Trong bối cảnh cơ cấu dân số đang có nhiều biến động, từ mức sinh chênh lệch giữa các vùng đến tốc độ già hóa ngày càng nhanh, công tác dân số đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Tại Quảng Ninh, những chuyển động trong chính sách và cách tiếp cận thời gian qua cho thấy nỗ lực thích ứng với thực tiễn, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao chất lượng dân số.
Ngày 3/6/2025, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XV, Phiên họp thứ 46 đã thông qua Pháp lệnh số 07/2025/UBTVQH15 sửa đổi, bổ sung Điều 10 của Pháp lệnh Dân số. Theo đó mỗi cặp vợ chồng, cá nhân quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh phù hợp với lứa tuổi, tình trạng sức khoẻ, điều kiện học tập, lao động, công tác, thu nhập và nuôi dạy con của cặp vợ chồng, cá nhân trên cơ sở bình đẳng; bảo vệ sức khỏe, thực hiện các biện pháp phòng ngừa bệnh nhiễm khuẩn đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, HIV/AIDS và thực hiện các biện pháp khác liên quan đến chăm sóc SKSS.
Đây là một bước ngoặt quan trọng trong cách tiếp cận từ kiểm soát sang phát triển dân số một cách chủ động, bền vững. Trước những lo ngại về việc được tự quyết định số con có thể dẫn đến bùng nổ dân số, theo Chi cục Dân số tỉnh, điều này không dẫn đến nguy cơ gia tăng dân số, bởi nếu được thực hiện có định hướng, tuyên truyền hiệu quả, pháp lệnh dân số mới sẽ khắc phục tình trạng chênh lệch mức sinh giữa các vùng, đối tượng, tránh để mức sinh giảm quá thấp, không đạt mức sinh thay thế, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Đồng thời khi có những giải pháp, định hướng phù hợp, kiến thức đầy đủ, các cặp vợ chồng sẽ ý thức được việc không sinh con quá trễ, có kỹ năng chăm sóc con cái. Khi đứa trẻ sinh ra được gia đình chăm sóc, nuôi dưỡng khỏe mạnh, chất lượng dân số sẽ cao hơn.
Anh Dương Văn Khánh (phường Hạ Long) chia sẻ: "Vợ chồng tôi quyết định sinh thêm con thứ 3 khi đã ổn định kinh tế và có sự chuẩn bị kỹ càng. Trước đây cũng có nhiều áp lực, nhưng giờ chính sách thoáng hơn, mình cũng được tư vấn đầy đủ nên cảm thấy yên tâm hơn khi sinh và nuôi dạy con".
Từ ngày 1/7/2026, Luật Dân số mới chính thức có hiệu lực, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tư duy và cách thức triển khai công tác dân số. Với nhiều quy định mới, tạo cơ sở pháp lý quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dân số, phát triển nguồn nhân lực và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
Theo Chi cục Dân số tỉnh, Luật Dân số lần này đánh dấu sự thay đổi căn bản, chuyển trọng tâm chính sách dân số từ KHHGĐ sang dân số và phát triển. Những nội dung này được thể hiện qua việc giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy mô, cơ cấu, thích ứng với già hóa dân số, nâng cao chất lượng dân số trong mối quan hệ với phát triển kinh tế - xã hội.
Theo đó, Luật Dân số mới có những điểm đáng chú ý như: Quyền tự quyết về sinh con, ưu tiên mua nhà ở xã hội đối với người sinh đủ 2 con trở lên, nghiêm cấm lựa chọn giới tính khi sinh, ứng phó với già hóa dân số… Điểm nổi bật và nhận được sự quan tâm lớn của nhiều gia đình đó là tăng thời gian nghỉ thai sản cho phụ nữ, đó là khi Luật có hiệu lực phụ nữ sinh con thứ 2 trở lên sẽ được nghỉ thai sản 7 tháng (tăng một tháng so với trước đây), trong khi người chồng được nghỉ 10 ngày để cùng chăm sóc con.
Luật Dân số mới là bước hoàn thiện thể chế trên nền tảng những kết quả thực tiễn đã được triển khai hiệu quả tại các địa phương. Với nền tảng đó, Quảng Ninh sẽ tiếp tục cụ thể hóa các chính sách mới, phù hợp với thực tiễn và nhu cầu phát triển. Vì thế, yêu cầu đặt ra là vừa duy trì kết quả đạt được, vừa linh hoạt thích ứng với những biến động dân số. Kinh nghiệm triển khai cho thấy, khi công tác dân số gắn với đời sống và an sinh xã hội, các chính sách sẽ phát huy hiệu quả, hướng tới mục tiêu lấy con người làm trung tâm sẽ góp phần nâng cao chất lượng dân số bền vững.
