Hiện thực hóa khát vọng thành phố Quảng Ninh

Sau 63 năm hình thành và phát triển với những nền tảng kinh tế - xã hội vững chắc, khát vọng đưa Quảng Ninh trở thành 1 đô thị phát triển, hiện đại, giàu bản sắc đã được hun đúc qua nhiều thế hệ. Tại Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI, khát vọng đó đã được cụ thể hóa bằng mục tiêu trước năm 2030 xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Đây là mục tiêu có tính kế thừa, được đặt trên nền tảng những thành quả đã đạt được qua nhiều nhiệm kỳ, đồng thời xác định những yêu cầu mới về tổ chức không gian, quản lý đô thị, phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Từ “Kỷ luật và Đồng tâm” đến tư duy đột phá

Nhìn lại chặng đường từ khi thành lập tỉnh đến hôm nay, việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không phải là câu chuyện của một vài năm, càng không phải kết quả được tạo nên bởi một vài công trình. Đó là thành quả của một quá trình tích lũy lâu dài, trong đó mỗi giai đoạn phát triển đều tạo dựng một nền tảng mới, để thế hệ sau tiếp tục kế thừa, phát huy và tạo nên những bước tiến xa hơn.

Quảng Ninh là cái nôi của giai cấp công nhân và phong trào công nhân Việt Nam, quê hương của phong trào Vô sản hóa, nơi hun đúc khí phách, bản lĩnh và tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”. Năm 1963, hai tỉnh Quảng Yên, Hải Ninh và đặc khu Hồng Gai hợp nhất thành một đơn vị hành chính, được Bác Hồ đặt tên là tỉnh Quảng Ninh.

Từ vùng đất mỏ giàu truyền thống ấy, các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân Quảng Ninh đã không ngừng lao động, sản xuất, chiến đấu, vừa xây dựng quê hương, vừa đóng góp sức người, sức của cho sự nghiệp cách mạng. Bằng khát vọng phát triển, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần năng động, sáng tạo, liên tục đổi mới, Quảng Ninh từ một tỉnh miền núi, biên giới, hải đảo với muôn vàn khó khăn, thách thức, còn phải dựa vào sự hỗ trợ của Trung ương trong những năm đầu đổi mới, đến nay Quảng Ninh đã cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, một trong những vùng động lực, phát triển năng động trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, cửa ngõ quan trọng trong hợp tác quốc tế.

Điểm đáng chú ý trong hành trình của Quảng Ninh chính là khả năng liên tục làm mới mình. Tỉnh không sao chép mô hình phát triển của nơi khác mà chủ động nhận diện những tiềm năng khác biệt, cơ hội nổi trội, lợi thế cạnh tranh cũng như những mâu thuẫn, thách thức của chính mình để lựa chọn con đường phù hợp. Quảng Ninh chủ động nghiên cứu, xây dựng, đề xuất với Trung ương nhiều đề án lớn mang tính chiến lược; quán triệt sâu sắc và vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới của Đảng vào điều kiện thực tiễn địa phương.

Đặc biệt, từ năm 2010 đến nay, tư duy phát triển của Quảng Ninh có bước chuyển mạnh mẽ từ “nâu” sang “xanh”. Không chỉ thay đổi cơ cấu kinh tế, tỉnh đồng thời tổ chức lại không gian phát triển, kiến tạo những hành lang mới, đẩy mạnh xây dựng hạ tầng chiến lược, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với phát triển văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống nhân dân.

7 quy hoạch chiến lược với tầm nhìn dài hạn được xây dựng; không gian phát triển kinh tế - xã hội được định hướng theo mô hình “Một tâm - Hai tuyến - Đa chiều - Hai mũi đột phá - Ba vùng động lực”. Cùng với đó là quá trình cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển dịch vụ - du lịch chất lượng cao, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế biển, lấy thiên nhiên, con người và văn hóa làm những trụ cột quan trọng của phát triển.

Trong hơn 10 năm qua, Quảng Ninh đã triển khai thực hiện một cách bài bản với nhiều mô hình, phương thức phát triển mới. Quảng Ninh là tỉnh đi đầu thực hiện thành công phương thức huy động nguồn lực đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP), với phương châm “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư tư”, huy động được nguồn lực lớn từ các thành phần kinh tế trở thành giải pháp đột phá để phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, hiện đại, trọng tâm là hạ tầng giao thông. Quảng Ninh cũng là địa phương đầu tiên trong cả nước thí điểm thực hiện thành công nhiều mô hình như: Thành lập Ban Xúc tiến và Hỗ trợ đầu tư tỉnh, Ban Chỉ đạo Đề án xây dựng chính quyền điện tử, Trung tâm Hành chính công cấp tỉnh và các địa phương, tạo thuận lợi tối đa trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp… Chính những mô hình mới ấy đã, đang tạo ra một Quảng Ninh ngày càng khác biệt, năng động hơn, hiện đại hơn và có năng lực cạnh tranh ngày càng cao.

