Trong phiên thảo luận ở hội trường, kỳ họp không thường lệ, Quốc hội khóa XVI, sáng 12/8, các đại biểu Quốc hội nhất trí cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp về việc thành lập thành phố Quảng Ninh. Nhiều ý kiến cho rằng đây là bước thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn của Đảng, phù hợp với quy hoạch tổng thể, quy hoạch không gian biển quốc gia và quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng.
Nhìn từ các điều kiện tự nhiên, vị trí địa chiến lược đến nền tảng kinh tế - xã hội, Quảng Ninh đang sở hữu những lợi thế đặc biệt để bước sang mô hình thành phố trực thuộc Trung ương. Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) nhấn mạnh: Quảng Ninh là địa phương duy nhất cả nước có cả biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, có hệ thống cửa khẩu quốc tế Móng Cái, bờ biển dài và hơn 2.770 hòn đảo lớn nhỏ. Đặc biệt, vịnh Hạ Long đã 3 lần được UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới và được bình chọn là một trong 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới.
Những lợi thế trên không tồn tại riêng lẻ mà đang được kết nối bởi hệ thống hạ tầng tương đối đồng bộ, hiện đại. Quảng Ninh cùng Hà Nội và Hải Phòng hình thành tam giác động lực phía Bắc, đồng thời đảm nhận vai trò cửa ngõ giao thương, trung tâm kinh tế biển và tuyến đầu về quốc phòng, an ninh của vùng Đông Bắc. Với tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 11,89%, đứng đầu cả nước, cùng quy mô kinh tế và nguồn thu ngân sách thuộc nhóm dẫn đầu, Quảng Ninh đã có nền tảng kinh tế, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới đô thị đủ lớn để chuyển sang mô hình quản trị mới.
Đáng chú ý, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) bổ sung những con số cho thấy quy mô và sức bật của Quảng Ninh như: Quy mô kinh tế khoảng 14 tỷ USD, đứng thứ 7 cả nước; GDP bình quân đầu người đứng đầu toàn quốc; thu ngân sách đạt hơn 86.000 tỷ đồng. Từ nền tảng đó, đại biểu cho rằng, nếu có cơ chế tương thích, Quảng Ninh có thể phát triển bứt phá hơn nữa theo định hướng đô thị biển đảo, biên giới, di sản, hướng tới hệ sinh thái đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.
Qua các ý kiến tại nghị trường Quốc hội cho thấy, việc thành lập thành phố Quảng Ninh không phải là vấn đề mang tính hành chính đơn thuần, mà là bước đi dựa trên nền tảng phát triển đã được tích lũy trong nhiều năm. Đồng thời, phù hợp với vị trí và vai trò ngày càng lớn của Quảng Ninh trong cấu trúc kinh tế - xã hội phía Bắc. Ngoài ra, các đại biểu Quốc hội cũng nhận định rằng, nếu nền tảng kinh tế, hạ tầng, xã hội… là điều kiện đủ để Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương thì quản trị hiện đại, phát triển bền vững và liên kết vùng sẽ quyết định thành công của chặng đường tiếp theo.
Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng, việc nâng cấp cấp hành chính không thể chỉ là “một tấm áo khoác hành chính” mới, mà phải là cuộc tái thiết sâu sắc về thể chế và năng lực quản trị. Quảng Ninh cần chuyển đổi triệt để sang mô hình quản trị đô thị hiện đại, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; quản trị dựa trên kết quả, ứng dụng KPI, OKR để đánh giá thực chất năng lực bộ máy. Cùng với đó là đưa Big Data, công nghệ số vào Trung tâm vận hành thông minh từ cấp thành phố đến xã, phường, qua đó công khai, minh bạch và tự động hóa dịch vụ công.
Ngoài ra, yêu cầu quản trị cũng đặt ra bài toán về con người. Đại biểu Trần Thị Hồng Thanh (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đồng tình với phương án trước mắt kế thừa, giữ nguyên bộ máy, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức để bảo đảm hoạt động hành chính liên tục. Tuy nhiên, đây chỉ nên là giải pháp chuyển tiếp. Thành phố cần sớm có lộ trình sắp xếp tổ chức, bố trí nhân lực theo vị trí việc làm, tinh giản biên chế nhưng không để thiếu đội ngũ chuyên sâu về quản lý đô thị, đất đai, xây dựng, môi trường, chuyển đổi số. Cùng với đó là đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ có năng lực quản lý phát triển đô thị và đổi mới sáng tạo.
Một yêu cầu khác nổi lên từ các ý kiến là phát triển nhưng không đánh đổi môi trường, di sản và sự cân bằng giữa các vùng. Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ngãi) nhấn mạnh đô thị hóa không được làm phai nhạt “linh hồn di sản”; cần bảo tồn nghiêm ngặt vịnh Hạ Long, giữ gìn vùng đất thiêng Yên Tử, đồng thời điều chỉnh quy hoạch để hài hòa giữa làng và phố, truyền thống và hiện đại, đô thị và nông thôn. Từ thế mạnh biển đảo, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) đề nghị Quảng Ninh khai thác hiệu quả không gian biển rộng lớn, phát triển các ngành kinh tế biển mũi nhọn như du lịch di sản, hàng hải, logistics, thủy sản bền vững, năng lượng tái tạo và những ngành kinh tế biển mới. Đồng thời, cần hoàn thiện hạ tầng giao thông, năng lượng, hạ tầng số, phát triển cửa khẩu thông minh Móng Cái, thu hút nhân tài và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế biển hiện đại.
Cùng với những kỳ vọng, các đại biểu cũng đặt ra những yêu cầu rất cụ thể để người dân và doanh nghiệp không bị xáo trộn trong quá trình chuyển đổi. Đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị tăng cường truyền thông, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, tạo thuận lợi trong chuyển đổi giấy tờ, đồng thời chủ động ứng phó với những vấn đề thường phát sinh khi đô thị hóa nhanh như giao thông, nhà ở xã hội, trường học, bệnh viện, rác thải, nước thải và an ninh trật tự. Nhìn từ phiên thảo luận có thể thấy, các ý kiến đã xây dựng khá rõ yêu cầu đối với thành phố Quảng Ninh trong chặng đường mới. Thành phố Quảng Ninh phải được hình thành không chỉ bằng một mô hình tổ chức mới, mà bằng một chất lượng phát triển mới. Đó là nền quản trị hiệu lực, hiệu quả; hạ tầng đồng bộ; môi trường sống chất lượng; dịch vụ công thuận tiện; cơ hội phát triển tương đối đồng đều giữa các khu vực…
Từ những gợi mở của các đại biểu, có thể thấy chặng đường phía trước đòi hỏi Quảng Ninh phải biến lợi thế thành năng lực cạnh tranh, biến không gian mới thành dư địa phát triển và biến những kỳ vọng hôm nay thành những thay đổi cụ thể trong đời sống của người dân. Đây chính là thước đo quan trọng nhất đối với thành phố Quảng Ninh trong hành trình khẳng định vị thế mới.
