Sự lớn mạnh của các doanh nghiệp ngoài nhà nước, nhất là những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang tạo nên một lực lượng lao động đông đảo, với nhiều công nhân, kỹ sư, cán bộ quản lý trẻ được đào tạo bài bản. Khi khu vực kinh tế tư nhân này ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tăng trưởng, yêu cầu xây dựng tổ chức Đảng và phát triển những hạt nhân chính trị ngay trong doanh nghiệp càng trở nên cấp thiết. Từ thực tiễn Quảng Ninh, hành trình để tổ chức Đảng “bén rễ” bắt đầu từ tìm nguồn trong người lao động, tạo môi trường rèn luyện, bồi dưỡng và quan trọng hơn là để mỗi đảng viên, mỗi tổ chức Đảng khẳng định vai trò bằng chính hiệu quả công việc và sự phát triển của doanh nghiệp.
Nguồn phát triển Đảng từ những cực tăng trưởng mới
Không gian phát triển kinh tế của Quảng Ninh đang mở rộng nhanh, với các khu kinh tế (KKT), khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN) ngày càng giữ vai trò rõ nét trong thu hút đầu tư và tạo việc làm. Trong đó, KKT ven biển Quảng Yên tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao, chế biến, chế tạo, logistics cảng biển; KKT cửa khẩu Móng Cái phát triển thương mại, xuất nhập khẩu (XNK) và logistics biên giới; KKT Vân Đồn hướng mạnh vào du lịch, dịch vụ, logistics và kinh tế biển.
Cùng với đó, theo quy hoạch đến năm 2040, Quảng Ninh có 16 KCN với tổng diện tích gần 12.887ha; hiện 8 KCN đã có dự án đầu tư kinh doanh hạ tầng được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Toàn thành phố cũng đã thành lập, mở rộng 20 CCN với tổng diện tích hơn 1.173ha, trong đó 7 CCN đã hoàn thành hạ tầng và đi vào hoạt động. Sự phát triển của mạng lưới cao tốc, cảng biển, cửa khẩu và các tuyến giao thông kết nối đang tạo thêm điều kiện để các không gian sản xuất mới tiếp tục mở rộng.
Quy mô doanh nghiệp theo đó cũng tăng nhanh. Trong 9 tháng năm 2026, Quảng Ninh có thêm 2.715 doanh nghiệp thành lập mới, nâng tổng số doanh nghiệp đang hoạt động lên 13.778, tạo thêm 23.650 việc làm. Dòng vốn đầu tư tiếp tục đổ vào các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ, logistics. Quảng Ninh là điểm sáng trong thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), liên tục nằm trong top các địa phương dẫn đầu cả nước. Cuối năm 2025, Quảng Ninh có 236 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký gần 16 tỷ USD; 9 tháng năm 2026, thành phố thu hút trên 1,314 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài.
Theo ông Trương Mạnh Hùng, Phó Trưởng Ban Quản lý KKT thành phố Quảng Ninh, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới không chỉ là thu hút thêm nhiều vốn FDI, mà quan trọng hơn là chất lượng dòng vốn, công nghệ, trình độ quản trị và giá trị gia tăng mà dự án mang lại. Quảng Ninh đang chuyển mạnh từ thu hút sang lựa chọn đầu tư, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư và hỗ trợ các dự án sớm đi vào sản xuất.
Khi những dự án công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo, điện tử, logistics tiếp tục hiện diện tại các KKT, KCN, nhu cầu nhân lực cũng thay đổi theo. Bên cạnh lao động trực tiếp, doanh nghiệp ngày càng cần nhiều kỹ sư, cán bộ kỹ thuật, nhân sự quản lý và lao động trẻ có trình độ, tác phong công nghiệp, khả năng thích ứng với công nghệ hiện đại.
Sự chuyển dịch ấy có thể thấy rõ tại những địa bàn tập trung đông doanh nghiệp FDI. KCN Đông Mai hiện có 22 doanh nghiệp FDI, tạo việc làm cho hơn 17.000 lao động; riêng Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam có khoảng 8.000 lao động. Tại các KCN Bắc Tiền Phong, Nam Tiền Phong, Sông Khoai, Hải Yên hay Cảng biển Hải Hà, lực lượng lao động công nghiệp cũng ngày càng đông, đa dạng hơn về nghề nghiệp và trình độ.