Đồng chí Nguyễn Xuân Thắng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, khẳng định: Những thành tựu bứt phá của tỉnh Quảng Ninh trong chặng đường 40 năm đổi mới thực sự ấn tượng. Quảng Ninh giờ đây đã trở thành hình mẫu trong thực hiện công cuộc đổi mới ở địa phương, hình mẫu của việc vận dụng sáng tạo quan điểm chủ trương, đường lối của Đảng vào thực tiễn Quảng Ninh; hình mẫu của việc thực hiện nội dung đi trước thể hiện sự bứt phá về tư duy, nhất là trong quy hoạch phát triển, xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng, cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, kiên trì đẩy mạnh chuyển đổi từ "nâu" sang "xanh"... Đây là những bài học kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với nhiều địa phương và cả nước trong quá trình đổi mới.

Những dấu mốc kiến tạo tương lai

Nếu tư duy đổi mới mở ra hướng đi, thì sự kiên trì đầu tư và tổ chức thực hiện đã biến hướng đi ấy thành những nền tảng phát triển cụ thể. Trong những năm gần đây, Quảng Ninh tập trung mạnh mẽ cho hạ tầng chiến lược, đặc biệt là giao thông. Tỉnh trở thành một trong những địa phương có hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại và đột phá nhất cả nước, phát triển trên cả 5 hình thức: Đường bộ, đường biển, đường hàng không, đường sắt và đường thủy nội địa.

Hệ thống đường cao tốc với tổng chiều dài gần 200km, các tuyến Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn, Vân Đồn - Móng Cái, cùng hệ thống quốc lộ, tỉnh lộ và những cây cầu lớn như Bạch Đằng, Tình Yêu, Bình Minh, Vân Đồn 1, 2, 3... đã từng bước xóa bỏ những rào cản địa hình, mở rộng không gian phát triển và kết nối các vùng kinh tế. Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn trở thành sân bay quốc tế tư nhân đầu tiên của Việt Nam. Cảng biển nước sâu Cái Lân, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long cùng hệ thống cảng, bến tàu tiếp tục tạo thêm những cửa ngõ để Quảng Ninh kết nối sâu hơn với khu vực và quốc tế. Hạ tầng ấy không chỉ làm thay đổi diện mạo đô thị, mà quan trọng hơn nó tạo ra dư địa phát triển.

Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, liên tục và có sự chuyển đổi mang tính đột phá, đặc biệt tăng tốc trong những năm gần đây, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố. Trong đó, giai đoạn từ 2010 đến nay là giai đoạn bứt phá và đồng bộ hạ tầng với các quy hoạch tổng thể mang tầm quốc tế, xác định rõ các vùng kinh tế trọng điểm, các hành lang và vành đai kinh tế; đầu tư hạ tầng giao thông. Giai đoạn này hình thành nhiều thành phố thuộc tỉnh theo mô hình đô thị đa cực, tập trung vào ba vùng động lực chính, gồm: Khu vực phía Tây có Uông Bí, Đông Triều, Quảng Yên (Trung tâm công nghiệp, dịch vụ logistics); khu vực trung tâm có Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn (trung tâm hành chính, du lịch, dịch vụ biển, kinh tế biển); khu vực phía Đông có Móng Cái, Hải Hà (khu kinh tế cửa khẩu, thương mại quốc tế).

Tỷ lệ đô thị hóa đạt mức cao so với mặt bằng chung cả nước và tiệm cận với tỷ lệ của các thành phố. Các đô thị từng bước được đầu tư theo hướng hiện đại, xanh, sạch, đẹp; nhiều khu đô thị kiểu mẫu, công viên, cảnh quan được hình thành. Đây là tiền đề quan trọng, hướng tới mục tiêu lớn nhất là đưa Quảng Ninh trở thành thành phố, đóng góp vào sự phát triển chung của quốc gia.

Song song với hạ tầng là một nền kinh tế ngày càng có sức chống chịu và nội lực mạnh. Ngay trong 3 năm 2020, 2021 và 2022, khi đại dịch Covid-19 gây tác động nghiêm trọng chưa từng có, Quảng Ninh vẫn kiên cường giữ vững địa bàn “An toàn - Ổn định - Phát triển trong trạng thái bình thường mới”, vừa bảo vệ sức khỏe, tính mạng nhân dân, vừa thực hiện thành công “mục tiêu kép”, thuộc nhóm các địa phương dẫn đầu cả nước có số thu nội địa cao.



