Chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương đang mở ra một bước chuyển mới trong tiến trình phát triển của địa phương. Sau nhiều năm tích lũy nền tảng về kinh tế, hạ tầng và không gian phát triển, yêu cầu đặt ra lúc này không chỉ là hoàn thiện các điều kiện để hình thành một đơn vị hành chính mới, mà quan trọng hơn là chuẩn bị một phương thức quản trị tương xứng với quy mô, vị thế và những dư địa phát triển mới.
Ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 20-KL/TW, đồng ý chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở toàn bộ địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh. Ngày 27/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 202/NQ-CP thông qua hồ sơ Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, giao Bộ Nội vụ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền. Tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, Đề án tiếp tục được đưa ra thảo luận. Các ý kiến cơ bản thống nhất với sự cần thiết thành lập thành phố, đồng thời tập trung vào những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với khả năng vận hành và phát triển sau khi mô hình mới được hình thành.
Qua các bước chuẩn bị đó, hiện Quảng Ninh tập trung vào việc sẽ tổ chức và vận hành không gian phát triển mới như thế nào để tạo ra giá trị lớn hơn với tầm vóc và vị thế mới. Bởi Quảng Ninh bước vào tiến trình này với một nền tảng không phải địa phương nào cũng có. Đây là địa bàn vừa có biên giới trên bộ, vừa có biên giới biển; có cửa khẩu quốc tế, hệ thống cảng biển, khu kinh tế, khu công nghiệp; sở hữu không gian biển đảo rộng lớn cùng hệ thống di sản, danh thắng đặc sắc. Trong liên kết vùng, Quảng Ninh cùng Hà Nội và Hải Phòng tạo thành tam giác động lực phía Bắc, giữ vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế và một cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đông Bắc.
Nền tảng kinh tế cũng ngày càng được củng cố. Năm 2025, GRDP của Quảng Ninh tăng 11,89%, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước; quy mô nền kinh tế đạt khoảng 14 tỷ USD. Những kết quả đó cho thấy địa phương bước vào giai đoạn chuẩn bị thành lập thành phố trên một nền kinh tế có quy mô, hệ thống hạ tầng tương đối đồng bộ và năng lực huy động nguồn lực ngày càng được nâng lên.
Nhưng chính quy mô và tính đa dạng của không gian ấy lại đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy quản trị. Một thành phố trực thuộc Trung ương với đô thị, công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu, biển đảo, miền núi và khu vực nông thôn không thể được vận hành đơn thuần bằng phương thức quản lý theo từng địa bàn. Điều cần thiết là một hệ thống quản trị có khả năng nhìn nhận toàn bộ không gian như một chỉnh thể, phân bổ nguồn lực theo lợi thế, kết nối các cực tăng trưởng và điều phối sự phát triển trên nền tảng dữ liệu.
Đây cũng là vấn đề được các ĐBQH quan tâm khi góp ý về Đề án. Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình, cho rằng trong giai đoạn chuyển tiếp cần bảo đảm sự ổn định của bộ máy để hoạt động hành chính không bị gián đoạn, nhưng về lâu dài phải có lộ trình sắp xếp tổ chức, bố trí nhân lực theo vị trí việc làm, đồng thời bảo đảm đội ngũ chuyên sâu trong các lĩnh vực như quản lý đô thị, đất đai, xây dựng, môi trường và chuyển đổi số.
Đây thực chất không chỉ là bài toán về số lượng cán bộ, mà là bài toán về chất lượng quản trị. Thành phố Quảng Ninh tương lai cần chuyển mạnh từ quản lý sang quản trị; từ xử lý công việc theo địa giới sang quản lý không gian phát triển; từ điều hành dựa nhiều vào quy trình sang điều hành dựa trên dữ liệu và kết quả. Khi đó, chuyển đổi số không còn chỉ là công cụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính, mà phải trở thành một phần của phương thức vận hành chính quyền, giúp kết nối dữ liệu về dân cư, đất đai, quy hoạch, giao thông, môi trường, đầu tư, du lịch... để nâng cao chất lượng quyết định và hiệu quả phục vụ.
