Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo kinh tế châu Phi tăng trưởng 4,5% trong năm 2026, bất chấp những tác động từ cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông gây ra. Tuy nhiên, IMF cảnh báo sự sụt giảm viện trợ phát triển đang làm suy yếu khả năng ứng phó của khu vực trước những cú sốc kinh tế mới.
Phát biểu tại hội nghị thường niên của IMF và Ngân hàng Thế giới (WB) ở Bangkok, Thái Lan, ngày 15/10, ông Zeine Zeidane, người đứng đầu Vụ châu Phi của IMF, cho biết các nền kinh tế châu Phi đã ứng phó tương đối tốt với cuộc khủng hoảng năng lượng. IMF dự báo tăng trưởng kinh tế khu vực sẽ phục hồi lên mức 5% vào năm 2027.
Tuy nhiên, viện trợ phát triển dành cho châu Phi đã giảm mạnh trong năm 2025 và được dự báo tiếp tục giảm thêm 12% trong năm nay. Theo ông Zeidane, tình trạng này khiến các nền kinh tế châu Phi có ít dư địa để đối phó với những biến động mới, trong khi xung đột kéo dài và tình trạng mất an ninh tiếp tục cản trở tăng trưởng, đe dọa an ninh lương thực tại một số khu vực.
"Điều đó khiến khu vực gần như không còn nhiều khả năng chống đỡ một cú sốc khác. Những gián đoạn mới đối với nguồn cung năng lượng, sự gia tăng mạnh tâm lý né tránh rủi ro trên toàn cầu hoặc một đợt El Niño mạnh đều có thể làm gia tăng sức ép" - ông Zeidane cảnh báo.
Theo đại diện IMF, dù triển vọng kinh tế châu Phi còn đối mặt với nhiều rủi ro theo chiều hướng bất lợi, khu vực vẫn cho thấy khả năng thích ứng và phục hồi. Nhiều quốc gia đã triển khai các cải cách nhằm tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế, trong khi một số nước được hưởng lợi từ giá xuất khẩu các khoáng sản thiết yếu phục vụ công nghệ tiên tiến, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), đang tăng mạnh.
IMF khuyến nghị các quốc gia tận dụng hiệu quả nguồn thu gia tăng từ khoáng sản, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng AI để nâng cao năng lực cạnh tranh.
Tại hội nghị ở Bangkok, một số bộ trưởng tài chính châu Phi đã trình bày các chiến lược thúc đẩy tạo việc làm và tăng trưởng bền vững, trong đó chú trọng khai thác hiệu quả hơn nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng hóa nền kinh tế.
Bà Mariama Cire Sylla, Bộ trưởng Kinh tế, Tài chính và Ngân sách Guinea, cho biết dự án đường sắt nối các mỏ khoáng sản tại Simandou với khu vực ven biển là một phần trong chương trình chuyển đổi kinh tế dài hạn của nước này. Guinea sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú nhưng khoảng một nửa dân số vẫn sống trong cảnh nghèo đói. Chính phủ đang đặt nhiều kỳ vọng vào dự án khai thác quặng sắt Simandou để thúc đẩy tăng trưởng.
"Làm thế nào để tận dụng ngành khai khoáng nhằm thực sự phát triển các lĩnh vực khác và đa dạng hóa nền kinh tế? Điều này hết sức quan trọng vì nguồn lực tài chính còn hạn chế. Chúng ta cần tạo ra những khu vực thu hút đầu tư và các cực tăng trưởng" - bà Sylla nhấn mạnh.
Cùng quan điểm về việc gia tăng giá trị từ tài nguyên, ông Aboubakar Nacanabo, Bộ trưởng Tài chính Burkina Faso, cho rằng các nước châu Phi cần được hưởng lợi nhiều hơn từ những nguồn tài nguyên chiến lược như vàng, coban và đồng.
Burkina Faso, quốc gia xuất khẩu vàng lớn, đã mở nhà máy tinh luyện vàng đầu tiên trong bối cảnh chính quyền quân sự nước này tìm cách tăng cường chủ quyền kinh tế sau khi cắt đứt quan hệ với các đối tác phương Tây truyền thống.
Tại Tây Phi, nhiều chính phủ đang tìm cách giành lại quyền kiểm soát tài nguyên thông qua sửa đổi luật khai khoáng, hạn chế xuất khẩu nguyên liệu thô và tăng tỷ lệ sở hữu của nhà nước. Guinea và Ghana gần đây đã áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu vàng. Mali thông báo đang xây dựng nhà máy tinh luyện vàng cùng tập đoàn Yadran của Nga, trong khi Côte d'Ivoire dự kiến đưa một nhà máy tương tự vào hoạt động trong năm 2027.
"Bước đầu tiên là xây dựng chuỗi giá trị để tạo ra cơ hội cho thanh niên của chúng ta" - ông Nacanabo nói.
Bên cạnh khai thác tài nguyên, IMF cũng đánh giá AI có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới đối với các nền kinh tế châu Phi, dù tác động trực tiếp và gián tiếp trong dài hạn vẫn chưa rõ ràng.
Theo ông Zeidane, IMF ước tính việc ứng dụng, điều chỉnh và mở rộng quy mô sử dụng AI có thể giúp tăng trưởng kinh tế châu Phi tăng thêm hơn 4% trong vòng 10 năm tới.
Đại diện IMF cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở việc quốc gia nào được hưởng lợi từ AI, mà còn ở cách công nghệ này được ứng dụng để cải thiện hiệu quả hoạt động kinh tế. Những lĩnh vực có tiềm năng hưởng lợi đáng kể gồm nông nghiệp, nơi năng suất và sản lượng thu hoạch hiện còn thấp so với mức quốc tế, cùng với giáo dục, y tế và dịch vụ công.
