2.011 người đã tử vong trong đợt bùng phát Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo. Đây là đợt bùng phát Ebola có tốc độ gia tăng nhanh nhất từng được ghi nhận. Xung đột vũ trang, giao thông khó khăn, gián đoạn liên lạc và tình trạng nhân viên y tế ngừng việc vì vấn đề tiền lương đang cản trở nỗ lực kiểm soát dịch tại miền Đông nước này.
Theo số liệu mới nhất của Chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo công bố ngày 11/8, đợt dịch ghi nhận 4.381 ca mắc được xác nhận, trong đó 2.011 người tử vong.
Tính từ ca bệnh đầu tiên được xác nhận, đợt dịch hiện nay đạt mốc 2.000 người tử vong, nhanh gần gấp 3 lần so với đợt dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014-2016, vốn là đợt bùng phát nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận.
Đợt dịch hiện nay được công bố ngày 15/5, nhưng giới chức y tế cho biết, kết quả giải trình tự gen cho thấy dịch thực tế đã bắt đầu từ tháng 2.
Phải mất khoảng 9 tuần số người tử vong sau khi dịch bùng phát lên tới con số 1.000, nhưng chỉ khoảng 3 tuần sau con số này đã tăng gấp đôi. Các chuyên gia cảnh báo tốc độ lây lan đang vượt quá khả năng truy vết và kiểm soát.
Khó phát hiện sớm ca bệnh
Đây đã là đợt bùng phát Ebola lớn thứ hai trong lịch sử, chỉ sau đợt dịch bùng phát ở Tây Phi giai đoạn 2014-2016 với hơn 28.000 ca mắc và hơn 11.000 người tử vong.
Dịch hiện đã lan ra 5 tỉnh miền Đông Congo, gần biên giới với Nam Sudan, Uganda và Rwanda.
Tỷ lệ tử vong trong số các ca mắc của đợt dịch này lên tới 45,9%, cao hơn mức 39,6% của đợt dịch năm 2014-2016.
Điểm khác biệt lớn là đợt dịch hiện nay do biến thể virus chủng Bundibugyo hiếm gặp gây ra. Hiện chưa có vaccine hay phương pháp điều trị nào được phê duyệt dành riêng cho chủng này, dù các thử nghiệm lâm sàng đã được triển khai tại tỉnh Ituri.
Theo số liệu của chính phủ, dù chủng Ebola gây ra dịch Tây Phi trước đây được coi là nguy hiểm hơn, đợt dịch chủng Bundibugyo hiện nay lại có tỷ lệ tử vong cao hơn do nhiều bệnh nhân không được tiếp cận chăm sóc và hỗ trợ y tế kịp thời. Không ít người khai báo triệu chứng muộn, thậm chí không khai báo.
Giáo sư Paul Hunter, chuyên gia y khoa tại Đại học East Anglia của Anh, nhận định: “khi chưa có vaccine hiệu quả, việc kiểm soát dịch phụ thuộc chủ yếu vào phát hiện ca bệnh sớm và cách ly, điều trị tại các cơ sở an toàn”.
Tuy nhiên, tại một khu vực xa xôi, đang có xung đột và liên lạc thường xuyên bị gián đoạn như miền Đông Congo, việc giám sát dịch tễ rất khó khăn, thậm chí phát hiện ca bệnh đủ sớm để ngăn lây lan gần như bất khả thi.
Giới chức tại miền Đông Congo đã hạn chế tụ tập đông người và đóng cửa sân bay chính tại tỉnh Ituri nhằm kiềm chế dịch. Dù vậy, hoạt động đi lại liên quan đến thương mại, khai khoáng và dòng người sơ tán do xung đột vẫn tiếp diễn.
Ứng phó chậm ngay từ đầu
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 10/8 cho biết một số ca bệnh trong giai đoạn đầu đã bị chẩn đoán nhầm là sốt rét hoặc thương hàn. Các xét nghiệm ban đầu cũng tập trung vào chủng Ebola phổ biến hơn, khiến việc nhận diện đúng đợt dịch bị chậm trễ.
Tiến sĩ Mohamed Yakub Janabi, Giám đốc WHO khu vực châu Phi, thừa nhận lực lượng ứng phó đang “đuổi theo virus”, trong khi virus đã đi trước một bước.
Bác sĩ Jean-Marie Akandabo, người đang tham gia điều trị bệnh nhân tại một cơ sở y tế ở tỉnh Ituri, nhận định số người tử vong mới là những con số “đáng báo động”.
Theo ông, những khó khăn lớn nhất hiện nay là năng lực chăm sóc bệnh nhân còn hạn chế và sự tham gia của cộng đồng chưa đầy đủ. Tại một số địa phương, thông tin sai lệch về virus lan rộng, trong khi người dân vốn đã thiếu lòng tin với người ngoài sau nhiều năm chịu ảnh hưởng của các nhóm vũ trang.
“Chúng ta không được xem nhẹ căn bệnh này, bởi nó vẫn tiếp tục cướp đi sinh mạng và không ai hoàn toàn an toàn” - bác sĩ Akandabo cảnh báo.
Đây là đợt bùng phát Ebola thứ 17 và cũng là lớn nhất mà Congo từng phải đối mặt. Virus Ebola lần đầu được xác định vào năm 1976 gần sông Ebola, trên lãnh thổ nước này.
