Lúc 11h30 giờ Thụy Điển (16h30 giờ Hà Nội) ngày 5/10, Thomas Perlmann, Thư ký Ủy ban Nobel về Y sinh tại Viện Karolinska, đã công bố các nhà khoa học đoạt giải Nobel Y sinh năm nay. Giải thưởng vinh danh Karl Deisseroth, 54 tuổi, thuộc Viện Y khoa Howard Hughes và Đại học Stanford (Mỹ); Peter Hegemann, 71 tuổi, thuộc Đại học Humboldt Berlin (Đức); cùng Georg Nagel , 73 tuổi, thuộc Đại học Würzburg (Đức), vì những khám phá liên quan đến các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và quang di truyền học (optogenetics).
Những khám phá này đã mở ra một phương pháp đột phá giúp làm sáng tỏ vai trò của các tế bào thần kinh trong việc hình thành ký ức, cảm xúc và hành vi ngay trong bộ não sống. Trong công trình này, Peter Hegemann và Georg Nagel phát hiện một loại protein đặc biệt có tên channelrhodopsin ở loài tảo Chlamydomonas reinhardtii, còn Karl Deisseroth sau đó phát triển phương pháp sử dụng protein này như một công tắc điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng ngay trong bộ não của chuột thí nghiệm. Những khám phá của các nhà khoa học đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong khoa học thần kinh.
Phương pháp điều khiển tín hiệu thần kinh bằng ánh sáng này được gọi là quang di truyền học và nhanh chóng trở thành một công cụ nghiên cứu mạnh mẽ, được ứng dụng rộng rãi trên toàn cầu. Nhờ quang di truyền học, giới nghiên cứu hiểu rõ hơn về các mạch thần kinh chi phối những ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể liên quan đến các rối loạn thần kinh và tâm thần. Trong y học lâm sàng, các nhà khoa học đang thử nghiệm phương pháp này với kỳ vọng phục hồi thị lực cho những người bị khiếm thị.
Quang di truyền học góp phần quan trọng vào việc nâng cao hiểu biết về bộ não con người, từng bước hé lộ những cơ chế phức tạp của cơ quan được ví như trung tâm điều khiển này.
Chủ nhân giải Nobel Y sinh năm 2026 sẽ nhận huy chương, bằng chứng nhận cùng khoản tiền thưởng 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD) cho mỗi hạng mục, tăng 1 triệu kronor so với năm ngoái.
