Israel áp dụng một số biện pháp an ninh hàng không nghiêm ngặt nhất thế giới, trong khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn hàng không quốc tế. Tuy nhiên, vụ cơ phó bị cáo buộc đâm cơ trưởng trên chuyến bay FlyDubai từ Dubai đến Tel Aviv cho thấy các biện pháp bảo vệ này vẫn không thể ngăn chặn mối đe dọa xuất phát từ bên trong buồng lái.
Sự việc xảy ra ngày 30/9 trên chuyến bay FZ1073 của FlyDubai, chở 182 người, gồm 8 thành viên tổ bay. Sau khi cơ trưởng bị tấn công trong buồng lái, hành khách đã can thiệp khống chế nghi phạm, trong khi các thành viên khác của tổ bay tiếp quản điều khiển và đưa máy bay hạ cánh khẩn cấp an toàn tại A-rập Xê-út.
A-rập Xê-út, UAE và Israel đang điều tra vụ việc, với sự hỗ trợ của Mỹ và Oman nhằm xác định động cơ. Các nhà điều tra chưa công bố vật được sử dụng để tấn công cơ trưởng, cũng chưa xác định vật này được mang lên máy bay hay có sẵn từ trước.
Cựu Cố vấn An ninh quốc gia Israel Eyal Hulata cho rằng các biện pháp an ninh hàng không lâu nay tập trung chủ yếu vào hành khách và hành lý, trong khi khả năng mối đe dọa xuất phát từ phi công hoặc thành viên tổ bay ít được xem là kịch bản có nhiều khả năng xảy ra.
“Điều đó có thể thay đổi và các thành viên tổ bay sẽ phải trải qua quy trình kiểm tra chặt chẽ hơn” - ông Hulata nói.
Rà soát lý lịch tổ bay có thể trở thành trọng tâm mới
Một vấn đề nổi cộm lên sau vụ việc là sự thiếu đồng nhất trong việc rà soát phi công và kiểm tra tổ bay trước mỗi chuyến bay.
Ông Dave Komendat, cố vấn cấp cao về an ninh tại International SOS và cựu Giám đốc an ninh của Boeing, cho biết việc kiểm tra tổ bay về nguyên tắc nên gần tương tự quy trình áp dụng với hành khách, nhưng các thủ tục vẫn khác nhau giữa các quốc gia.
Giới chức Israel cho biết cơ phó trên chuyến bay là công dân Oman. Israel và Oman không có quan hệ ngoại giao chính thức, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết nước này từ lâu có thỏa thuận với các hãng hàng không nước ngoài nhằm ngăn phi công mang quốc tịch của những nước không có quan hệ ngoại giao với Israel thực hiện chuyến bay vào nước này.
“Rõ ràng đã có một lỗ hổng ở đây. Và chúng tôi đang xử lý vấn đề đó” - Thủ tướng Netanyahu nói.
Israel cho biết sẽ tăng cường biện pháp an ninh đối với các chuyến bay đến nước này, bất kể hãng khai thác. Phi công trên các chuyến bay tới Israel sẽ bị rà soát kỹ lưỡng và giới chức Israel sẽ nắm được danh tính của họ.
Chuyên gia an ninh hàng không Menachem Bachrach lưu ý vụ việc có thể bắt nguồn từ việc không tuân thủ đầy đủ các quy trình hiện hành, thay vì do bản thân các quy trình có khiếm khuyết.
Cách xử lý tình huống khẩn cấp cũng bị xem xét
Các nhà điều tra tại UAE và Israel dự kiến xem xét phản ứng đối với các tín hiệu khẩn cấp phát đi sau khi máy bay giảm độ cao đột ngột.
Một người nghe được liên lạc kiểm soát không lưu cho biết thành viên tổ bay đã báo cáo vụ không tặc và yêu cầu xe cứu thương. Theo nguồn tin này, A-rập Xê-út và Jordan ban đầu không cho máy bay hạ cánh, trước khi phía A-rập Xê-út chấp thuận để máy bay đáp xuống Sân bay quốc tế Prince Sultan bin Abdulaziz tại Tabuk.
Các tiêu chuẩn hàng không quốc tế yêu cầu các quốc gia dành sự hỗ trợ và ưu tiên tối đa cho máy bay đối mặt với hành vi không tặc hoặc các hình thức “can thiệp bất hợp pháp”. Tuy nhiên, Công ước về Hàng không Dân dụng Quốc tế năm 1944 chỉ quy định quốc gia hỗ trợ trong phạm vi thấy có thể thực hiện được.
Ông John Gradek, phụ trách Chương trình Quản lý Hàng không của Đại học McGill, cho biết thông lệ trong tình huống khẩn cấp nghiêm trọng là đưa máy bay xuống sân bay phù hợp càng sớm càng tốt. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ vì sao chuyến bay FlyDubai quay đầu khi đi vào không phận Jordan rồi chuyển hướng tới Tabuk.
Cửa buồng lái bảo vệ máy bay nhưng cũng có thể tiềm ẩn rủi ro
Sau các vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, ngành hàng không yêu cầu cửa buồng lái trên máy bay được gia cố và khóa nhằm ngăn người bên ngoài xâm nhập. Tuy nhiên, vụ FlyDubai một lần nữa cho thấy hệ thống này có thể trở thành điểm yếu khi mối đe dọa xuất phát từ chính người bên trong buồng lái.
Theo ông Philip Baum, Giáo sư thỉnh giảng về an ninh hàng không tại Đại học Coventry, cửa buồng lái giúp ngăn hành khách xâm nhập nhưng đồng thời có thể khiến những người bên ngoài khó can thiệp khi một thành viên tổ bay có hành vi nguy hiểm.
Ông Matthew Borie, Giám đốc tình báo của Osprey Flight Solutions, cho biết nhân viên hàng không thường hiểu rõ những điểm yếu của hệ thống và cách thức vận hành các quy trình an ninh.
“Đáng tiếc là nếu một người bên trong hệ thống có ý đồ xấu, chính họ có thể là người biết rõ nhất những điểm dễ bị tổn thương nằm ở đâu và cách vượt qua chúng” - ông Borie nhận định.
