Cùng với việc bảo vệ nghiêm ngặt phần diện tích rừng ngập mặn tự nhiên, Ban Quản lý rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông (Trung tâm Khuyến nông và quản lý bảo vệ, phát triển rừng) đang tích cực triển khai thực hiện các chương trình, dự án trồng mới, trồng phục hồi, làm giàu những cánh rừng ngập mặn ven biển. Rừng ngập mặn đang là “lá phổi xanh” góp phần cải thiện môi trường sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học, phát huy vai trò, chức năng phòng hộ và tạo việc làm, thu nhập cho hàng trăm hộ dân.
Theo chân những người giữ rừng nơi bãi triều
Một buổi sáng nước rút, chúng tôi theo chân những cán bộ, nhân viên Đội bảo vệ rừng chuyên trách số 1 xã Hải Ninh (BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông) lội bùn tiến vào những cánh rừng ngập mặn khu vực Cồn Rắn, Gò Muỗi, thôn Hải Tiến 1, xã Hải Ninh - nơi hiện đang có hơn 550ha rừng ngập mặn xanh tốt.
Bước chân lên đê Hải Tiến, trước mắt chúng tôi là màu xanh ngút ngàn của những cánh rừng ngập mặn trải dọc theo triền đê và kéo dài xa tít tắp từ hàng vạn cây mắm, sú, cây trang, đước… đang vươn lên giữa bùn lầy, đan xen thành những “tấm lá chắn” tự nhiên kiên cố.
Đi giữa những hàng cây trang thấp ngang đầu gối và những hàng đước vòi được trồng sau 6 năm, cao gần đến đầu người, ông Trần Văn Hiến, Phó Giám đốc BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông, đồng thời là Đội trưởng Đội bảo vệ rừng chuyên trách số 1, chia sẻ: “Khu vực này trước đây từng có thời điểm bị suy giảm do khai thác tự phát. Nhưng nhiều năm trở lại đây, nhờ sự vào cuộc đồng bộ của lực lượng bảo vệ rừng và người dân, diện tích rừng đã được phục hồi rõ rệt”.
Dẫn đường cho chúng tôi len lỏi vào những cánh rừng ngập mặn là anh Phạm Quốc Hải, nhân viên chuyên trách bảo vệ rừng đã có 21 năm gắn bó với nghề. Đôi chân trần quen bùn của anh thoăn thoắt len lỏi giữa các lối mòn nhỏ trong rừng. Với anh Hải, từng gốc cây, bãi triều đều như in dấu kỷ niệm.
Anh Hải chia sẻ: “Công việc tuần tra rừng ngập mặn không giống rừng trên cạn. Mỗi ngày đều phải căn theo con nước, khi thì đi từ sáng sớm, khi lại tranh thủ lúc chiều muộn. Có hôm lội bùn cả chục cây số, nhưng quen rồi thì thấy đó là trách nhiệm của mình với rừng”.
Không chỉ bảo vệ, anh Hải còn trực tiếp tham gia trồng và phát triển rừng ngập mặn. Hơn 20 năm, gia đình anh nhận khoán trồng nhiều khoảnh rừng ngập mặn trên địa bàn. Khoảnh rừng ngập mặn mới nhất do vợ chồng anh nhận trồng đã được gần 6 năm, đến nay phát triển tốt và được bàn giao vào năm 2025. Đặc biệt, với sự am hiểu về đặc tính cây ngập mặn, anh Hải đã xây dựng thành công nhiều vườn ươm giống, cung cấp cây con cho các dự án trồng rừng tại Quảng Ninh và cả các tỉnh miền Trung, miền Nam.
“Muốn trồng rừng ngập mặn thành công thì phải hiểu đất, hiểu nước, hiểu cây giống. Mỗi loại cây lại phù hợp với từng điều kiện khác nhau. Làm lâu năm, tôi tích lũy kinh nghiệm rồi chia sẻ lại cho anh em và các địa phương khác” - anh Hải cho biết thêm.