Đến năm 2025, những nền tảng ấy tiếp tục được chuyển hóa thành những kết quả rõ nét. GRDP đạt mức tăng trưởng 11,89%; quy mô nền kinh tế ước đạt 368.445 tỷ đồng; cơ cấu kinh tế gồm khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản 4,63%, công nghiệp và xây dựng 46,18%, dịch vụ và thuế sản phẩm 49,19%; trong đó dịch vụ chiếm 37,81%, thuế sản phẩm 11,38%. GRDP bình quân đầu người đạt trên 10.400 USD; năng suất lao động xã hội đạt 537 triệu đồng/người, tăng 11,6%. Du lịch tiếp tục khẳng định vai trò ngành kinh tế mũi nhọn khi tỉnh đón hơn 21 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 57.000 tỷ đồng. Tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025 đạt 85.052 tỷ đồng, bằng 154% dự toán Trung ương giao, bằng 148% dự toán tỉnh giao, tăng 58% so với cùng kỳ. Quảng Ninh tiếp tục nằm trong nhóm những địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút FDI, với mục tiêu đạt 3 tỷ USD trong cả năm.

Những con số ấy cho thấy sự chuyển dịch không chỉ về quy mô mà còn về chất lượng tăng trưởng, từ khai thác tài nguyên là chủ đạo sang dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao; từ tăng trưởng dựa nhiều vào lợi thế tự nhiên sang tăng trưởng dựa ngày càng nhiều vào hạ tầng, con người, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị.

Năm 2025, Quảng Ninh cũng đẩy nhanh sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, từ 171 đơn vị còn 54 đơn vị, gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu (Vân Đồn, Cô Tô), tạo nền tảng quan trọng để tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Đó cũng chính là những bước chuẩn bị trực tiếp cho một không gian phát triển mới.

Bởi vậy, khi Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh xác định mục tiêu trước năm 2030 xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, mục tiêu ấy không bắt đầu từ con số không. Nó được đặt trên nền tảng của cả một quá trình chuẩn bị lâu dài về kinh tế, hạ tầng, đô thị, thể chế, quản trị và chất lượng sống của người dân.

Mục tiêu ấy đã đến gần hơn, nhanh hơn dự kiến, khi ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 20-KL/TW, thống nhất chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính toàn tỉnh. Tháng 7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng thông qua chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh. Tiếp đó, Chính phủ thông qua Đề án tại Nghị quyết số 202/NQ-CP. Và tháng 8 này, Quốc hội xem xét, thống nhất quyết định thành lập thành phố Quảng Ninh. Phía sau những quyết định ở tầm Trung ương là một hệ thống nền tảng được Quảng Ninh dày công chuẩn bị.

Qua đánh giá các điều kiện, tiêu chuẩn, Quảng Ninh đã đáp ứng đủ 5/5 điều kiện thành lập thành phố trực thuộc Trung ương theo quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15; đạt đủ 7/7 tiêu chuẩn thành lập thành phố trực thuộc Trung ương. Đặc biệt, khi UBND tỉnh xây dựng Đề án thành lập thành phố và tổ chức lấy ý kiến nhân dân, tỷ lệ số hộ gia đình đồng ý đạt 99,40%. Đó có lẽ là một trong những chỉ dấu rõ nhất cho thấy mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ là quyết tâm của cấp ủy, chính quyền, mà đã trở thành khát vọng và sự đồng thuận của nhân dân.

Phát biểu chỉ đạo tại cuộc làm việc với tỉnh Quảng Ninh vào tháng 1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh: Những kết quả mà Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã đạt được trong thời gian qua rất đáng trân trọng, đó không phải thành quả ngắn hạn mà là kết tinh của quá trình đổi mới bền bỉ, nhất quán, với tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, nền tảng tạo nên bản lĩnh, uy tín và vị thế của Quảng Ninh trong giai đoạn phát triển mới. Chính những kết quả ấy là cơ sở để Trung ương tin tưởng giao cho Quảng Ninh những kỳ vọng cao hơn và yêu cầu khắt khe hơn trong chặng đường phía trước.

Từ Vùng mỏ với tinh thần “Kỷ luật và Đồng tâm”, Quảng Ninh đã nỗ lực không ngừng đổi mới, từng bước hoàn thiện hạ tầng, mở rộng không gian và tạo dựng một cực tăng trưởng năng động của phía Bắc. Dấu mốc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là kết quả của hành trình biến khát vọng thành chiến lược, quyết sách thành hành động và hành động thành những thành quả cụ thể. Quảng Ninh bước vào chặng đường mới với yêu cầu cao hơn, trách nhiệm lớn hơn và khát vọng lớn hơn: Xây dựng một thành phố xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc, có chất lượng sống ngày càng cao, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển của vùng và đất nước.