Chính trong những nhà máy, KCN và không gian kinh tế mới ấy đang hình thành một nguồn phát triển Đảng rất lớn. Đó là những công nhân kỹ thuật, kỹ sư, cán bộ quản lý, tổ trưởng sản xuất, cán bộ công đoàn, đoàn thanh niên có năng lực, tay nghề, ý thức kỷ luật và uy tín trong tập thể.
Khi khu vực kinh tế ngoài nhà nước ngày càng mở rộng, yêu cầu đặt ra với công tác xây dựng Đảng là phải theo kịp sự dịch chuyển của lao động, chủ động phát hiện và bồi dưỡng những nhân tố ưu tú ngay tại nơi họ đang làm việc, cống hiến và trưởng thành.
Khoảng cách chưa theo kịp quy mô lao động
Sự mở rộng nhanh của khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước đang tạo ra một khoảng cách đáng chú ý giữa quy mô lao động với độ phủ của tổ chức Đảng, đoàn thể. Theo kết quả rà soát đầu năm 2026, Quảng Ninh có 5.159 doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước đang hoạt động, sử dụng từ 10 lao động trở lên. Trong số này mới có 238 doanh nghiệp có tổ chức Đảng (xấp xỉ 4,6% tổng số doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước), với 5.413 đảng viên, trong đó 178 đảng viên là chủ doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, 169 công đoàn cơ sở với 40.936 đoàn viên và 47 tổ chức đoàn thanh niên với 3.333 đoàn viên. Trong cả năm 2025, các tổ chức Đảng trong khu vực này kết nạp 199 đảng viên. So với quy mô hơn 5.000 doanh nghiệp, độ phủ của tổ chức Đảng vẫn còn khá khiêm tốn; trong khi phía sau mỗi doanh nghiệp là một lực lượng lao động có thể tiếp tục được rà soát, phát hiện và bồi dưỡng nguồn.
Tại phường Đông Mai, KCN Đông Mai có hơn 17.000 lao động, nhưng đến đầu tháng 8/2026 mới có 2 chi bộ, là Chi bộ Chi nhánh Công ty TNHH Yazaki Hải Phòng Việt Nam tại Quảng Ninh và Chi bộ Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam. Yazaki có hơn 3.000 lao động, chi bộ có 25 đảng viên. Tonly Việt Nam sử dụng khoảng 8.000 lao động, nhưng khi chi bộ được thành lập vào tháng 5/2026 mới có 8 đảng viên.
Quy mô hàng nghìn lao động và số đảng viên ban đầu chỉ tính bằng một con số cho thấy “khoảng trống” không nằm ở chỗ doanh nghiệp thiếu người trẻ, hay thiếu lực lượng có trình độ, mà còn ở khả năng phát hiện, tập hợp và bồi dưỡng nguồn.
Ở Liên Hòa, đến hết tháng 6/2026, trên địa bàn phường chưa có tổ chức Đảng trong doanh nghiệp dù có 3 KCN lớn. Riêng KCN Bắc Tiền Phong có 28 doanh nghiệp với 2.060 lao động, KCN Nam Tiền Phong có 3 doanh nghiệp với 118 lao động. Công ty CP Nosco Shipyard sử dụng 780 lao động, có tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên và 27 đảng viên, nhưng những đảng viên này vẫn sinh hoạt tại nơi cư trú. Nghĩa là doanh nghiệp có hàng trăm lao động, có đảng viên, thậm chí có các tổ chức đoàn thể, nhưng tổ chức Đảng vẫn chưa hiện diện ngay tại nơi họ làm việc.
Trường hợp anh Hà Văn Long (SN 2003), ở khu phố Trung Bản, cũng cho thấy “khoảng trống” ấy. Hà Văn Long làm việc tại Công ty TNHH Quốc tế Boltun (KCN Bắc Tiền Phong) - nơi chưa có chi bộ Đảng. Vì vậy, quá trình phấn đấu của người lao động trẻ này vẫn được Đoàn Thanh niên và Chi bộ khu phố nơi cư trú theo dõi, bồi dưỡng.
