Chỉ trong vài giờ, triều cường và gió giật mạnh đã xóa sổ toàn bộ sản nghiệp của hàng trăm hộ nuôi tôm tại phường Móng Cái 1. Thiên tai, dịch bệnh liên miên khiến nhiều gia đình rơi vào cảnh trắng tay. Thế nhưng, ngay trên những bờ đầm đổ nát, ngập bùn đất, người dân đã lập tức bắt tay dựng lại lán trại, gia cố bờ ao. Giữa muôn vàn gian khó, họ chọn cách đối mặt bằng một mục tiêu duy nhất: Bám đầm, giữ nghề.
Những đầm tôm tan hoang sau bão
Con đường dẫn vào vùng nuôi tôm tập trung tại khu vực núi Tổ Chim, khu Hải Hòa 1, phường Móng Cái 1 những ngày sau bão phủ kín bùn đất, phao xốp và bạt lưới. Hai bên đường, những mái nhà bạt bị gió xé rách nằm quằn quại, khung thép cong vênh. Nhiều bờ đầm, bờ ao bị nước biển khoét sâu, từng mảng đất lớn sụp xuống lòng ao. Không còn tiếng máy quạt nước, máy sục khí rì rầm quen thuộc, thay vào đó là tiếng máy xúc, tiếng người gọi nhau hối hả thu dọn đống đổ nát. Ít ai nghĩ rằng chỉ vài ngày trước, nơi đây vẫn là vùng nuôi tôm công nghệ cao sôi động.
Trang trại Hoa Thanh của gia đình chị Lưu Thị Thanh và anh Hoàng Văn Hoa nằm giữa vùng nuôi tôm rộng lớn ấy. Hơn 11ha với 27 ao nuôi được đầu tư bài bản, hệ thống ao ươm, ao nổi, nhà bạt, kho thức ăn, khu xử lý nước… từng là thành quả của anh chị suốt hơn 20 năm gắn bó với nghề. Giờ đây, trước mắt họ chỉ còn một màu xám của bùn đất, vải bạt và khung sắt chỏng chơ.
Những cuộn bạt lót đáy ao bị nước cuốn tung, chồng chất lên nhau. Khung thép của các ao nổi bị bẻ cong, méo mó. Nhà bạt đổ sập, mái nilon rách tả tơi. Trong kho, hàng tấn thức ăn, vi sinh, hóa chất phục vụ nuôi tôm ngâm trong nước mặn, buộc phải mang đi tiêu hủy.
Giữa khung cảnh ấy, chị Thanh cùng gần chục công nhân vẫn lặng lẽ làm việc. Người thu dọn thức ăn hư hỏng, người kéo những tấm bạt nặng trĩu bùn đất, người khử trùng ao nuôi, quét dọn từng mẻ tôm chết vương vãi xung quanh trang trại.
Gương mặt người phụ nữ đã gắn bó hơn 20 năm với nghề nuôi tôm hiện rõ vẻ mệt mỏi sau nhiều ngày gần như thức trắng. Chị nói nhỏ nhưng dứt khoát: "Trang trại này là cả cuộc đời của vợ chồng tôi. Bao nhiêu vốn liếng tích góp được đều đầu tư vào đây. Sau mỗi vụ nuôi lại tiếp tục mở rộng, nâng cấp. Đến nay tổng vốn đầu tư gần 30 tỷ đồng. Vậy mà chỉ sau một đêm bão, bao công sức đều bị cuốn đi".
Chị Thanh kể, khi nước biển bắt đầu dâng, cả gia đình và công nhân vẫn cố gắng gia cố bờ bao, chằng chống nhà bạt. Nhưng gió mạnh kéo dài, nước dâng quá nhanh, khiến mọi nỗ lực đều bất lực. "Điều đau nhất không chỉ là thiệt hại về tiền bạc, mà là nhìn công sức của bao năm gây dựng tan hoang trước mắt, nhưng mình không thể làm gì được" - chị Thanh chia sẻ.
