Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo ra những chuyển động rõ nét trong phương thức quản trị ở Quảng Ninh, từ các công trình dân sinh, việc tháo gỡ hồ sơ tồn đọng đến giải quyết thủ tục hành chính... Kết quả đó là sự nỗ lực không ngừng trong vận hành mô hình chính quyền 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, lắng nghe và phục vụ nhân dân tốt hơn; từng bước tạo chuyển biến thực chất trong quản lý, điều hành và phát triển ở cơ sở.
Chuyển động rõ nét ở cơ sở
Hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Quảng Ninh được thể hiện rõ từ những việc rất cụ thể, gắn trực tiếp với đời sống dân sinh. Không chỉ là sự thay đổi về tổ chức bộ máy, mô hình mới đang tạo chuyển biến trong cách chính quyền tiếp cận và giải quyết công việc.
Tại phường Hà Lầm, câu chuyện xây dựng Chợ dân sinh Cao Thắng là một minh chứng rõ nét. Nhiều năm qua, người dân và tiểu thương phải giao thương tại chợ tạm Cao Thắng với cơ sở vật chất xuống cấp, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Kiến nghị về chợ mới khang trang, sạch đẹp đã nhiều lần được người dân đề xuất trong các cuộc tiếp xúc cử tri, nhưng do nhiều vướng mắc khách quan, dự án vẫn nằm trên giấy. Xác định đây là điểm nghẽn cần phải giải quyết ngay để an dân, với cách làm quyết liệt từ cơ sở, chính quyền địa phương đã tập trung tháo gỡ khó khăn về mặt bằng và cơ chế. Dự án xây dựng chợ dân sinh Cao Thắng được phê duyệt với tổng mức đầu tư hơn 22,4 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Hữu Tuân (trưởng Khu Cao Thắng 5, phường Hà Lầm) chia sẻ: “Bà con rất vui khi chợ mới sắp được hoàn thành vào cuối năm nay. Người dân trong khu đồng tình, ủng hộ và mong công trình sớm hoàn thành, đưa vào sử dụng. Chợ mới góp phần bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, trật tự giao thông, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong sinh hoạt, mua bán”.
Công trình đến nay đã hoàn thiện xong thi công cọc thí nghiệm; thi công đào móng và đổ bê tông móng được 110m dài/250m dài; tiếp tục thi công lắp dựng cốt thép đáy bể nước phòng cháy chữa cháy và các hạng mục khác. Địa phương dự kiến đưa chợ vào hoạt động cuối năm 2026.
Ông Vũ Duy Hưng, Phó Chủ tịch UBND phường Hà Lầm, cho biết: Phường xác định chỉnh trang đô thị, hoàn thiện hạ tầng, đầu tư các công trình dân sinh thiết yếu là nhiệm vụ trọng tâm, trong đó Chợ dân sinh Cao Thắng là công trình gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động kinh doanh của các hộ tiểu thương. Khi hoàn thành, chợ không chỉ tạo không gian kinh doanh khang trang, thuận tiện, an toàn, văn minh mà còn góp phần khắc phục những hạn chế của chợ cũ, đáp ứng tốt hơn yêu cầu về vệ sinh môi trường, phòng cháy, chữa cháy, an toàn thực phẩm và trật tự đô thị.
Ở phường Cao Xanh, dấu ấn của mô hình hành chính mới lại thể hiện ở việc tháo gỡ những vấn đề tồn đọng liên quan trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân. Qua rà soát từng trường hợp, phường đã tập trung giải quyết những hồ sơ đất đai đủ điều kiện, giúp người dân hoàn tất thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trong thời gian ngắn nhất.
Từ ngày 1/7/2025 đến nay, UBND phường Cao Xanh đã phối hợp với các sở, ngành, giải quyết, cấp 214 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất của nhiều dự án đầu tư kinh doanh hạ tầng trên địa bàn, như: Dự án khu đô thị mới đảo Sa Tô, Dự án khu đô thị mới Cao Xanh - Hà Khánh A mở rộng, Đầu tư xây dựng kinh doanh hạ tầng khu nhà ở liền kề của Công ty CP Vinaconex1 tại phường Cao Xanh... Việc giải quyết, hoàn thiện thủ tục đất đai đã giúp cho người dân, doanh nghiệp ổn định cuộc sống và yên tâm sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.
