Có lẽ ít ai biết rằng, trước khi một đường lò được mở, trước khi những dây chuyền khai thác hiện đại vận hành hay những dòng than nối dài rời khai trường mỏ, đã có những con người lặng lẽ bám rừng, bám núi để tìm lời giải cho những bí mật nằm sâu hàng nghìn mét dưới lòng đất. Họ là những người thợ địa chất của Công ty CP Địa chất mỏ - TKV, những người đang ngày đêm lặng lẽ đi tìm tài nguyên cho Tổ quốc.
Ở công trường khoan nằm cheo leo giữa núi rừng Vàng Danh, ngày làm việc của tổ khoan 9, phân xưởng Đông Triều, Công ty CP Địa chất mỏ - TKV bắt đầu khi sương còn chưa tan. Tiếng máy khoan gần như không bao giờ ngừng bởi những người thợ ở đây làm việc ba ca liên tục. Mọi thao tác đều phải chính xác đến từng chi tiết, chỉ một sơ suất nhỏ có thể khiến cần khoan bị kẹt hoặc mũi khoan gãy ở độ sâu hàng trăm, thậm chí hàng nghìn mét, kéo theo nhiều ngày cứu chữa và thiệt hại rất lớn.
Sau hàng trăm mét khoan sâu, những đoạn lõi đá hình trụ được cẩn thận đưa lên mặt đất. Người ngoài chỉ nhìn thấy những thỏi đá vô tri, nhưng với người kỹ sư địa chất, đó là “cuốn nhật ký” của lòng đất. Màu sắc, kết cấu, độ cứng, độ liên kết của từng lớp đá, từng lõi than đều được quan sát, đo đạc và ghi chép tỉ mỉ. "Mỗi lõi khoan đều mang một mật mã của lòng đất. Nhiệm vụ của chúng tôi là giải mã những mật mã ấy để biết dưới chân mình có gì, điều kiện địa chất như thế nào và khai thác ra sao cho an toàn nhất” - anh Phạm Thế Anh, Trưởng phòng Địa chất Công ty, cho biết.
Khác với hình dung của nhiều người rằng địa chất chỉ là khoan tìm than, công việc của thợ địa chất TKV bắt đầu từ việc nghiên cứu địa tầng, xây dựng đề án thăm dò, thiết kế phương án kỹ thuật, tổ chức thi công, lấy mẫu, phân tích, tổng hợp tài liệu và lập báo cáo địa chất trình cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt. Đó là chuỗi công việc đòi hỏi kiến thức chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn và độ chính xác gần như tuyệt đối.
"Những tài liệu địa chất ấy chính là cơ sở khoa học và pháp lý để các dự án khai thác được triển khai, để các mỏ tiếp tục mở rộng sản xuất và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên quốc gia. Do đó, một bản đồ địa chất chính xác không chỉ cho biết nơi nào có than mà còn quyết định công nghệ khai thác, quy mô đầu tư, dự báo nước ngầm, khí mỏ, đứt gãy địa chất và hàng loạt yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của người thợ mỏ" - anh Trần Văn Tới, Phó Giám đốc Công ty cho biết thêm.
Mỗi năm, Công ty CP Địa chất mỏ - TKV đã lập hàng loạt đề án thăm dò, nâng cấp trữ lượng tại các mỏ trọng điểm như Bắc Bàng Danh, Vàng Danh, Hà Lầm, Suối Lại… Đồng thời xây dựng các phương án khoan thăm dò phục vụ khai thác cho nhiều đơn vị của TKV như Mạo Khê, Nam Mẫu, Hòn Gai, Núi Béo, Dương Huy… Đơn vị cũng làm chủ nhiều công nghệ hiện đại như chuyển đổi hệ thống đầu nối địa vật lý sang thiết bị tiên tiến, nghiên cứu chế tạo máy khoan phục vụ thi công trong lò, khoan tháo nước trong hầm lò và công nghệ khoan chống ống qua bãi thải có chiều dày trên 300 mét.
Các công trình khoan thăm dò thường nằm ở những vùng núi xa xôi, địa hình hiểm trở. Ở đây, nơi để công nhân nghỉ ngơi thường chỉ là những lán trại đơn sơ, dựng tạm bên sườn núi. Điện chạy bằng máy nổ, nước phải vận chuyển từng téc nhỏ, sóng điện thoại chập chờn. Mùa mưa, đường sạt lở, việc tiếp tế lương thực nhiều khi bị gián đoạn. Có những lỗ khoan kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm nên xa gia đình là chuyện thường xuyên với những người thợ địa chất. Mỗi cuộc gọi về nhà đôi khi họ phải leo lên một mỏm đá cao mới bắt được sóng. Nhưng chính trong điều kiện khắc nghiệt ấy, tinh thần sáng tạo của người thợ địa chất lại càng được phát huy.