Nói rồi chị lại cúi xuống kéo những tấm bạt còn vương đầy bùn đất. Những người công nhân cũng lặng lẽ làm việc. Không ai bảo ai, bởi tất cả đều hiểu rằng nếu không bắt tay khắc phục ngay, thiệt hại sẽ còn lớn hơn. Điều khiến chị Thanh trăn trở nhất lúc này là làm sao có đủ nguồn lực để dựng lại trang trại: "Khó khăn lắm, nhưng chúng tôi vẫn phải làm. Bỏ nghề thì biết làm gì khác. Chỉ mong Nhà nước có thêm chính sách hỗ trợ để người nuôi tôm có thể đứng dậy".
Rời núi Tổ Chim, chúng tôi đến khu nuôi công nghệ cao của anh Nguyễn Công Bình ở Tràng Vĩ. Khác với những ao nuôi truyền thống, khu nuôi của gia đình anh Bình được đầu tư theo mô hình khép kín, với 6 nhà bạt trên diện tích gần 6ha. Hệ thống cấp, thoát nước riêng biệt, máy sục khí, quạt nước, máy phát điện dự phòng, cùng các thiết bị giám sát môi trường được đầu tư đồng bộ. Tổng vốn đầu tư hơn 9 tỷ đồng.
Đây mới là năm thứ hai anh Bình đưa mô hình vào hoạt động. Giữa khu trang trại còn ngập bùn, những tấm mái bạt bị xé toạc vẫn đập phần phật theo gió biển. Nhiều cột thép gãy gục, bờ ao sạt lở từng đoạn dài.
Lặng nhìn những vạt tôm giống đỏ au dạt kín mép bờ, anh Bình chậm rãi kể: "Trước bão, tôi đã chằng chống rất kỹ vì nghĩ gió chỉ cấp 8, cấp 9 như dự báo. Không ngờ bão mạnh hơn rất nhiều, lại kéo dài suốt đêm". Khi nước biển tràn qua bờ bao, toàn bộ khu nuôi gần như chìm trong biển nước. Hơn 160 vạn tôm giống theo dòng nước thoát ra ngoài. Máy móc, thiết bị ngập nước. Hệ thống nhà bạt bị tốc mái, rách nát. Thiệt hại sơ bộ hơn 4 tỷ đồng.
Những ngày này, anh Bình cùng công nhân tranh thủ từng giờ để dựng lại khung nhà, gia cố bờ ao, sửa chữa máy móc. "Tôm mất rồi thì không lấy lại được. Nhưng nếu mình bỏ luôn thì coi như mất tất cả. Còn sức thì còn làm" - anh Bình tâm sự.
Cách đó không xa là khu nuôi của gia đình anh Nguyễn Hùng Sơn. Không đầu tư nhà bạt quy mô lớn như hộ anh Bình, anh Sơn chọn hình thức nuôi quảng canh với hơn 2ha gồm 3 ao tôm và 4 ao nuôi cá. Vụ nuôi năm nay được anh Sơn kỳ vọng nhất trong nhiều năm trở lại đây. 3 ao nuôi tôm đã đạt cỡ 70 con/kg. 2 ao cá song đủ điều kiện thu hoạch từ cuối năm trước, nhưng anh chưa bán, hy vọng giá sẽ tăng thêm.
Thế rồi cơn bão đã cuốn sạch. Nước biển phá vỡ bờ đầm. Tôm cá theo dòng nước thoát ra ngoài. Những con còn sót lại chết nổi trắng mặt ao. Thiệt hại hơn 1 tỷ đồng khiến người đàn ông vốn ít nói càng trở nên trầm lặng. Anh Sơn chỉ tay về phía bờ ao đang được máy xúc gia cố nói: "Tiếc lắm chứ. Nhưng ngồi than cũng không giải quyết được gì. Phải làm lại thôi".
