Một nghiên cứu mới cho thấy các đợt El Niño hiện mạnh hơn đáng kể so với thời kỳ trước công nghiệp và mức độ đang tăng tốc cùng với nhiệt độ toàn cầu. Phát hiện được công bố trong bối cảnh một đợt El Niño mạnh hình thành vài tháng trước được dự báo có thể trở thành lớn nhất từng ghi nhận.
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Science ngày 27/8, cường độ El Niño hiện cao hơn 36% so với trước khi thời kỳ công nghiệp bắt đầu vào giữa thế kỷ XIX. Riêng trong 40 năm qua, mức tăng là khoảng 16%, cho thấy xu hướng này đang tăng tốc.
El Niño là hiện tượng nước biển ấm lên tạm thời tại một phần khu vực xích đạo Thái Bình Dương, có thể làm biến đổi thời tiết trên toàn cầu và gia tăng các hiện tượng cực đoan như nắng nóng, lũ lụt ở một số nơi và hạn hán tại những khu vực khác, và gây thiệt hại hàng nghìn tỉ USD.
"Điều này rất quan trọng bởi El Niño mạnh gây tác động lớn hơn nhiều tới các hiểm họa khí hậu và hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn thế giới" - bà Julia Cole, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Michigan và là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.
Theo bà, khi nhóm nghiên cứu đối chiếu dữ liệu El Niño với lịch sử nhiệt độ toàn cầu, họ nhận thấy mức độ gia tăng cường độ El Niño "song hành chặt chẽ" với xu hướng nhiệt độ toàn cầu tăng do các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch.
Nghiên cứu của bà Cole tái dựng lịch sử El Niño trong khoảng 900 năm.
El Niño mạnh có thể làm thời tiết cực đoan nghiêm trọng hơn
Ông Boris Worm, nhà khoa học biển tại Đại học Dalhousie, nhận định El Niño là một trong những biểu hiện mạnh nhất của biến động khí hậu toàn cầu, với hậu quả có thể từ suy giảm nghề cá địa phương, tẩy trắng và chết san hô trên diện rộng cho tới hạn hán nghiêm trọng và thiếu lương thực.
Cường độ El Niño được xác định dựa trên nhiệt độ nước biển ở một khu vực trung tâm Thái Bình Dương gần xích đạo. Khi nhiệt độ trung bình trong ba tháng cao hơn mức bình thường ít nhất 0,5 độ C, hiện tượng được xác định là El Niño.
Mức 2 độ C cao hơn bình thường được xếp vào nhóm "rất mạnh". Theo hệ thống theo dõi El Niño của Đại học Columbia, số liệu tuần gần nhất đã lên tới 2,7 độ C và được dự báo tiếp tục tăng trong 2-4 tháng tới.
Giới khoa học từ lâu đã đặt giả thuyết rằng El Niño sẽ mạnh hơn khi Trái Đất nóng lên. Tuy nhiên, dữ liệu quan trắc trực tiếp mới chỉ kéo dài khoảng 75 năm, chưa đủ để xác định xu hướng dài hạn một cách chắc chắn.
Do đó, các nhà khoa học phải dựa vào những dấu hiệu gián tiếp trong quá khứ, chẳng hạn các biến đổi thời tiết được ghi nhận trong tài liệu lịch sử. Nhờ đó, họ có thể xác định những El Niño lớn trong quá khứ, trong đó có sự kiện đặc biệt mạnh năm 1877.
Sử dụng hóa thạch san hô để nghiên cứu nhiệt độ
Nhóm của bà Cole sử dụng một phương pháp khác: phân tích hóa thạch san hô để tái dựng nhiệt độ nước biển trong nhiều thế kỷ.
Theo bà, tỷ lệ canxi và stronti trong bộ xương san hô, cùng với các đồng vị oxy khác nhau, cung cấp hai chỉ dấu độc lập về nhiệt độ nước biển nơi san hô hình thành. Các phép đo uranium và thorium giúp xác định niên đại của bộ xương.
Nhóm nghiên cứu phân tích 29 mẫu hóa thạch san hô tại quần đảo Galapagos, trong đó 14 mẫu có từ trước thời kỳ công nghiệp, 14 mẫu hình thành trong thời hiện đại và một mẫu nằm gần thời điểm quá trình công nghiệp hóa bắt đầu. Mẫu cổ nhất có niên đại khoảng năm 1100.
Dù chuỗi dữ liệu hơn 900 năm vẫn có nhiều khoảng trống, bà Cole cho biết biểu đồ nhiệt độ thu được có hình dạng giống “gậy khúc côn cầu”, tức xu hướng tương đối ổn định trong thời gian dài trước khi tăng mạnh ở giai đoạn gần đây.
Kim Cobb, nhà khoa học về san hô và khí hậu tại Đại học Brown, người không tham gia nghiên cứu, cho rằng kết quả làm dấy lên nguy cơ về một tương lai trong đó các đợt El Niño và La Niña lớn hơn sẽ làm gia tăng tốc độ và mức độ nghiêm trọng của các hiện tượng thời tiết, khí hậu cực đoan.
Giới khoa học còn tranh luận
Kết quả nghiên cứu nhận được những đánh giá khác nhau trong giới khoa học.
Bà Cobb cho rằng san hô là một trong những nguồn dữ liệu tốt nhất để tái dựng lịch sử El Niño và nghiên cứu mới đã bổ sung một lượng lớn bằng chứng.
Theo bà, thay vì phải chờ thêm nhiều thập kỷ để dữ liệu quan trắc trực tiếp đủ dài, các nhà khoa học có thể sử dụng hàng thế kỷ dữ liệu cổ khí hậu. Khi xem xét tổng thể các bằng chứng từ khu vực Thái Bình Dương, xu hướng El Niño mạnh lên cùng với sự nóng lên toàn cầu là tương đối nhất quán.
Tuy nhiên, nhà khoa học khí hậu Michael Mann thuộc Đại học Pennsylvania và nhà khoa học biển John Bruno thuộc Đại học North Carolina cho rằng dữ liệu san hô chưa hoàn toàn phù hợp với các quan trắc nhiệt độ nước biển gần đây tại Galapagos.
Theo ông Mann, dữ liệu cho thấy biến động liên quan El Niño tại khu vực này đã "giảm đáng kể trong những thập kỷ gần đây", đúng vào thời kỳ khí nhà kính khiến nhiệt độ tăng mạnh nhất.
Ông Bruno cho rằng tín hiệu trong san hô có thể phản ánh sự nóng lên do khí nhà kính nhiều hơn là một thay đổi thực sự trong bản thân El Niño.
Bà Cole phản biện rằng chuỗi quan trắc hiện đại có thể bị ảnh hưởng bởi sự biến động tự nhiên rất lớn của El Niño. Sau đợt El Niño cực mạnh 1997-1998 là một loạt sự kiện yếu hơn cho tới năm 2023-2024, khiến xu hướng dài hạn dễ bị che khuất nếu chỉ xét trong khoảng thời gian ngắn.
Dù còn khác biệt về cách diễn giải, các nhà khoa học đều thống nhất rằng biến đổi khí hậu vẫn là một thách thức nghiêm trọng.
“Đây là thêm một lý do cho thấy chúng ta cần rời xa nhiên liệu hóa thạch” - bà Cole nói. “Không có giải pháp thần kỳ nào có thể đơn giản làm El Niño chậm lại”.
