Năm 2026 là năm đầu triển khai bộ tiêu chí mới về cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Tại thành phố Quảng Ninh, việc thực hiện được triển khai đồng bộ, hướng tới nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật và bảo đảm người dân được tiếp cận pháp luật thuận lợi, thực chất ngay từ cơ sở.
Đưa pháp luật đến gần hơn với người dân
Chiều 29/9, phường Đông Mai phối hợp Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố tổ chức hội nghị trợ giúp pháp lý tại cơ sở. Hội nghị tập trung tuyên truyền các quy định về trợ giúp pháp lý, giúp người thuộc diện được trợ giúp hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và chủ động tiếp cận dịch vụ miễn phí khi phát sinh vướng mắc pháp luật.
Chị Đoàn Thị Hiền, khu Mai Hòa, phường Đông Mai, chia sẻ: Có những quy định nếu tự tìm hiểu thì người dân chưa chắc đã hiểu đầy đủ. Khi được tư vấn trực tiếp vào vấn đề mình đang quan tâm, chúng tôi dễ nắm hơn và cũng biết cần thực hiện như thế nào khi có vướng mắc.
Tại Đông Mai, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai thường xuyên bằng nhiều hình thức như tuyên truyền tại khu dân cư, lồng ghép trong các hội nghị, sinh hoạt cộng đồng, phổ biến qua hệ thống thông tin cơ sở và mạng xã hội; đồng thời phát huy vai trò của hòa giải ở cơ sở. Qua đó, các quy định pháp luật được chuyển tải kịp thời, phù hợp hơn với từng nhóm đối tượng và những vấn đề phát sinh trên địa bàn.
Ông Nguyễn Kiên Cường, Phó Chủ tịch UBND phường Đông Mai, cho biết: Địa phương xác định xây dựng chuẩn tiếp cận pháp luật phải gắn với nhu cầu thực tế của người dân. Điều quan trọng không chỉ là cung cấp thông tin pháp luật mà phải giúp người dân hiểu, biết vận dụng và thực hiện đúng. Vì vậy, phường chú trọng các hình thức tuyên truyền, tư vấn, trợ giúp pháp lý và hòa giải ngay từ cơ sở.
Trong 9 tháng năm 2026, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở và chuẩn tiếp cận pháp luật trên địa bàn thành phố được triển khai đồng bộ. Sở Tư pháp đã tổ chức, phối hợp tổ chức 10 hội nghị, lớp tập huấn phổ biến pháp luật, nghiệp vụ hòa giải, hỗ trợ pháp lý cho 8.725 lượt người; đồng thời kiểm tra công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, chuẩn tiếp cận pháp luật và hỗ trợ pháp lý tại 8 địa phương. Các kênh tuyên truyền số tiếp tục được duy trì, với 225 bài viết trên Trang thông tin điện tử phổ biến, giáo dục pháp luật thành phố và 117 bài trên Zalo OA.
Cùng với phổ biến giáo dục pháp luật, công tác hòa giải ở cơ sở được đẩy mạnh. Sở Tư pháp phối hợp các địa phương tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng cho tổ trưởng tổ hòa giải, hòa giải viên và cán bộ phụ trách ở cơ sở. Đây là lực lượng trực tiếp xử lý những mâu thuẫn, tranh chấp từ địa bàn dân cư; góp phần hạn chế phát sinh vụ việc phức tạp và giúp người dân hiểu, thực hiện pháp luật ngay trong đời sống thường ngày.
Bên cạnh đó, hoạt động trợ giúp pháp lý tiếp tục mở thêm một kênh để các nhóm đối tượng được tiếp cận, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Trong 9 tháng, Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước thành phố đã tổ chức 24 hội nghị tại các xã, phường với khoảng 2.300 lượt người tham dự; 241 vụ việc của 241 người thuộc diện trợ giúp pháp lý được thụ lý theo quy định.