Ở khu Hải Hòa 2, một vùng nuôi trồng thuỷ sản tập trung của phường Móng Cái 1, khung cảnh cũng không khá hơn. Khoảng 2.200ha nuôi tôm, cá, cua chuẩn bị thu hoạch đều bị nước biển nhấn chìm.
Ông Nguyễn Chu Dân, người có gần 10ha nuôi tôm và cá đang cùng người thân cặm cụi đắp lại từng đoạn bờ bao bị vỡ. Trong câu chuyện ông Dân tâm sự: "Tôm cá mất hết rồi. Điều lo nhất bây giờ là nếu còn mưa lớn, nước tiếp tục tràn vào thì phần hạ tầng còn lại cũng không giữ được". Vừa xúc từng xẻng đất đắp bờ, ông Dân vừa bày tỏ mong muốn địa phương tiếp tục hỗ trợ nhân lực, phương tiện để gia cố hệ thống đê bao, giúp người dân sớm khôi phục sản xuất.
Giữ sinh kế sau những mùa dông bão
Sau cơn bão số 1, đến các vùng nuôi tôm của phường Móng Cái 1, điều dễ nhận thấy là không còn cảnh người dân tất bật chăm tôm như trước, thay vào đó là cuộc chạy đua với thời gian để cứu lấy những gì còn sót lại.
Theo anh Trần Chánh, cán bộ thị trường nhiều năm gắn bó với vùng nuôi tôm Móng Cái của Công ty CP Chăn nuôi C.P. Việt Nam, đây là đợt thiên tai gây thiệt hại nghiêm trọng nhất đối với nghề nuôi tôm của địa phương trong nhiều năm trở lại đây.
Tại khu Hải Hòa 1, hơn 20 hộ nuôi tôm công nghiệp với gần 100ha mặt nước bị ngập sâu 1-1,5m. Hệ thống đê bao biển bị phá vỡ, bờ liên ao sạt lở nghiêm trọng, hàng chục nhà bạt bị tốc mái, hoặc sập hoàn toàn. Hàng chục máy phát điện dự phòng, cùng hàng trăm thiết bị sục khí, quạt nước, máy nén khí ngập nước, hư hỏng, hoặc bị cuốn trôi.
Không chỉ hạ tầng, thiệt hại lớn nhất vẫn là đối tượng nuôi. Gần 3 triệu con tôm giống mất trắng; hàng chục tấn tôm thương phẩm đang chuẩn bị xuất bán cũng bị cuốn theo dòng nước. Chỉ tính riêng khu vực Hải Hòa, tổng thiệt hại về tôm và cơ sở hạ tầng đã lên tới hàng chục tỷ đồng.
Ở các khu 7, 8, 9, khoảng 50 tấn tôm cỡ 30-50 con/kg chuẩn bị thu hoạch bị mất hoàn toàn; hàng chục tấn tôm cỡ 100 con/kg và hàng triệu con tôm giống cũng không thể cứu vãn. Khu vực Trà Cổ, Bình Ngọc cũng ghi nhận nhiều hộ nuôi bị tốc mái nhà bạt, sạt lở bờ ao, nước biển xâm thực làm thất thoát hàng triệu con tôm giống.
"Đây đã là năm thứ ba liên tiếp người nuôi tôm ở đây gặp rất nhiều khó khăn. Những năm trước chịu ảnh hưởng của dịch bệnh, giá cả bấp bênh, nên nhiều hộ đã cạn kiệt nguồn vốn. Trận bão này khiến các hộ nuôi càng khó khăn hơn. Nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, nhiều hộ sẽ không còn khả năng quay lại nuôi công nghiệp, mà buộc phải chuyển sang nuôi quảng canh, thậm chí bỏ nghề" - một cán bộ thị trường của Công ty CP Chăn nuôi C.P. Việt Nam nhận định.
