Việt Nam hướng tới làm chủ AI, không dừng ở vai trò người dùng

Ngày 29/10, Diễn đàn số Việt - Hàn được tổ chức với chủ đề “Từ AI chuyên biệt theo ngành đến AI bao trùm: Hàn - Việt tương lai cùng kiến tạo”.

Từ nghịch lý toàn cầu đến khát vọng làm chủ AI

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hồ Đức Thắng - Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, AI không còn là công nghệ của tương lai mà đã trở thành động lực của hiện tại, tái định hình toàn bộ hệ sinh thái số.

Internet từng mất 7 năm để đạt 100 triệu người dùng, trong khi ChatGPT chỉ cần 2 tháng. Năm 2023, 55% doanh nghiệp toàn cầu ứng dụng AI; đến 2024 con số này đã tăng lên 75% - đây là minh chứng cho tốc độ phát triển chưa từng có.

Nhưng đi đôi với sự bùng nổ đó là 2 nghịch lý mang tính toàn cầu. Một mặt, chi phí sử dụng AI đã giảm tới 99,7% chỉ trong 2 năm, giúp công nghệ này phổ cập nhanh chóng. Mặt khác, chi phí huấn luyện và phát triển mô hình AI lại tăng gấp 2.400 lần trong 8 năm, khiến chỉ một số ít tập đoàn công nghệ lớn đủ khả năng tạo ra mô hình nền tảng, còn phần lớn người dùng chỉ dừng ở mức ứng dụng.

Nghịch lý thứ hai đến từ chính nguồn dữ liệu. Ông Thắng cảnh báo, thế giới đang tiến gần đến “Bức tường dữ liệu” - khi kho dữ liệu chất lượng cao do con người tạo ra có thể cạn kiệt trong giai đoạn 2026-2032. Nếu AI phải học từ dữ liệu do chính nó sinh ra, nguy cơ “suy thoái mô hình” sẽ trở thành vấn đề nghiêm trọng.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam lại chứng kiến một “cơn sốt AI” đầy khát vọng. Chỉ trong 2 năm, AI đã bước ra khỏi khuôn khổ học thuật để trở thành công cụ làm việc hàng ngày. 88% người lao động tri thức tại Việt Nam cho biết họ đã sử dụng AI tạo sinh trong công việc, cao hơn mức trung bình toàn cầu (75%). Các tập đoàn lớn như FPT, Viettel, VinAI không chỉ ứng dụng mà còn tự phát triển mô hình ngôn ngữ lớn của riêng mình. Hệ sinh thái khởi nghiệp AI trong nước cũng tăng 4,5 lần chỉ trong 3 năm.

“Chúng ta không thể chỉ là người dùng AI, chúng ta phải là người làm chủ”, ông Thắng nhấn mạnh, đồng thời cho biết Chính phủ đang khẩn trương cập nhật Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030 với hướng tiếp cận vừa thực tế vừa đột phá.

Tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia dẫn đầu thế giới về phát triển và ứng dụng AI, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân và hiện đại hóa quản trị xã hội.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu nằm trong Top 3 ASEAN và Top 20 toàn cầu về ứng dụng AI, hình thành ít nhất 10 thương hiệu AI “Make in Vietnam”; phát triển đội ngũ 50.000 kỹ sư AI, xây dựng hạ tầng dữ liệu có tổng công suất tối thiểu 1GW cùng hai trung tâm tính toán hiệu năng cao (HPC) quốc gia; đồng thời đạt 100% dịch vụ công trực tuyến ứng dụng AI và mọi công chức được hỗ trợ bởi trợ lý ảo.

5 trụ cột chiến lược định hình tương lai AI của Việt Nam

Theo ông Hồ Đức Thắng, để hiện thực hóa tầm nhìn này, Việt Nam không chọn cách chạy đua với các siêu mô hình AI toàn cầu mà tập trung xây dựng chiến lược dựa trên 5 trụ cột nền tảng, trong đó dữ liệu mở, con người và hợp tác quốc tế là "chìa khóa".

Hạ tầng và dữ liệu sẽ được đầu tư mạnh mẽ, hướng tới việc hình thành 2 trung tâm HPC quốc gia và một hệ thống dữ liệu dùng chung có khả năng chia sẻ cho cộng đồng nghiên cứu, trường đại học, startup và doanh nghiệp nhỏ. Quan trọng hơn, những nguồn lực này sẽ được mở và cung cấp với chi phí hợp lý, thậm chí miễn phí, nhằm khuyến khích mọi thành phần cùng giải bài toán AI của Việt Nam. Với tinh thần “AI cho mọi người”, chiến lược mới xác định mục tiêu AI bao trùm - để công nghệ len vào mọi lĩnh vực của đời sống.

Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia cho biết, con người được đặt ở trung tâm của mọi chính sách. Việt Nam xây dựng lộ trình đào tạo AI toàn diện - từ phổ thông đến đại học, kết hợp “vừa học vừa làm”, đào tạo lại lực lượng lao động hiện có và ban hành chính sách thu hút nhân tài trong và ngoài nước. Cùng với đó, Chính phủ đang nghiên cứu thành lập Quỹ Phát triển AI Quốc gia, hỗ trợ cả nghiên cứu và ứng dụng thông qua cơ chế “AI Voucher” - phiếu tài chính giúp doanh nghiệp triển khai các giải pháp AI đầu tiên, giảm bớt rào cản chi phí.

Trụ cột cuối cùng hướng đến việc làm chủ công nghệ và xây dựng hệ sinh thái AI Việt Nam. Thay vì tham gia cuộc đua mô hình tổng quát khổng lồ, Việt Nam tập trung vào các mô hình AI chuyên biệt (Vertical AI); phát triển ngôn ngữ lớn dành riêng cho tiếng Việt và văn hóa Việt để đảm bảo chủ quyền công nghệ và bản sắc số quốc gia. Các ứng dụng “Make in Vietnam” sẽ tập trung vào những lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh và nhu cầu cấp thiết như y tế, giáo dục, nông nghiệp và tài chính.

Cùng với nỗ lực trong nước, Việt Nam coi Hàn Quốc là đối tác chiến lược toàn diện trong phát triển AI. Ông Hồ Đức Thắng kêu gọi 2 nước tăng cường hợp tác ở 3 hướng: đầu tư trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI tại Việt Nam; cùng phát triển các giải pháp AI chuyên biệt cho thị trường 100 triệu dân; và mở rộng nghiên cứu, đào tạo nhân lực thông qua mạng lưới viện nghiên cứu và trường đại học 2 nước.

Theo ông Thắng, sự kết hợp giữa thế mạnh công nghệ, vốn và kinh nghiệm của Hàn Quốc với thị trường năng động, lực lượng trẻ và quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Việt Nam sẽ tạo ra giá trị đột phá. Việt Nam và Hàn Quốc sẽ cùng nhau biến tầm nhìn thành hiện thực - cùng nhau định hình tương lai.