Kết thúc câu chuyện với anh Hải, người “gieo mầm xanh” trên những bãi triều, chúng tôi tiếp tục theo chân các thành viên trong tổ tuần tra len sâu hơn vào rừng. Mỗi bước chân lún sâu trong bùn, mỗi tán lá đan xen phía trước đều gợi lên một hành trình dài bền bỉ của nhiều thế hệ giữ rừng. Ở đó, không chỉ có những người trực tiếp trồng rừng, mà còn có những “người gác rừng thầm lặng” ngày đêm bám địa bàn, giữ từng khoảnh rừng khỏi những tác động tiêu cực.
Gắn bó với rừng ngập mặn suốt 17 năm, anh Nguyễn Anh Hùng, cộng tác viên bảo vệ rừng của BQL Rừng phòng hộ, đặc dụng miền Đông hiểu rõ từng biến chuyển nhỏ của hệ sinh thái nơi đây. Với anh Hùng, rừng ngập mặn không chỉ là tài nguyên, mà còn là “tấm lá chắn” bảo vệ cuộc sống của người dân vùng ven biển. Anh Hùng cho biết: “Hiện khu vực chúng tôi quản lý có hơn 1.100ha rừng ngập mặn. Không chỉ bảo vệ đê điều, rừng ngập mặn còn giữ đất, giữ nguồn lợi thủy sản cho người dân. Nếu rừng ngập mặn mất đi, đời sống người dân cũng bị ảnh hưởng trực tiếp”.
Tâm sự của anh Hùng cũng là nỗi niềm chung của nhiều cộng tác viên bảo vệ rừng ngập mặn - những người không quản nắng gió, âm thầm giữ rừng cho biển thêm xanh. Tiếp lời anh Hùng, anh Phùn Văn Thành, người đã gắn bó với công việc này từ năm 2014 cũng không giấu được niềm tự hào khi dẫn chúng tôi đi qua những khu rừng do chính tay mình và cộng đồng trồng nên. “Trước đây, nhiều chỗ trống, cây thưa. Giờ thì rừng dày lên, xanh hơn. Mỗi lần đi qua thấy cây lớn lên từng ngày, tôi vui lắm” - anh Thành chia sẻ.
Dưới tán rừng, chúng tôi bắt gặp hàng chục người dân tay xách giỏ, vác mai, thuổng cần mẫn khai thác sá sùng, ngao, sò. Bà Nguyễn Thị Dụ (thôn Hải Tiến 1, xã Hải Ninh) vừa thoăn thoắt đào bới, vừa nói: “Nhờ có rừng mà nguồn lợi thủy sản mới nhiều như vậy. Người dân chúng tôi hiểu rõ nếu phá rừng thì sau này không còn gì để làm ăn, nên ai cũng có ý thức giữ rừng”.
Theo ông Trần Văn Hiến, với diện tích hơn 1.100ha rừng ngập mặn do đội trực tiếp quản lý, lực lượng bảo vệ rừng luôn duy trì tuần tra thường xuyên, kịp thời phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm. “Chúng tôi xác định, bảo vệ rừng không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chuyên trách, mà phải có sự chung tay của người dân. Khi người dân hiểu và cùng bảo vệ, rừng sẽ được giữ vững bền lâu” - Phó Giám đốc BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông nhấn mạnh.
Chung tay giữ rừng
Ngay sau khi được thành lập theo Quyết định số 2188/QĐ-UBND ngày 23/6/2025 của UBND tỉnh, trên cơ sở hợp nhất 4 BQL rừng phòng hộ trước đây tại Đầm Hà, Tiên Yên, Móng Cái và Trúc Bài Sơn, BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức, xây dựng phương án quản lý, bảo vệ rừng và phòng cháy, chữa cháy rừng giai đoạn 2025-2030; đồng thời phân công cụ thể trách nhiệm cho từng đội, từng địa bàn.
