Tham gia thảo luận tại hội trường trong phiên làm việc sáng 29/10, kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh, đề nghị làm rõ điều kiện thu hồi phần đất còn lại của dự án đã thỏa thuận nhận chuyển quyền sử dụng đất; hoàn thiện căn cứ điều chỉnh bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và tăng cường kiểm soát việc đưa đất do Nhà nước quản lý xen kẹp vào dự án.
Góp ý về điều kiện thu hồi phần đất còn lại của dự án đã thỏa thuận tại điểm i khoản 4 Điều 34, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng, việc chuyển từ cơ chế giao dịch tự nguyện sang quyết định thu hồi đất của Nhà nước cần có các điều kiện, tiêu chí và quy trình kiểm chứng rõ ràng. Trong đó, cần xác định chính xác ranh giới dự án, cách tính tỷ lệ diện tích và số người sử dụng đất đã nhận chuyển quyền, đồng thời kiểm soát các biến động về thửa đất, người đứng tên và quyền sử dụng đất trong quá trình thỏa thuận.
Đại biểu đề nghị bổ sung yêu cầu đánh giá sự cần thiết thu hồi đất, kết quả thương lượng thiện chí, nội dung đối thoại và giải trình với những người chưa đồng thuận, cùng phương án bảo đảm kinh phí trong hồ sơ trình HĐND cấp tỉnh. Chính phủ cần quy định chi tiết cách tính tỷ lệ và hồ sơ kiểm chứng để bảo đảm áp dụng thống nhất. Đối với khoản 3 Điều 42 về xử lý chênh lệch giữa mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giá chuyển quyền đã thỏa thuận, đại biểu đề nghị làm rõ các cấu phần giá đất dùng để so sánh; tách giá trị nhà, tài sản và các khoản hỗ trợ khỏi giá chuyển quyền sử dụng đất.
Việc xác định giá bình quân cần căn cứ vào diện tích, điều kiện tương đồng của các thửa đất và những giao dịch hợp pháp đã được kiểm chứng, đồng thời loại trừ giao dịch giả tạo. Phương pháp và kết quả tính toán cần được công khai, kèm cơ chế yêu cầu kiểm tra lại, tránh để một mức giá cá biệt ảnh hưởng đến quyền lợi của cả nhóm người dân.
Về căn cứ và trách nhiệm khi quyết định bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất tại Điều 75, đại biểu nhận định, chất lượng dữ liệu và giới hạn của căn cứ điều chỉnh là những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh được sử dụng để xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai cũng như tính tiền bồi thường. Vì vậy, nếu thiếu tiêu chí kiểm chứng và yêu cầu công khai tác động, việc điều chỉnh có thể làm giảm khả năng dự báo của người dân, doanh nghiệp.
Đại biểu đề nghị sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 75 theo hướng quy định rõ việc điều chỉnh phải dựa trên biến động có thể kiểm chứng về giá đất và các yếu tố hình thành giá. Trường hợp điều chỉnh xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước, cơ quan có thẩm quyền cần giải trình cụ thể mục tiêu, căn cứ, phạm vi và tác động của việc điều chỉnh; đồng thời giao Chính phủ quy định tiêu chí nhận diện biến động cần điều chỉnh, hạn chế tình trạng áp dụng khác nhau giữa các địa phương.
Tại khoản 6 Điều 75, đại biểu đề nghị bổ sung các nội dung bắt buộc trong hồ sơ trình quyết định, gồm nguồn và thời điểm thu thập dữ liệu, kết quả đối chiếu, phương pháp loại trừ thông tin bất thường, so sánh trước và sau điều chỉnh, đánh giá tác động đến nghĩa vụ tài chính và bồi thường, tổng hợp ý kiến cùng nội dung giải trình. Cùng với đó, cần quy định trách nhiệm của cơ quan cung cấp dữ liệu và cơ chế kiểm tra lại khi có dấu hiệu sai lệch, bảo đảm tính khách quan trong quá trình thẩm định, quyết định.
Đối với khoản 2 Điều 58 về việc giao đất, cho thuê đất không qua đấu giá quyền sử dụng đất, không qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất đối với phần đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước quản lý nằm xen kẹp trong dự án, đại biểu cho rằng cần cụ thể hóa tiêu chí xác định trường hợp không thể tách thành dự án độc lập.
Theo đại biểu, đất xen kẹp có thể bao gồm đường, mương hoặc những khu đất đang phục vụ cộng đồng. Vì vậy, việc xác định tính độc lập không nên chỉ căn cứ vào diện tích hoặc hình thể thửa đất mà cần xem xét quy hoạch, quy mô, khả năng tiếp cận hạ tầng và chức năng sử dụng. Nếu thiếu tiêu chí rõ ràng, việc xác định ranh giới dự án có thể dẫn đến nguy cơ sử dụng ngoại lệ để tiếp cận đất công mà không bảo đảm tính cạnh tranh.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định tính độc lập của khu đất ngay tại khoản 2 Điều 58; giao Chính phủ quy định khung tiêu chí, thẩm quyền quyết định và làm rõ phạm vi địa phương được cụ thể hóa. Hồ sơ cần có ý kiến đánh giá của cơ quan chuyên môn, công khai kết luận trước khi quyết định giao, cho thuê đất; đồng thời bảo đảm xử lý đúng chức năng công cộng, có phương án thay thế khi cần thiết và xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính đối với phần đất đưa vào dự án.
Đại biểu cũng đề nghị không cho phép chia cắt hoặc điều chỉnh ranh giới nhằm làm mất điều kiện hình thành dự án độc lập. Trường hợp phần đất đủ điều kiện tách thành dự án độc lập, cần áp dụng cơ chế tiếp cận đất đai tương ứng, không sử dụng ngoại lệ quy định tại khoản 2 Điều 58.