Có những người nói vui mà nghe chua xót, rằng nghề nuôi tôm đúng là "đánh bạc với trời". Nhưng khác với những canh bạc thông thường, họ không có quyền bỏ cuộc, bởi phía sau mỗi ao nuôi là kế sinh nhai của cả gia đình, là việc làm của hàng chục lao động và cũng là nguồn cung thủy sản quan trọng của địa phương.
Theo ông Nguyễn Hải Đại, cán bộ Phòng Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường phường Móng Cái 1, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 tỉnh giao cho địa phương sản lượng thủy sản là 1.650 tấn, trong đó nuôi trồng là 1.300 tấn. Tuy nhiên, ảnh hưởng của bão số 1 đã khiến mục tiêu này đứng trước nhiều thách thức khi sơ bộ đã có hơn 800ha ao đầm nuôi tôm của trên 400 hộ dân bị ngập, nhiều công trình hạ tầng phục vụ nuôi trồng bị hư hỏng nặng sau bão.
Ngay sau khi bão tan, UBND phường Móng Cái 1 đã huy động toàn bộ hệ thống chính trị xuống cơ sở, phối hợp cùng các khu phố, lực lượng quân sự, công an và người dân khẩn trương thống kê thiệt hại, hỗ trợ các hộ gia cố bờ bao, dọn dẹp hiện trường, khôi phục hạ tầng. Địa phương đã ban hành các văn bản chỉ đạo rà soát, thống kê thiệt hại; thành lập tổ kiểm tra, xác minh mức độ thiệt hại để làm căn cứ thực hiện chính sách hỗ trợ theo quy định của Chính phủ và của tỉnh. Theo ông Nguyễn Hải Đại, việc khôi phục sản xuất không chỉ dừng ở hỗ trợ kinh phí, mà còn cần hướng dẫn người dân xử lý môi trường ao nuôi, tiêu độc khử trùng, cải tạo bờ đầm và xây dựng phương án tái sản xuất an toàn sau thiên tai.
Cùng với chính quyền địa phương, Ủy ban MTTQ phường Móng Cái 1 đã phát động thư kêu gọi các tổ chức, doanh nghiệp, nhà hảo tâm và nhân dân chung tay giúp các hộ dân bị thiệt hại sớm ổn định cuộc sống, khôi phục sản xuất.
Chiều muộn, trên vùng nuôi núi Tổ Chim vẫn còn thấp thoáng bóng người. Chiếc máy xúc vẫn cần mẫn đắp lại bờ đầm. Những công nhân cặm cụi kéo những tấm bạt mới phủ lên ao nuôi. Ở một góc khác, chị Lưu Thị Thanh lặng lẽ kiểm tra lại từng khu ao vừa được dọn sạch. Còn tại Tràng Vĩ, anh Nguyễn Công Bình cùng nhóm công nhân vẫn miệt mài dựng lại hệ thống nhà bạt. Họ hiểu rằng sẽ còn rất lâu nữa mới có thể trở lại như trước bão. Sẽ còn những khoản nợ phải trả, những vụ nuôi phải làm lại từ đầu và cả những nỗi lo thường trực mỗi khi mùa mưa bão đến.
Đi qua những ngày bão dông, trên các vùng đầm nuôi tôm ngập bùn ở Móng Cái, tiếng máy nổ, tiếng máy xúc hòa cùng tiếng cuốc xẻng đắp bờ đã bắt đầu rộn rã trở lại. Những người nông dân nơi đây đang viết tiếp câu chuyện hồi sinh bằng chính sự kiên cường và những giọt mồ hôi đổ xuống lòng đầm đổ nát. Đối mặt với thử thách của thiên nhiên, họ vẫn giữ trọn quyết tâm bám đầm, bám nghề - một niềm tin sắt đá rằng sau dông bão, những vụ tôm bội thu sẽ lại về, hồi sinh vùng đất chính từ những mất mát hôm nay.