Ông Lê Tuấn Vũ, Chủ tịch UBND phường Cao Xanh, cho biết: Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Đảng bộ, chính quyền phường tập trung giải quyết các kiến nghị của nhân dân, đồng thời tháo gỡ các dự án tồn đọng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân đủ điều kiện, vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, vừa đưa đất đai vào sử dụng hiệu quả, khơi thông nguồn lực phát triển.
Khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, chính quyền gần dân hơn để nắm đúng vấn đề, trao quyền cho cơ sở để xử lý nhanh hơn và gắn trách nhiệm với kết quả cuối cùng. Đó chính là chuyển động quan trọng nhất trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Quảng Ninh, giảm tầng nấc trung gian nhưng tăng trách nhiệm; đưa thẩm quyền về gần cơ sở nhưng không buông quản lý, lấy những vấn đề cụ thể của người dân làm điểm bắt đầu và hiệu quả giải quyết làm thước đo.
Điều hành thông suốt, nâng cao hiệu lực quản trị
Để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vận hành nhanh chóng, hiệu quả, Quảng Ninh xác định rõ yêu cầu đi trước một bước về lãnh đạo, chỉ đạo, hoàn thiện thể chế, phân định thẩm quyền và chuẩn bị nguồn lực. Tỉnh tập trung rà soát, cụ thể hóa các chủ trương của Trung ương, bảo đảm quá trình chuyển đổi mô hình diễn ra đồng bộ, thống nhất, đúng quy định, không làm gián đoạn hoạt động của hệ thống chính trị. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành 46 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo; HĐND tỉnh ban hành 9 văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung, thay thế 23 văn bản; UBND tỉnh ban hành 23 văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung, thay thế 25 văn bản thuộc thẩm quyền.
Trên nền tảng pháp lý được hoàn thiện kịp thời, Quảng Ninh triển khai phân cấp, phân quyền theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ cơ chế phối hợp và rõ nguồn lực thực hiện”. Đây là bước chuyển quan trọng trong phương thức điều hành, đưa thẩm quyền giải quyết công việc về sát địa bàn, gắn quyền hạn với trách nhiệm và kết quả thực hiện. Cấp tỉnh tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; cấp xã chủ động tổ chức thực hiện những nhiệm vụ được giao, tạo sự linh hoạt và tốc độ xử lý cao hơn trước những yêu cầu phát sinh từ cơ sở.
Quy mô phân cấp cho thấy mức độ mạnh mẽ của quá trình chuyển giao. 1.047 nhiệm vụ, thẩm quyền của HĐND, UBND và Chủ tịch UBND cấp huyện (trước đây) được chuyển giao cho cấp tỉnh và cấp xã; trong đó 859 nhiệm vụ chuyển xuống cấp xã, 188 nhiệm vụ chuyển lên cấp tỉnh. Tỉnh đồng thời tiếp nhận 746 nhiệm vụ thuộc 12 lĩnh vực được phân cấp, phân quyền từ Trung ương. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, UBND tỉnh và Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành 58 quyết định phân cấp, ủy quyền, gồm 13 quyết định phân cấp và 45 quyết định ủy quyền.
Phân cấp được triển khai trên nhiều lĩnh vực, từ nội vụ, tài chính, tư pháp, xây dựng, đất đai, đầu tư công, giải phóng mặt bằng đến giáo dục, y tế, văn hóa, khoa học và công nghệ, cung ứng dịch vụ công. Cùng với chuyển giao nhiệm vụ, tỉnh hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kiện toàn đội ngũ cán bộ để bảo đảm cấp xã đủ thẩm quyền, đủ năng lực, đủ điều kiện thực hiện nhiệm vụ.
