Nhiều công trình công cộng, công trình phúc lợi xã hội trên địa bàn tỉnh hiện vẫn chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện tiếp cận đối với người khuyết tật, ảnh hưởng đến việc đi lại, sử dụng dịch vụ và tham gia các hoạt động xã hội của họ.
Ở tuổi 47, anh Nguyễn Mạnh Toàn (khu 2, phường Cao Xanh) đã gắn bó với chiếc xe lăn từ nhỏ do bị liệt hai chân. Với nhiều người, việc dự đám cưới, tham gia sự kiện hay đến nơi công cộng là điều bình thường, nhưng với anh, mỗi chuyến đi đều là nỗi lo vì phần lớn các công trình chưa có lối riêng dành cho xe lăn. Không ít lần, anh phải nhờ người thân hoặc những người xung quanh bế qua bậc tam cấp, dìu lên cầu thang để vào hội trường hay địa điểm tổ chức sự kiện. Sự phụ thuộc ấy không chỉ gây bất tiện, mà còn khiến anh luôn mặc cảm, tự ti.
Anh Nguyễn Mạnh Toàn chia sẻ: Dù bị khuyết tật, tôi vẫn muốn chủ động tham gia các hoạt động xã hội hay ra ngoài gặp gỡ người thân, bạn bè. Tuy nhiên, hầu hết những nơi tôi đến đều không có đường dốc hoặc lối đi dành cho xe lăn, ngoại trừ một số bệnh viện. Mỗi lần phải nhờ người khác hỗ trợ, tôi thấy rất bất tiện. Tôi mong các công trình công cộng, địa điểm sinh hoạt cộng đồng quan tâm hơn đến việc xây dựng hạ tầng tiếp cận để người khuyết tật có thể tự tin hòa nhập.
Câu chuyện của anh Nguyễn Mạnh Toàn cũng là thực trạng chung của nhiều người khuyết tật trên địa bàn tỉnh. Rào cản hạ tầng khiến người khuyết tật gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ công, học tập, làm việc, khám chữa bệnh và tham gia các hoạt động văn hóa, xã hội. Năm 2020, Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh (nay là Hội Chữ thập đỏ tỉnh) khảo sát tại 40 xã, phường, thị trấn thuộc 6 địa phương và 21 công trình cấp tỉnh. Kết quả cho thấy phần lớn công trình công cộng chưa đáp ứng tiêu chuẩn tiếp cận đối với người khuyết tật, đặc biệt ở cấp xã và cấp huyện. Ngay cả nhiều công trình được xây dựng sau khi chính sách hỗ trợ người khuyết tật có hiệu lực cũng chưa bảo đảm đầy đủ các tiêu chuẩn tiếp cận.
Theo quy định, các công trình phục vụ cộng đồng phải được thiết kế hoặc cải tạo để người khuyết tật có thể tiếp cận, sử dụng thuận tiện. Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn chưa đồng bộ. Từ kết quả khảo sát, UBND tỉnh đã ban hành Văn bản số 7446/UBND-XD4 ngày 30/10/2020 và Văn bản số 7948/UBND-XD4 ngày 25/11/2020, yêu cầu các sở, ngành, địa phương và chủ đầu tư tăng cường hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng đối với công trình mới cũng như cải tạo, nâng cấp công trình hiện có.
Theo ông Lãnh Thế Vinh, nguyên Chủ tịch Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh, dù các văn bản chỉ đạo đã được triển khai nhiều năm nhưng vẫn còn không ít công trình công cộng như bãi tắm, bến xe buýt, trụ sở cơ quan chưa có hạ tầng tiếp cận. Thậm chí, một số nơi đã xây dựng đường dốc nhưng bị lấn chiếm hoặc rào chắn, làm mất công năng sử dụng. Một bước chuyển quan trọng trong bảo vệ quyền của nhóm yếu thế là việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 205/2025/QH15 ngày 24/6/2025 về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý các hành vi xâm phạm quyền tiếp cận của người khuyết tật.
Thực hiện nghị quyết, đầu tháng 5/2026, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh phối hợp với các sở, ngành, địa phương và các tổ chức liên quan khảo sát nhiều công trình công cộng. Kết quả cho thấy, bên cạnh một số công trình đã quan tâm đầu tư hạ tầng tiếp cận, vẫn còn nhiều nơi chưa đáp ứng quy chuẩn hoặc các hạng mục đã xây dựng nhưng thiếu quản lý, duy tu, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tiếp cận của người khuyết tật.
Để triển khai hiệu quả Nghị quyết số 205/2025/QH15, tháng 5/2026, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh đã ký quy chế phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Hội Người cao tuổi tỉnh, Liên chi Hội Bảo vệ quyền trẻ em tỉnh, Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh, Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tỉnh nhằm trao đổi thông tin, phát hiện và kiến nghị xử lý các hành vi xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế, trong đó có người khuyết tật.
Hiện Quảng Ninh có khoảng 24.500 người khuyết tật, trong đó trên 91% là người khuyết tật nặng và đặc biệt nặng. Vì vậy, việc tiếp tục rà soát, đầu tư hoàn thiện hạ tầng tiếp cận, tăng cường kiểm tra việc thực hiện các quy chuẩn xây dựng và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm không chỉ là yêu cầu thực thi pháp luật, mà còn thể hiện trách nhiệm của các cấp, ngành trong bảo đảm quyền bình đẳng của người khuyết tật. Khi những rào cản về hạ tầng được tháo gỡ, người khuyết tật sẽ có thêm cơ hội học tập, lao động, tiếp cận dịch vụ công và tham gia đầy đủ vào đời sống xã hội, góp phần xây dựng Quảng Ninh phát triển bao trùm, không ai bị bỏ lại phía sau.