Cùng với bộ máy, bài toán tổ chức lại không gian phát triển cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Lợi thế của Quảng Ninh là trên cùng một địa bàn hội tụ nhiều động lực tăng trưởng. Khu vực Móng Cái có lợi thế cửa khẩu và kinh tế đối ngoại; Hạ Long là trung tâm du lịch, dịch vụ; Quảng Yên có dư địa lớn về công nghiệp, cảng biển và logistics; Vân Đồn mở ra không gian kinh tế biển, dịch vụ và đô thị mới; các khu vực miền núi, biên giới có tiềm năng về kinh tế cửa khẩu, lâm nghiệp và du lịch sinh thái.
Nếu các không gian này được kết nối bằng quy hoạch, hạ tầng và dữ liệu, sức mạnh của Quảng Ninh sẽ không còn là phép cộng cơ học của từng địa phương, mà có thể trở thành sức mạnh tổng hợp của một nền kinh tế thống nhất. Đây cũng là hướng được đại biểu Tạ Đình Thi, Đoàn ĐBQH TP Hà Nội, nhấn mạnh khi đề cập việc phát huy lợi thế biển đảo để phát triển đồng bộ du lịch, hàng hải, logistics, thủy sản bền vững, năng lượng tái tạo và những ngành kinh tế biển mới.
Vì vậy, thành phố Quảng Ninh tương lai cần được định hình theo hướng đa trung tâm, đa chức năng và liên kết cao. Mỗi khu vực có thể phát huy một lợi thế riêng, nhưng phải nằm trong một chiến lược phát triển chung, hỗ trợ và bổ sung cho nhau thay vì cạnh tranh phân tán nguồn lực. Khi đó, cửa khẩu, cảng biển, khu công nghiệp, đô thị, du lịch, biển đảo và di sản sẽ không tồn tại như những không gian phát triển riêng lẻ mà cùng tạo thành một hệ sinh thái kinh tế rộng lớn.
Một thành phố có quy mô lớn hơn cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về chất lượng sống. Quá trình đô thị hóa nhanh có thể tạo thêm sức ép về giao thông, nhà ở, trường học, y tế, môi trường, đất đai và trật tự đô thị. Vì vậy, quy hoạch phải đi trước một bước, hạ tầng phải được tính toán cho nhu cầu phát triển dài hạn, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt. Đồng thời, mọi thay đổi về tổ chức hành chính phải hướng đến mục tiêu giảm xáo trộn, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Một mô hình chính quyền mới chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân được giải quyết công việc thuận tiện hơn, doanh nghiệp giảm chi phí, dữ liệu được liên thông, thủ tục được rút gọn và nguồn lực xã hội được huy động hiệu quả hơn. Đó mới là thước đo thực chất của một thành phố hiện đại.
Nhìn lại chặng đường phát triển, Quảng Ninh đã nhiều lần chủ động đi trước trong cải cách bộ máy, đầu tư hạ tầng, cải thiện môi trường kinh doanh và đổi mới mô hình tăng trưởng. Việc hướng tới thành lập thành phố trực thuộc Trung ương là bước phát triển tiếp theo của hành trình đó, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu ở tầm cao hơn: Không chỉ tổ chức lại địa giới mà phải tổ chức lại không gian phát triển; không chỉ tinh gọn bộ máy mà phải nâng chất lượng quản trị; không chỉ mở rộng quy mô kinh tế mà phải nâng sức cạnh tranh và chất lượng sống.
Quảng Ninh đã có nền tảng về kinh tế, hạ tầng và không gian phát triển. Vấn đề đặt ra lúc này là tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực quản trị và khai thác hiệu quả các lợi thế của địa phương.
Sẵn sàng cho thành phố Quảng Ninh không chỉ là chuẩn bị cho một mô hình hành chính mới, mà quan trọng hơn là đổi mới cách quản lý và phát triển; tăng cường kết nối giữa đô thị, công nghiệp, dịch vụ, biển đảo, biên giới và di sản; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đồng thời nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Đây sẽ là cơ sở để Quảng Ninh phát huy tốt hơn vai trò cực tăng trưởng của vùng Đông Bắc, tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