Hiệu quả điều hành được thể hiện trực tiếp qua chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Sau một năm vận hành mô hình mới, hoạt động tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh cơ bản ổn định, thông suốt; trên 90% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt trên 98%. Quy trình được chuẩn hóa, hồ sơ được số hóa, trạng thái xử lý được công khai, tạo điều kiện để người dân theo dõi tiến độ, đồng thời tăng trách nhiệm của cơ quan, cán bộ trong từng khâu giải quyết.
Tính thông suốt của mô hình mới còn được thể hiện ở công tác tiếp công dân, giải quyết đơn thư. Từ khi vận hành mô hình 2 cấp đến nay, toàn tỉnh đã tiếp 4.155 lượt công dân với 3.659 vụ việc, trong đó có 82 đoàn đông người; tiếp nhận, xử lý 7.931 đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Các vụ việc được phân loại, xử lý theo đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, bảo đảm quá trình chuyển giao nhiệm vụ không làm gián đoạn việc giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân.
Trao quyền gắn với trao nguồn lực tiếp tục tạo thêm dư địa để chính quyền cơ sở chủ động điều hành. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn vượt 75% dự toán được giao; ngân sách cấp tỉnh tăng thu trong cân đối 26.391 tỷ đồng, ngân sách cấp xã tăng thu 2.355 tỷ đồng; 54/54 xã, phường, đặc khu đều hoàn thành và vượt dự toán thu ngân sách.
Trong đầu tư công, 100% xã, phường, đặc khu được giao kế hoạch vốn theo quy định; 16/54 địa phương đã tự bảo đảm chi thường xuyên từ nguồn thu ngân sách trên địa bàn. Cấp cơ sở có điều kiện chủ động triển khai những nhiệm vụ thiết thực như đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị, nâng cấp trường học, thiết chế văn hóa, thực hiện chính sách an sinh xã hội và cải thiện dịch vụ công.
Từ cách lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt, chuẩn bị đồng bộ về thể chế đến phân cấp mạnh về nhiệm vụ, thẩm quyền và nguồn lực, Quảng Ninh đang tạo ra một phương thức điều hành mới: Tỉnh quyết định những vấn đề mang tính chiến lược, kiến tạo thể chế và kiểm tra, giám sát; cấp xã chủ động xử lý công việc thuộc địa bàn, trực tiếp chịu trách nhiệm về tiến độ và kết quả.
Hiệu quả của mô hình được đo bằng chính tốc độ và chất lượng giải quyết công việc. Khi trên 98% hồ sơ được giải quyết đúng và trước hạn, hơn 90% hồ sơ được xử lý trên môi trường điện tử, hàng nghìn lượt công dân được tiếp nhận, hàng nghìn đơn thư được xử lý, cùng với năng lực quản lý ngân sách và đầu tư công của cấp xã được nâng lên, khoảng cách giữa quyết sách và cuộc sống đang được rút ngắn rõ rệt.
Bà Phạm Thị Nhung (thôn Quảng La 2, xã Quảng La) chia sẻ: “Tôi đến Trung tâm Phục vụ hành chính công xã để công chứng hồ sơ, thủ tục hành chính được giải quyết nhanh gọn hơn, từ khâu tiếp nhận, cán bộ hướng dẫn tận tình. Đặc biệt, với những thủ tục liên quan đến chuyển đổi số luôn có người hỗ trợ nên bà con làm hồ sơ thuận lợi, không mất nhiều thời gian”.
Từ những thay đổi cụ thể trong giải quyết công việc hằng ngày, có thể thấy hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang được khẳng định trong thực tiễn. Bộ máy được tổ chức tinh gọn hơn, quản lý thống nhất hơn, chính quyền gần dân, sát dân và phục vụ người dân tốt hơn. Những chuyển biến từ cơ sở chính là thước đo sinh động nhất cho hiệu quả của mô hình, đồng thời tạo nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục đổi mới phương thức quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển nhanh, bền vững trong chặng đường mới.