Dịp Quốc khánh 2/9/2026, Long cùng 2 quần chúng ưu tú được Chi bộ khu phố Trung Bản kết nạp vào Đảng. Hà Văn Long chia sẻ: “Tôi rất mong nơi mình làm việc có chi bộ để được sinh hoạt tại chi bộ tại nơi mình công tác, tiếp tục phấn đấu và cống hiến”.
Tại Công ty CP KCN Bắc Tiền Phong, nguồn phát triển Đảng thực tế đã có ngay trong doanh nghiệp, nhưng còn phân tán. Qua rà soát, Đảng ủy phường Liên Hòa xác định 6 cán bộ, nhân viên, người lao động của Công ty là đảng viên, song đang sinh hoạt tại nhiều tổ chức Đảng khác nhau ở Quảng Ninh và Hải Phòng. Từ lực lượng này, cấp ủy địa phương đã vận động Công ty CP KCN Bắc Tiền Phong thành lập Chi bộ Công ty vào ngày 2/7/2026. Thực tế đó cho thấy, khi chuyển trọng tâm từ việc “đảng viên đang sinh hoạt ở đâu” sang “đảng viên đang làm việc ở đâu”, những nguồn lực vốn phân tán mới được nhận diện và tập hợp ngay tại doanh nghiệp.
Câu chuyện bà Nguyễn Lan Anh, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Đông Mai thường kể với người lao động lại cho thấy một khía cạnh khác của công tác tạo nguồn. Những năm còn làm công tác Công đoàn ở Uông Bí, bà Lan Anh từng biết 2 lái xe của Công ty TNHH Vận tải Phúc Xuyên vào làm cùng thời điểm, cùng nỗ lực và có thành tích tương đương. Khi đơn vị lựa chọn quần chúng ưu tú học lớp nhận thức về Đảng, một người được chọn. Người còn lại chủ động tìm Bí thư Chi bộ để hỏi vì sao mình chưa được lựa chọn. Khi được hỏi mục đích vào Đảng, người lái xe trả lời rằng anh muốn được cống hiến nhiều hơn và làm gương cho các con.
Nhiều năm sau, bà Lan Anh vẫn nhớ câu chuyện ấy bởi nó cho thấy không thể nhìn số lượng người lao động chưa vào Đảng rồi mặc nhiên cho rằng họ không có nhu cầu phấn đấu. Trong hàng vạn lao động, có người đã có động cơ, nhưng chưa được phát hiện, có người cần được định hướng, có đảng viên lại đang sinh hoạt xa nơi làm việc. Nếu không có tổ chức đủ gần để nhận diện, nguồn phát triển Đảng dù hiện hữu vẫn có thể nằm khuất giữa một nhà máy hàng nghìn người.
Muốn có nguồn phải đến gần người lao động
Từ thực tế ấy, câu hỏi không chỉ là “nguồn ở đâu”, mà còn là vì sao nguồn phát triển Đảng có nhưng khó tập hợp. Thực tiễn cho thấy phần lớn doanh nghiệp ngoài nhà nước hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, XNK, du lịch; nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ, sử dụng ít lao động, hoặc vận hành theo mô hình gia đình, lao động biến động. Một bộ phận người lao động chưa thấy rõ động lực phấn đấu, lo sinh hoạt Đảng ảnh hưởng đến thời gian làm việc.
Trong khi đó, nhận thức của một số chủ doanh nghiệp về tổ chức Đảng, đoàn thể còn hạn chế; việc tiếp cận doanh nghiệp, khảo sát nguồn ở một số địa bàn chưa thường xuyên, đồng bộ.
