Góp phần làm nên bức tranh bản sắc đa sắc màu của thành phố Quảng Ninh, xã vùng cao Quảng Tân sở hữu một “kho báu” văn hóa vô giá từ sự giao thoa đặc sắc của 13 dân tộc anh em, với gần 58% là đồng bào dân tộc thiểu số. Việc trân trọng, trao truyền từng làn điệu dân ca, từng đường kim mũi chỉ thêu tay đến những nghi lễ cổ... đang trở thành cội nguồn sức mạnh, giúp địa phương bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, nâng cao đời sống nhân dân.
Giữa không gian khoáng đạt của núi đồi Quảng Tân, trong mỗi căn nhà ở thôn Châu Hà, nơi có hơn 80% dân số là người Sán Chỉ sinh sống, ngày ngày tiếng hát soóng cọ vẫn vang lên tha thiết. Ở tuổi 73, nghệ nhân Trần Văn Quý từng có gần 20 năm gắn bó với công tác mặt trận ở thôn và nay là chủ nhiệm CLB Soóng cọ của xã. Trong vai trò là người truyền dạy, ông Quý vẫn cẩn thận nâng niu, tỉ mẩn lưu giữ từng cuốn sách chép tay ghi lại các làn điệu dân ca cổ. Song điều khiến ông Quý vẫn trăn trở nhất chính là nguy cơ mai một văn hóa.
Ông Quý bày tỏ: Lứa tuổi từ 30-50 ở thôn hiện nay đa phần không thuộc lời, thậm chí nhiều người không biết cách hát soóng cọ. Vì vậy, cùng với việc tự truyền dạy, mong muốn lớn nhất của tôi là xã tiếp tục quan tâm mở các lớp truyền dạy thường xuyên, tạo không gian sinh hoạt văn hóa, tìm kiếm những người trẻ tiếp nối để câu hát soóng cọ sẽ mãi được gìn giữ.
Cùng chung khát vọng gìn giữ cội nguồn văn hóa, ông Trần Văn Thủy, dân tộc Sán Chỉ ở thôn Châu Hà là người am hiểu nghi lễ cổ vẫn lặng lẽ bảo tồn từng bộ nhạc cụ, bài cúng và tri thức dân gian độc đáo của đồng bào mình. Bởi với mỗi người dân nơi đây, nghi lễ cầu mùa được trao truyền qua bao thế hệ không chỉ gửi gắm tâm nguyện tạ ơn trời đất, ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho cộng đồng.
Sức sống văn hóa Quảng Tân đang được tiếp nối từ thế hệ đi trước đến lớp trẻ hôm nay. Dịp hè vừa qua, tại Trường TH&THCS Quảng An, Đoàn Thanh niên xã đã phối hợp với CLB hát sán cố xã tổ chức các lớp năng khiếu dạy hát sán cố, dạy thêu trang phục truyền thống người Dao Thanh Y và Dao Thanh Phán cho hơn 50 em thiếu nhi. Em Lỷ Thị Cẩm Tú (dân tộc Dao, thôn Lỷ A Coỏng) chia sẻ: “Học hát sán cố cũng rất khó nhưng qua từng giai điệu mộc mạc, em cảm thấy rất tự hào và mong muốn góp sức gìn giữ di sản quý báu của cha ông”.
Nhận thức rõ văn hóa truyền thống của 13 dân tộc là tài sản vô giá và là động lực phát triển kinh tế - xã hội, xã Quảng Tân đã và đang chủ động triển khai nhiều giải pháp bài bản. Xã đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn lập hồ sơ bảo tồn di sản, tích cực phục dựng các nghi lễ độc đáo như: Lễ cầu mùa của người Sán Chỉ, lễ cấp sắc của người Dao; các ngày hội chợ phiên Ba Nhất miền Sán Cố, ngày hội văn hóa - thể thao miền Soóng Cọ, Tết Độc lập miền Sán Cố... được tổ chức thường xuyên, tạo không gian sinh hoạt văn hóa sôi nổi, góp phần đưa những giá trị truyền thống hiện diện trong đời sống hôm nay.
Không dừng lại ở bảo tồn, Quảng Tân đang từng bước đưa giá trị văn hóa trở thành nguồn lực phát triển du lịch, tạo sinh kế và nâng cao đời sống người dân. Ông Đinh Quang Hưng, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quảng Tân, cho biết: “Thời gian tới, xã tiếp tục xây dựng các sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa gắn với bảo tồn, quảng bá văn hóa và đào tạo nghề nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Song song với đó, duy trì tổ chức các lớp truyền dạy hát sán cố, soóng cọ, nghi lễ cầu mùa... để nhân dân nâng cao ý thức, trách nhiệm gìn giữ văn hóa truyền thống. Cùng với đó, tập trung đầu tư, nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối, hạ tầng du lịch đáp ứng yêu cầu phục vụ du khách, trước mắt là hoàn thiện tuyến đường dẫn vào khu du lịch thác Bạch Vân”.
Từ định hướng ấy, những mô hình du lịch cộng đồng đang từng bước hình thành, phát huy hiệu quả. Anh Sềnh A Pẩu, Giám đốc HTX Thương mại, dịch vụ và du lịch Bạch Vân, chia sẻ: “Mô hình du lịch thác Bạch Vân đi vào hoạt động từ năm 2024. Hiện nay, HTX có 23 thành viên, chủ yếu là người Dao, Sán Chỉ, Sán Dìu... Chúng tôi tạo việc làm ổn định cho bà con với mức thu nhập từ 300.000 - 500.000 đồng/ngày. Mỗi tháng HTX đón khoảng 5.000 - 6.000 lượt khách. Khách đến đây không chỉ tắm thác trong lành mà còn rất thích thú khi được mặc trang phục dân tộc, thưởng thức ẩm thực và hòa mình vào văn hóa bản địa”.
Từ những câu hát, nghi lễ truyền thống đến cảnh sắc núi rừng, Quảng Tân đang từng bước biến giá trị văn hóa thành động lực phát triển. Năm 2026, xã phấn đấu đón 13.000 lượt khách, hướng tới mục tiêu 70.000 lượt khách/năm vào năm 2030. Qua đó, không ngừng nâng cao đời sống người dân và để văn hóa truyền thống tiếp tục lan tỏa, trở thành điểm tựa cho sự phát triển bền vững.