Bám chắc từng tiêu chí, chỉ tiêu
Từ ngày 1/1/2026, việc đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật được thực hiện theo Quyết định số 27/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Thông tư số 15/2025/TT-BTP của Bộ Tư pháp. So với Quyết định số 25/2021/QĐ-TTg trước đây, bộ tiêu chí mới được tinh gọn từ 5 tiêu chí, 20 chỉ tiêu xuống còn 3 tiêu chí, 14 chỉ tiêu, tập trung vào những nội dung gắn trực tiếp với trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật của chính quyền cơ sở.
Ba tiêu chí gồm: ban hành văn bản quy phạm pháp luật; tiếp cận thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật; hòa giải ở cơ sở. Điểm mới đáng chú ý là các yêu cầu được lượng hóa cụ thể hơn, hồ sơ minh chứng rõ hơn và không áp dụng cách cộng điểm để bù giữa các tiêu chí. Chỉ cần một chỉ tiêu không đạt thì cấp xã đó không đạt chuẩn trong năm đánh giá.
Điều này đòi hỏi mỗi địa phương phải theo dõi từng tiêu chí ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Đơn cử, ở tiêu chí ban hành văn bản quy phạm pháp luật, 100% nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND cấp xã thuộc diện phải ban hành trong năm phải đúng thời hạn, đúng quy định; các dự thảo thuộc diện phải truyền thông phải được thực hiện đầy đủ; văn bản thuộc diện tự kiểm tra cũng phải được kiểm tra theo quy định.
Đối với tiêu chí tiếp cận thông tin, phổ biến, giáo dục pháp luật, trọng tâm không chỉ ở số lượng hoạt động tuyên truyền mà còn ở việc thực hiện công khai thông tin, cung cấp thông tin theo yêu cầu, lựa chọn nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với nhu cầu người dân và tăng cường ứng dụng công nghệ số. Trong 9 tháng, thành phố đã tiếp tục triển khai Kế hoạch thực hiện Luật Tiếp cận thông tin, duy trì các nền tảng phổ biến, giáo dục pháp luật trực tuyến, đồng thời tổ chức nhiều hoạt động phổ biến pháp luật theo từng nhóm đối tượng. Với hòa giải ở cơ sở, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc duy trì tổ hòa giải mà phải bảo đảm tổ chức, hoạt động, đội ngũ và kết quả hòa giải đáp ứng đúng quy định.
Để thống nhất cách thực hiện, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 39/KH-UBND ngày 30/1/2026 và Công văn số 629/UBND-NC ngày 14/2/2026 hướng dẫn tổ chức đánh giá, công nhận cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật. Theo đó, số liệu đánh giá được tính từ ngày 1/11 của năm trước liền kề đến ngày 31/10 của năm đánh giá; việc đánh giá bắt đầu từ ngày 1/11, hồ sơ đề nghị công nhận gửi Sở Tư pháp từ ngày 15 đến 20/11 hằng năm.
Quy trình cũng tăng yêu cầu công khai, giám sát. Sau khi tự đánh giá, UBND cấp xã phải tổ chức họp xem xét từng tiêu chí, chỉ tiêu. Kết quả phải được niêm yết hoặc đăng tải công khai ít nhất 10 ngày để lấy ý kiến trước khi hoàn thiện hồ sơ.
Từ nay đến cuối năm, cùng với tiếp tục kiểm tra phổ biến, giáo dục pháp luật, hòa giải và hỗ trợ pháp lý tại các địa phương, ngành Tư pháp xác định tiếp tục tập huấn Luật Tiếp cận thông tin, bồi dưỡng kỹ năng hòa giải và triển khai các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật theo kế hoạch. Đây cũng là giai đoạn các xã, phường rà soát toàn bộ 14 chỉ tiêu, hoàn thiện tài liệu chứng minh và chuẩn bị cho kỳ đánh giá đầu tiên theo bộ tiêu chí mới.
Xây dựng cấp xã đạt chuẩn tiếp cận pháp luật không chỉ hướng tới kết quả công nhận, mà quan trọng hơn là nâng chất lượng xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật, công khai thông tin, phổ biến pháp luật và hòa giải ở cơ sở, qua đó giúp người dân tiếp cận và sử dụng pháp luật thuận lợi, hiệu quả hơn.
