tinh thần thượng võ của người Việt. Những năm gần đây, cung thuật truyền thống đang được một bộ phận người trẻ tìm lại, thực hành và kết nối thành cộng đồng người chơi. Tại Quảng Ninh, sự ra đời của Câu lạc bộ (CLB) Cung thuật truyền thống Hạ Long Xạ Nghệ đã tạo ra không gian để bộ môn này đến gần hơn với công chúng.
Dấu ấn cung thuật trong lịch sử
Cung thuật truyền thống Việt Nam thuộc dòng cung thuật Á Đông, với nhiều loại cung khác nhau, từ cung đơn làm bằng tre, gỗ đến cung phức hợp kết hợp gỗ, sừng và gân. Mũi tên được lắp ở phía ngoài thân cung và sử dụng kỹ thuật kéo dây bằng ngón cái. Trong lịch sử, cung tên từng là một loại vũ khí quan trọng của quân đội Đại Việt. Dưới thời Trần, cung thủ tham gia các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, sử dụng cung tên như một vũ khí tầm xa trên chiến trường. Đến thời Lê, bắn cung được đưa vào các kỳ thi võ, trở thành một nội dung để tuyển chọn và đánh giá võ tướng.
Không chỉ xuất hiện trong sử sách, hình ảnh người cung thủ còn được lưu lại qua nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống, như các mảng chạm khắc ở đình làng, tranh cổ và tư liệu cung đình. Những dấu tích này cho thấy cung thuật từng giữ một vị trí nhất định trong đời sống quân sự và văn hóa của người Việt.
Sự trở lại của cung thuật truyền thống trong những thập niên gần đây bắt đầu từ hoạt động nghiên cứu và phục dựng. Từ khoảng đầu những năm 1990, cung thuật truyền thống được quan tâm nghiên cứu trở lại. Đến cuối những năm 2010, trào lưu này phát triển rõ nét hơn. Cùng với xu hướng tìm về văn hóa truyền thống, ngày càng có nhiều người quan tâm đến việc tìm hiểu lịch sử cung tên, phục dựng cung Việt và thực hành kỹ thuật bắn cung.
Với bộ môn cung thuật truyền thống, điểm độc đáo không chỉ ở thao tác bắn cung mà còn ở cả cấu tạo cây cung, kỹ thuật chế tác, trang phục và những yếu tố văn hóa gắn với cung thủ. Khác với cung hiện đại được thiết kế chủ yếu nhằm tối ưu độ chính xác và hiệu suất, cung truyền thống mang rõ dấu ấn của kỹ nghệ thủ công. Cây cung cổ của người Việt có phần cán dày, cách bọc đặc trưng, cán thường có hình tròn, có thể được bọc bằng khoen đồng, trong khi cánh cung tương đối nhỏ, tạo dáng gọn và thuận tiện khi sử dụng. Ở những mẫu cung phức hợp, người thợ xưa kết hợp nhiều loại vật liệu để tạo độ đàn hồi và khả năng chịu lực.
Anh Hồ Minh Ngọc, Chủ nhiệm CLB Hạ Long Xạ Nghệ, cho biết thêm: Cây cung truyền thống rất khác với cung hiện đại. Nếu cung hiện đại có thể có trợ lực, có thước ngắm, thì cây cung truyền thống hoàn toàn không có bất cứ công cụ nào hỗ trợ mà phải hoàn toàn dựa vào kỹ năng của người chơi. Bạn phải có thể lực để kéo được cây cung, kỹ năng ngắm và thả dây cung đúng lúc để mũi tên đi vào đúng mục tiêu của mình. Kỹ thuật bắn cung cũng giống như triết lý trong cuộc sống vậy. Đủ kỹ năng, đủ trải nghiệm, đủ sự mạnh mẽ thì mới có thể đưa mũi tên, cũng như đưa mục tiêu của đời mình đến đúng hồng tâm.
Đặc biệt hơn, cung tên ở đây được các bạn trẻ tự nghiên cứu, phỏng dựng lại dựa trên dáng cung của các cây cung truyền thống trong lịch sử. Vì vậy, với người chơi, cây cung truyền thống còn là sản phẩm của kinh nghiệm vật liệu và kỹ thuật thủ công. Tìm hiểu cung thuật vì thế cũng là tìm hiểu những kỹ nghệ truyền thống và tinh thần thượng võ của người Việt.
Phát triển cộng đồng yêu cung thuật
Sự hình thành những cộng đồng yêu thích cung thuật truyền thống như Long Thành Xạ Nghệ (Hà Nội), Đại Việt Xạ Nghệ (Hà Nội), Hạ Long Xạ Nghệ (Quảng Ninh)... đang góp phần đưa cung thuật truyền thống trở lại thành một hoạt động có tính thực hành trong đời sống hiện nay.