Bà Nguyễn Thị Thanh Hương, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy phường Liên Hòa, từng trực tiếp gặp những trở ngại ấy. Bà Hương chia sẻ: “Một trong những khó khăn lớn nhất là tiếp cận chủ doanh nghiệp, nhất là chủ doanh nghiệp chưa phải đảng viên, cũng như chủ doanh nghiệp người nước ngoài. Có cuộc hẹn phải hoãn nhiều lần; có doanh nghiệp chỉ cử cán bộ cấp dưới làm việc. Khi chưa gặp được người có quyền quyết định, cán bộ địa phương khó giải thích đầy đủ những vấn đề doanh nghiệp quan tâm”.
Băn khoăn của doanh nghiệp cũng rất thực tế. Ông Hà Quý Đạt, Trưởng phòng Hành chính - Nhân sự, Chủ tịch Công đoàn Công ty CP Nosco Shipyard, cho biết: “Chủ doanh nghiệp từng lo hoạt động, sinh hoạt Đảng ảnh hưởng đến thời gian làm việc; thậm chí có tâm lý e ngại tổ chức Đảng tham gia vào quyền quyết định, kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nếu những câu hỏi ấy không được giải thích rõ bằng phương thức hoạt động cụ thể, việc vận động thành lập tổ chức Đảng khó có thể chỉ dựa vào văn bản hay chỉ tiêu”.
Những điểm nghẽn ấy đã được đặt ra trong Chỉ thị số 33-CT/TW ngày 18/3/2019 của Ban Bí thư về tăng cường xây dựng tổ chức Đảng trong các đơn vị kinh tế tư nhân, trong đó nhấn mạnh việc gặp gỡ, đối thoại với chủ doanh nghiệp, bồi dưỡng và tạo nguồn phát triển Đảng. Đến Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025, Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Khi khu vực này phát triển nhanh về doanh nghiệp và lao động, công tác xây dựng Đảng cũng đứng trước yêu cầu phải theo sát không gian kinh tế đang mở rộng.
Tại Quảng Ninh, nhiệm vụ xây dựng tổ chức Đảng, đoàn thể trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước đã được triển khai từ nhiều năm trước và tiếp tục được đẩy mạnh trong năm 2026. Ban Thường vụ Thành ủy kiện toàn Ban Chỉ đạo xây dựng tổ chức Đảng, đoàn thể trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, đồng thời chuyển cách làm theo hướng đi sâu vào từng địa bàn, từng doanh nghiệp.
Thành phố đặt mục tiêu trong năm 2026 thành lập 35 tổ chức Đảng, phát triển 450 đảng viên mới; thành lập 100 tổ chức đoàn thanh niên với khoảng 3.000 đoàn viên và 150 công đoàn cơ sở với trên 20.000 đoàn viên. Các địa phương rà từng doanh nghiệp, nắm số đảng viên đang làm việc nhưng sinh hoạt phân tán, tìm quần chúng có khả năng bồi dưỡng. Đồng thời tăng cường tiếp xúc chủ doanh nghiệp để tạo sự đồng thuận, những nơi đủ điều kiện chủ động xúc tiến thành lập tổ chức Đảng.
Phường Liên Hòa chọn cách đi từ những đầu mối gần doanh nghiệp. Đảng ủy phân công cán bộ phụ trách, kết nối qua bộ phận tổ chức - nhân sự, công đoàn, đảng viên đang làm việc trong doanh nghiệp và cán bộ khu phố; đồng thời rà từng doanh nghiệp về đảng viên, nguồn quần chúng và khả năng thành lập tổ chức Đảng.
Địa phương còn mời lãnh đạo doanh nghiệp dự lễ công bố chi bộ để trực tiếp tìm hiểu phương thức hoạt động. Ngay tại lễ thành lập Chi bộ Công ty CP KCN Bắc Tiền Phong, 3 quần chúng đăng ký phấn đấu vào Đảng; Công ty CP Nosco Shipyard cũng đồng thuận với chủ trương thành lập chi bộ tại doanh nghiệp.