Những năm qua, xác định khoa học công nghệ là động lực phát triển, Công ty CP Địa chất mỏ - TKV đã liên tục nghiên cứu, ứng dụng nhiều giải pháp kỹ thuật mới. Từ cải tiến chế độ khoan phù hợp với từng loại địa tầng, nghiên cứu sử dụng dung dịch Polyme chất lượng cao để xử lý các lỗ khoan gặp sét trương nở, đất đá bở rời hoặc địa tầng nhiễm mặn, đến ứng dụng máy bay không người lái (UAV) xây dựng bản đồ địa hình số 3D phục vụ tính toán khối lượng mỏ.
Không chỉ dừng ở nghiên cứu, hàng chục sáng kiến cải tiến kỹ thuật xuất phát từ thực tiễn sản xuất cũng được triển khai hiệu quả như cải tiến đầu máy khoan XY-44, thiết bị tháo lắp cần khoan, bộ bơm ép xi măng chân ống chống… Mỗi sáng kiến đều góp phần giảm thời gian thi công, tiết kiệm chi phí và nâng cao độ an toàn cho công trình. Hàng tháng, hàng quý, các hội nghị sản xuất và tọa đàm kỹ thuật được tổ chức để những sáng kiến nhanh chóng được nhân rộng đến các tổ, đội trong toàn Công ty, tạo nên văn hóa đổi mới sáng tạo ngay từ công trường.
Anh Vũ Cao Cường, Trưởng phòng Kỹ thuật sản xuất, An toàn Công ty, cho biết: Nếu như giai đoạn 2015-2019, mỗi năm toàn Công ty xảy ra trên 50 vụ sự cố công trình khoan với hơn 1.000 ca cứu chữa thì từ năm 2020 đến nay, số sự cố giảm mạnh. Riêng hơn sáu tháng đầu năm 2026 chỉ phát sinh một vụ sự cố với 30 ca cứu chữa. Việc sử dụng các bộ ống mẫu hiện đại cùng quy trình kỹ thuật tiên tiến giúp nâng cao chất lượng mẫu địa chất, giảm độ cong xiên lỗ khoan và tăng độ tin cậy của tài liệu phục vụ thiết kế khai thác.
Từ những mũi khoan đầu tiên của bể than Quảng Ninh đến các đề án thăm dò hiện đại hôm nay, biết bao thế hệ cán bộ, kỹ sư và công nhân địa chất đã lặng lẽ mở đường cho sự phát triển của ngành Than. Thống kê từ năm 2020 đến nay, Công ty đã thi công hơn 20 lỗ khoan có chiều sâu trên 1.000 mét. Đặc biệt, năm 2022, đơn vị hoàn thành lỗ khoan MK1227 thuộc Đề án thăm dò mỏ than Mạo Khê với chiều sâu kết thúc 1.320 mét - lỗ khoan sâu nhất từng được thi công tại bể than Quảng Ninh.
Song, giá trị lớn nhất mà những người thợ địa chất mang lại không chỉ nằm ở những con số. Cùng với nhiệm vụ tìm kiếm tài nguyên, họ còn thực hiện hàng loạt chuyên đề địa chất thủy văn và địa chất công trình phục vụ trực tiếp cho an toàn mỏ: quan trắc nước chảy vào mỏ, khoan kiểm soát nước tại bãi thải và lò cũ, lập bản đồ nham thạch, đánh giá cơ lý đất đá, xác định độ ổn định bờ mỏ khi khai thác xuống sâu… Những công việc ấy ít được nhắc đến nhưng lại là nền tảng để ngành Than khai thác an toàn, hiệu quả và bền vững.
Mỗi ngày, khi hoàng hôn buông xuống trên đỉnh núi, ánh đèn công trường dần sáng lên giữa màn đêm, tiếng máy khoan vẫn vang đều giữa đại ngàn, những người kỹ sư Địa chất mỏ - TKV lại lặng lẽ vẽ tiếp những tấm bản đồ địa chất quý giá cho đất nước. Tên tuổi của họ hiếm khi xuất hiện phía sau những công trình khai thác hiện đại, nhưng trong mỗi mỏ than được đưa vào hoạt động, trong mỗi quyết định đầu tư của ngành Than và trong từng tấn than góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đều có bóng dáng của những người đi trước mở đường. Hành trình đi tìm tài nguyên cho Tổ quốc không chỉ bắt đầu từ mũi khoan xuyên lòng đất, mà còn được viết nên từ khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo và trách nhiệm gìn giữ nguồn tài nguyên quý giá cho các thế hệ mai sau.
