Thế hệ vàng của Pencak Silat Quảng Ninh

Từ lớp Pencak Silat đầu tiên chỉ có 6 học viên, ba thập niên sau, Quảng Ninh đã sản sinh nhiều nhà vô địch SEA Games, châu Á, thế giới và một thế hệ võ sĩ trẻ đang tiếp tục viết tiếp hành trình ấy.

Từ lớp võ 6 người tới những nhà vô địch 

Năm 1996, sau giai đoạn phát triển Nhất Nam, Quảng Ninh quyết định đặt cược vào Pencak Silat - môn võ còn rất mới nhưng có hệ thống thi đấu quốc tế. Được sự hỗ trợ của Liên đoàn Võ thuật cơ quan Bộ Công an và TP Hà Nội, HLV Dương Bá Cường mở lớp đầu tiên với vỏn vẹn 6 học viên (5 nam, 1 nữ). Thiếu thốn từ kinh phí, giáo án đến lực lượng, thầy trò gây dựng bộ môn gần như từ con số không; học viên chủ yếu được tuyển từ Nhất Nam và các môn thể thao khác rồi đào tạo lại.

Theo HLV Dương Bá Cường, khó nhất lúc ấy không chỉ là thiếu người tập, mà còn là thuyết phục học viên, gia đình tin vào tương lai của một môn võ mới. Chính sự tiến bộ nhanh của nhóm học trò đầu tiên giúp ông tin Pencak Silat có thể bén rễ ở Vùng mỏ.

Điều đáng mừng là chỉ sau 4 tháng, Quảng Ninh đã có 3 VĐV dự Giải trẻ toàn quốc 1996 tại Thanh Hóa giành 2 huy chương: Nguyễn Thị Huyền (HCB), Phạm Văn Sơn (HCĐ). Hai tấm huy chương tuy khiêm tốn nhưng đủ khẳng định hướng đi đúng đắn. HLV Dương Bá Cường đóng vai trò then chốt giúp môn võ mới bén rễ ở Vùng mỏ, miệt mài học hỏi kỹ thuật từ các HLV Hà Nội. Ông chủ động đưa đội đi tập huấn, thi đấu quốc gia để cọ xát, mỗi trận là cơ hội tích lũy kinh nghiệm và rèn bản lĩnh. Cách tìm kiếm tài năng ở môn Silat cũng không bó hẹp trong những người đã biết Pencak Silat. Ông Cường đi tìm tố chất từ các môn khác, đặc biệt là các lớp Nhất Nam: Phát hiện Lê Thị Hằng từ nền tảng võ này, tuyển Lâm Thị Hương ở võ cổ truyền và đưa Lê Thị Thu Hương từ sân bóng rổ sang thảm đấu.

Từ những xuất phát điểm khác nhau, Lê Thị Hằng, Lâm Thị Hương và Lê Thị Thu Hương đã hợp thành thế hệ vàng của Pencak Silat Quảng Ninh. Giai đoạn 1997-2007, họ liên tục vô địch quốc gia, giữ vị trí trong đội tuyển và vươn tới các bục cao quốc tế. Lê Thị Hằng giành 3 HCV thế giới, 2 HCV châu Á - Thái Bình Dương; Lâm Thị Hương đoạt HCV SEA Games 2003, HCV thế giới 2004; Lê Thị Thu Hương vô địch thế giới năm 2004 và châu Á năm 2005.

Sau thế hệ vàng, Pencak Silat có giai đoạn trầm lắng trước khi xuất hiện lớp VĐV mới như Vũ Công Dậu, Nguyễn Thái Linh, Tống Thị Hồng, Nguyễn Viết Duy... Nổi bật là Nguyễn Thái Linh (HCV Đông Nam Á 2013, Đại hội TDTT 2014, thế giới 2015 và châu Á 2016). 

Theo thống kê, trong 11 năm đầu (1996-2007), Pencak Silat Quảng Ninh giành trên 180 huy chương, cùng nhiều HCV châu Á, SEA Games và Đại hội TDTT toàn quốc, trong đó có 6 HCV thế giới đưa Pencak Silat Quảng Ninh lên đỉnh cao thế giới.

Xây dựng đội ngũ vô địch kế cận

Sau thời kỳ rực rỡ của thế hệ đầu, Pencak Silat Quảng Ninh bước vào giai đoạn chuyển giao, nhiều HLV giỏi rời nghề, phong trào thu hẹp, thiếu VĐV trẻ... Ngoài sự quan tâm của ngành Thể thao, HLV Dương Bá Cường (khi đó chuyển vai trò sang Giám đốc Trung tâm Huấn luyện - Thi đấu thể thao), câu trả lời đến từ sự trở lại của các nhà vô địch khi họ tiếp tục "truyền lửa", đào tạo thế hệ kế cận.

Ánh hào quang của thế hệ vàng khép lại cũng là lúc Pencak Silat Quảng Ninh đối diện bài toán khó nhất: Giữ nghề và giữ người. Phong trào thu hẹp, nguồn tuyển ít dần, nhiều HLV giỏi rời nghề. Trong bối cảnh ấy, những nhà vô địch cũ lại trở về sàn tập để bắt đầu một hành trình mới.

Ở tuyển năng khiếu, HLV Lâm Thị Hương phụ trách giai đoạn đầu, đòi hỏi nhiều kiên nhẫn. Từng giành thành tích SEA Games và thế giới, chị hiểu nền tảng vững là yếu tố quyết định. Đào tạo bắt đầu từ tuyển chọn thể hình, tốc độ, khéo léo, rồi rèn sức bền, sức mạnh, sức bật. Sau đó mới hoàn thiện kỹ thuật đòn đấm, đá thẳng, đá cầu vồng, đồng hành phát triển từng học trò.

Khi VĐV đã có nền tảng, HLV Nguyễn Thái Linh tiếp tục nâng họ lên trình độ đỉnh cao, tập trung vào sức mạnh, tốc độ, khả năng chịu va chạm và tư duy chiến thuật. Học trò phải biết đọc đối thủ, chọn thời điểm ra đòn và điều chỉnh lối đánh. “Không chỉ là kỹ thuật, quan trọng nhất là rèn cho VĐV niềm tin và ý chí thi đấu”, anh chia sẻ.

Vì thế, lớp kế cận bắt đầu tạo dấu ấn tại Giải trẻ Quốc gia, Giải vô địch Quốc gia. Tiêu biểu: Nguyễn Thùy Ngân, Vũ Nam Phong, Phùng Thanh Sang đặc biệt là Nguyễn Xuân Trúc (HCB châu Á 2022)... Sự tiếp sức của nhiều thế hệ đã đưa Pencak Silat Quảng Ninh trở lại. Tại Giải vô địch Pencak Silat trẻ thế giới năm 2024 ở UAE, Nguyễn Quang Thành giành HCV khi mới 16 tuổi; Lê Thành Trung đoạt HCB.

“Mạch vàng” ấy tiếp tục được bồi đắp bằng những thành tích châu lục. Năm 2025, Đặng Thành Công giành HCV châu Á; Vũ Thị Anh Thư đoạt HCV trẻ châu Á khi mới 15 tuổi; Nguyễn Thu Phương và Hoàng Thục Nhi giành HCB Giải vô địch Pencak Silat châu Á 2026... cho thấy thế hệ trẻ Pencak Silat Quảng Ninh đang tiếp nối mạch truyền thống.