CLB Cung thuật truyền thống Hạ Long Xạ Nghệ chính thức ra mắt tại Cung Văn hóa Thanh thiếu nhi Quảng Ninh từ đầu tháng 8/2026. CLB hướng tới xây dựng cộng đồng những người yêu thích cung thuật, tổ chức luyện tập, giao lưu, thi đấu và các hoạt động trải nghiệm, từng bước đưa bộ môn này đến gần hơn với giới trẻ và người dân Quảng Ninh.
Chia sẻ về ý tưởng thành lập CLB, anh Vũ Đắc Đức, Phó Chủ nhiệm CLB Cung thuật truyền thống Hạ Long Xạ Nghệ, cho biết: Xuất phát điểm từ 3 thành viên là những người yêu thích văn hóa - lịch sử Việt Nam và có thời gian hơn 3 năm luyện tập cung thuật truyền thống, chúng tôi có chung đam mê tìm hiểu về từng cây cung, từng bộ trang phục cổ qua các thời kỳ mà ông cha ta đã sử dụng. Và rất bất ngờ là khi chúng tôi chia sẻ về bộ môn này thì ngày càng có nhiều người quan tâm đến cung thuật truyền thống, vì vậy chúng tôi quyết định thành lập CLB để mọi người có thêm một môn thể thao để rèn luyện, một sân chơi để giao lưu và thêm hiểu về văn hóa lịch sử truyền thống của dân tộc.
Khi bắn cung, người tập phải làm quen với tư thế đứng, cách cầm cung, kéo dây, giữ cung, điều chỉnh hơi thở, xác định mục tiêu và thả dây đúng thời điểm. Chỉ một thay đổi nhỏ trong tư thế hoặc hướng ngắm cũng có thể khiến mũi tên lệch khỏi mục tiêu. Bởi vậy, bắn cung không phải cuộc chơi của sức mạnh đơn thuần. Lực kéo chỉ là một phần. Kỹ thuật, khả năng kiểm soát cơ thể và sự tập trung mới quyết định đường bay của mũi tên.
Với người mới chơi, cảm giác ban đầu thường là sự tò mò. Không gian bắn cung cũng tạo nên một trải nghiệm rất khác. Bạn Lê Thành Phong, thành viên CLB Hạ Long Xạ Nghệ, chia sẻ: Chơi bộ môn này rèn cho chúng ta sự tĩnh tâm, tập trung cao độ để có thể ngắm trúng mục tiêu. Với mình, bắn cung truyền thống không chỉ là một môn thể thao, mà còn là cách để tìm hiểu về văn hóa lịch sử dân tộc và tự hào về truyền thống của cha ông.
Còn cô gái Phạm Minh Tâm, một trong số ít những thành viên nữ của CLB Hạ Long Xạ Nghệ, chia sẻ: Được trải nghiệm hoạt động bắn cung truyền thống này mình cảm thấy rất thú vị. Đây là một bộ môn khá mới với các bạn trẻ hiện nay, nhất là với các bạn nữ như mình. Đến đây, mình còn được mặc những bộ Việt phục cổ, có cảm giác như được hóa thân vào những nhân vật ngày xưa và ngược trở lại thời gian vậy.
Cung thuật truyền thống đang được trao một đời sống mới, mở ra cơ hội để người trẻ tiếp cận lịch sử và văn hóa theo một cách trực quan, chủ động hơn. Từ những trải nghiệm ban đầu ở Hạ Long, bộ môn này cũng cho thấy nhiều khả năng để phát triển thành một hoạt động văn hóa, trải nghiệm dành cho cộng đồng và du khách.
Anh Nguyễn Ngọc Minh, một cung thủ đến từ TP Hà Nội, cho rằng: Cung thuật truyền thống đã được lồng ghép, giới thiệu trong các sự kiện được tổ chức tại các bảo tàng lớn tại Hà Nội và nhận được sự quan tâm của nhiều bạn trẻ. Tôi nghĩ rằng, với Quảng Ninh nếu được tổ chức bài bản, bảo đảm an toàn và gắn với nội dung văn hóa, cung thuật còn có thể mở rộng thành hoạt động trải nghiệm dành cho du khách và những người quan tâm đến lịch sử, võ học truyền thống. Khi đó, giá trị của bộ môn sẽ được mở rộng thành câu chuyện văn hóa phía sau mỗi cây cung, từ lịch sử sử dụng, kỹ thuật chế tác, văn hóa võ học và tinh thần thượng võ của dân tộc Việt.