Không chỉ riêng khu vực bãi triều xã Hải Ninh, toàn bộ hơn 6.372ha rừng ngập mặn tại 9 xã, phường ven biển miền Đông đang được đơn vị quản lý, bảo vệ chặt chẽ. Đây là một phần quan trọng trong tổng diện tích hơn 30.000ha rừng và đất rừng mà BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông đang phụ trách, trong đó có trên 26.000ha có rừng.
Một trong những giải pháp mang lại hiệu quả rõ nét là cơ chế giao khoán bảo vệ rừng gắn với sinh kế của người dân. Đến nay, BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông đã thực hiện giao khoán bảo vệ hơn 4.100ha rừng ngập mặn cho 57 hộ dân tại các xã, phường ven biển. Thông qua hình thức này, người dân không chỉ có thêm thu nhập ổn định, mà còn trở thành “tai mắt” tại chỗ, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng.
Song song với bảo vệ, công tác trồng mới, phục hồi và làm giàu rừng ngập mặn cũng được đẩy mạnh. Từ năm 2021 đến nay, hàng trăm ha rừng đã được trồng bổ sung thông qua các chương trình, dự án như FMCR, góp phần nâng cao độ che phủ và khả năng phòng hộ của rừng.
Riêng từ đầu năm đến nay, BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông đã triển khai trồng mới 18,74ha rừng ngập mặn tại các khu vực bãi triều ven biển. Những diện tích này chủ yếu được trồng bằng các loài cây bản địa như sú, vẹt, trang, đước… phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, thủy triều, đảm bảo tỷ lệ sống cao và khả năng thích ứng tốt với biến đổi khí hậu.
Những mảng rừng non đang dần phủ xanh các khoảng trống, không chỉ góp phần gia tăng tỷ lệ che phủ, mà còn từng bước phục hồi cấu trúc hệ sinh thái rừng ngập mặn. Qua đó góp phần ổn định đời sống cho hàng trăm hộ dân ven biển.
Ông Đoàn Trung Kiên, Giám đốc BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông, cho biết: “Chúng tôi xác định quản lý, bảo vệ và phát triển rừng là nhiệm vụ lâu dài. Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng để bảo vệ rừng một cách bền vững. Cùng với nhiệm vụ bảo vệ và phát triển rừng, BQL Rừng phòng hộ đặc dụng miền Đông đang từng bước khai thác tiềm năng rừng theo hướng bền vững. Hiện nay, đã có hơn 1.116ha rừng ngập mặn tại các phường Móng Cái 1, Móng Cái 2 và xã Hải Ninh được quy hoạch phục vụ phát triển du lịch sinh thái".
Với hệ sinh thái đặc trưng, cảnh quan nguyên sơ và đa dạng sinh học phong phú, các khu rừng ngập mặn được kỳ vọng trở thành điểm đến trải nghiệm hấp dẫn, gắn kết giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển kinh tế địa phương. Việc đưa rừng ngập mặn vào khai thác du lịch không chỉ tạo thêm sinh kế cho người dân, mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng trong gìn giữ tài nguyên rừng.
Từ những bước chân lội bùn của lực lượng bảo vệ rừng, đến sự chung tay của người dân và định hướng quản lý bài bản của ngành chức năng, những cánh rừng ngập mặn nơi miền Đông của Quảng Ninh đang được bảo vệ nghiêm ngặt. Mỗi cây rừng được bảo vệ, mỗi cây giống được trồng xuống không chỉ là màu xanh của hiện tại, mà còn là “tấm lá chắn” cho tương lai trước những thách thức của biến đổi khí hậu. Ở nơi những bãi triều này, luôn có những cán bộ, nhân viên bảo vệ rừng và nhân dân vẫn âm thầm, lặng lẽ bảo vệ, nhân lên màu xanh của những cánh rừng ngập mặn. Chính họ, bằng sự kiên trì và trách nhiệm đang bảo vệ những “lá phổi” cho biển thêm xanh, đất thêm bền và cuộc sống người dân ven biển ngày một ổn định, phát triển.