Ở phường Đông Mai, cấp ủy cũng bắt đầu từ việc nắm từng doanh nghiệp, từng đảng viên và quần chúng có khả năng bồi dưỡng. Theo bà Nguyễn Lan Anh, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ phường Đông Mai, muốn phát triển tổ chức Đảng, trước hết địa phương phải biết trong doanh nghiệp có bao nhiêu đảng viên, họ đang sinh hoạt ở đâu, ai có khả năng bồi dưỡng; phải tiếp cận chủ doanh nghiệp để giải thích rõ tổ chức Đảng sẽ hoạt động như thế nào trong môi trường sản xuất.
Từ cách làm ấy, Công ty TNHH Kỹ thuật điện tử Tonly Việt Nam phát triển từ một doanh nghiệp có khoảng 8.000 lao động nhưng chưa có tổ chức Đảng, đến việc thành lập chi bộ vào tháng 5/2026. Khi có một đầu mối ngay trong doanh nghiệp, việc tập hợp đảng viên và phát hiện quần chúng ưu tú cũng có điều kiện thuận lợi hơn.
Cùng với tìm nguồn trong từng doanh nghiệp, thành phố cũng tìm mô hình tổ chức phù hợp với địa bàn có số lượng doanh nghiệp lớn nhưng các tổ chức Đảng còn nhỏ và phân tán. Năm 2026, Quảng Ninh lựa chọn 10 xã, phường, đặc khu thí điểm mô hình tổ chức Đảng trong doanh nghiệp ngoài nhà nước. Từ mô hình đầu tiên tại Móng Cái 1, các đảng bộ cơ sở khối doanh nghiệp ngoài nhà nước tiếp tục được thành lập, tạo một đầu mối trực tiếp quản lý, hướng dẫn hoạt động các chi bộ, đồng thời thuận lợi hơn trong rà soát đảng viên và tạo nguồn phát triển Đảng.
Đến giữa tháng 9/2026, toàn thành phố đã có 13 đảng bộ cơ sở khối doanh nghiệp ngoài nhà nước tại Mạo Khê, Việt Hưng, Uông Bí, Bãi Cháy, Cao Xanh, Hồng Gai, Hạ Long, Cẩm Phả, Cửa Ông, Móng Cái 1, Quảng Hà, Đông Mai, Hà Tu. Trong 9 tháng, thành phố thành lập 22/35 tổ chức Đảng (đạt 62,9% chỉ tiêu); kết nạp 294/450 đảng viên (đạt 65,3%). Riêng từ sau phiên họp Ban Chỉ đạo ngày 26/6, có thêm 17 tổ chức Đảng và 126 đảng viên mới. Kết quả cho thấy công tác phát triển tổ chức Đảng trong doanh nghiệp đã có chuyển động rõ hơn, song phần việc phía trước vẫn còn lớn.
Cùng với rà soát nguồn, tập hợp đảng viên và vận động thành lập tổ chức Đảng, việc củng cố tổ chức công đoàn, đoàn thanh niên ngay trong doanh nghiệp cũng là một giải pháp quan trọng để phát hiện, bồi dưỡng quần chúng ưu tú từ chính lực lượng lao động.
Trong các cuộc họp Ban Chỉ đạo xây dựng tổ chức Đảng, đoàn thể trong doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, đồng chí Vũ Quyết Tiến, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ thành phố, Trưởng Ban Chỉ đạo nhấn mạnh: “Xây dựng các tổ chức đoàn thể phải đi trước một bước, đi cùng và tạo nền tảng cho công tác xây dựng Đảng trong doanh nghiệp”. Quan điểm ấy đi thẳng vào điểm nghẽn của công tác tạo nguồn. Muốn tìm được những hạt nhân giữa hàng vạn lao động, trước hết phải có tổ chức ở gần họ, tập hợp họ và tạo môi trường để họ rèn luyện.
Từ công đoàn, đoàn thanh niên, người lao động có cơ hội thể hiện qua công việc, phong trào thi đua và hoạt động tập thể; những quần chúng có năng lực, trách nhiệm, uy tín cũng dễ được nhận diện hơn. Đoàn thể đi trước một bước vì thế không phải thêm một tầng tổ chức, mà là mở đường để nguồn phát triển Đảng được hình thành ngay trong doanh nghiệp.
Bài 2: Bồi đắp lý tưởng, ươm “mầm xanh” cho Đảng
