Trước tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan, Quảng Ninh đang chuyển mạnh từ tư duy ứng phó sang chủ động phòng ngừa rủi ro thiên tai. Với việc ban hành quy định phân cấp quản lý nhà nước về đê điều và xây dựng kế hoạch đầu tư tổng thể giai đoạn 2026-2030, tỉnh đang từng bước hình thành cơ chế quản lý rõ trách nhiệm, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, hướng tới bảo đảm an toàn cho dân cư, sản xuất, đô thị và các hạ tầng kinh tế quan trọng.
Với đặc thù địa hình có nhiều khu vực ven sông, ven biển, hệ thống đê điều của Quảng Ninh không chỉ giữ vai trò phòng, chống lũ mà còn trực tiếp bảo vệ khu dân cư, đất sản xuất, khu công nghiệp, hạ tầng giao thông của tỉnh. Trong điều kiện biến đổi khí hậu, yêu cầu đối với hệ thống này ngày càng cao, nhất là khi các hiện tượng mưa lớn, lũ, triều cường và nước biển dâng có thể tác động đồng thời và kéo dài.
Tháng 1/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 06/KH-UBND về nâng cao năng lực và bảo đảm an toàn hệ thống đê điều, công trình tiêu thoát nước trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch xác định nhiệm vụ rà soát, đánh giá toàn bộ hệ thống để đưa ra các giải pháp bảo đảm an toàn đối với đê sông, đê cửa sông, đê biển và các công trình tiêu thoát nước. Trong đó, các tuyến đê cửa sông phải đáp ứng yêu cầu phòng, chống lũ; đê biển phải bảo đảm cao trình chống được mực nước biển ven bờ theo tần suất thiết kế, đồng thời tính đến mức nước biển dâng do biến đổi khí hậu đến năm 2030 là 13cm.
Trong kế hoạch, nhóm ưu tiên đầu tiên là nâng cấp các tuyến đê và cống dưới đê xung yếu, đã từng xảy ra sự cố. Đây là những vị trí được xác định có nguy cơ cao, cần được xử lý trước để nâng khả năng chống chịu của toàn hệ thống. Tuyến đê Bình Dương - Đông Mai là một ví dụ. Tuyến dài trên 6,4km, có chức năng ngăn lũ, bảo vệ khu dân cư, đất nông nghiệp và kết hợp giao thông nội thị. Qua rà soát, tuyến đê chưa bảo đảm cao trình chống lũ, từng phải đắp bao tải đất chống tràn khi xảy ra lũ tháng 9/2024; thân đê nhỏ, mái dốc, thấm mạnh khi gặp lũ lớn. Cống tiêu dưới đê cũng từng xảy ra sự cố rò nước qua mang cống, làm gãy cánh cống. Phương án được xác định là nâng cấp tổng thể tuyến đê và xây mới 5 cống một cửa thay thế các cống tiêu hiện có.
Những hạn chế tương tự cũng được ghi nhận ở nhiều tuyến khác. Có tuyến chưa bảo đảm cao trình chống lũ; có tuyến mặt cắt chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; có nơi thân đê thấm mạnh, mức độ ổn định thấp hoặc cống dưới đê đã xuống cấp. Do đó, giải pháp đầu tư được thiết kế theo từng điểm yếu cụ thể, từ nâng cấp tổng thể thân đê, bổ sung cao trình, cải thiện mặt cắt đến xây mới hoặc thay thế cống tiêu.
Theo kế hoạch, tổng nhu cầu kinh phí thực hiện trong giai đoạn 2026-2030 dự kiến khoảng 4.257 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương hỗ trợ 1.000 tỷ đồng; ngân sách địa phương, gồm ngân sách tỉnh và cấp xã, khoảng 3.257 tỷ đồng. Nguồn lực được tỉnh xây dựng theo lộ trình, tập trung xử lý các công trình xung yếu, từng bước hoàn thiện hệ thống đê điều và công trình tiêu thoát nước. Cụ thể, năm 2026, tỉnh tập trung xử lý 13 tuyến đê sông và 2 tuyến đê cửa sông. Năm 2027, tiếp tục đầu tư 8 tuyến đê và các cống dưới đê có nhiệm vụ bảo vệ khu công nghiệp, cụm công nghiệp, vùng sản xuất nông nghiệp tập trung và khu dân cư; đồng thời bổ sung các trạm bơm chống ngập cho khu vực Quảng Yên cũ. Năm 2028, dự kiến kiên cố hóa, hiện đại hóa 25 tuyến đê.
Cùng với triển khai các công trình theo lộ trình, tỉnh đang tập trung xử lý những khu vực có nguy cơ ngập lụt cao. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang đẩy nhanh tiến độ lập báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư 2 dự án tiêu thoát lũ, chống ngập khi thủy triều dâng tại lưu vực liên phường Cao Xanh - Hồng Gai và Cao Xanh - Hà Lầm, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/8/2026. Sở đồng thời phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực I, khu vực II và UBND các địa phương triển khai các dự án nâng cấp tuyến đê, cống dưới đê xung yếu và các công trình tiêu thoát nước. Đối với khu vực đô thị, Sở Xây dựng được giao chủ trì xây dựng kế hoạch xử lý tổng thể 131 điểm ngập lụt đã được xác định trên địa bàn tỉnh; trong đó xác định rõ danh mục công trình ưu tiên, phương án xử lý và nguồn lực thực hiện, hoàn thành trước ngày 30/8/2026.
Song song với đầu tư hạ tầng, Quảng Ninh cũng từng bước hoàn thiện cơ chế quản lý, vận hành và xử lý sự cố theo hướng rõ người, rõ trách nhiệm. Tháng 4/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 28/2026/QĐ-UBND, phân cấp cụ thể nhiệm vụ quản lý đê điều, trách nhiệm của các cấp trong đầu tư, duy tu, bảo dưỡng và xử lý khi có sự cố phát sinh. Theo đó, UBND tỉnh thống nhất thực hiện quản lý nhà nước về đê điều; tổ chức đầu tư xây dựng, tu bổ, nâng cấp, kiên cố hóa, duy tu, bảo dưỡng và xử lý cấp bách sự cố đối với các tuyến đê thuộc phạm vi được phân cấp, bao gồm cả các công trình dưới đê. UBND cấp xã được phân cấp thực hiện đầu tư, tu bổ, nâng cấp, kiên cố hóa, duy tu, bảo dưỡng và xử lý cấp bách sự cố đối với các tuyến đê cấp V trên địa bàn, bao gồm cả cống dưới đê. Cấp xã đồng thời trực tiếp tổ chức lực lượng quản lý, bảo vệ, tuần tra đê; chủ động huy động lực lượng, vật tư, phương tiện tại chỗ để xử lý sự cố theo phương châm “4 tại chỗ”. Đáng chú ý, việc phân cấp được gắn với trách nhiệm và nguồn lực thực hiện. UBND cấp xã có trách nhiệm chủ động bố trí nguồn lực để thực hiện nhiệm vụ được giao; trường hợp vượt quá khả năng, địa phương phải kịp thời báo cáo UBND tỉnh để được xem xét hỗ trợ nguồn lực từ cấp tỉnh.
Với cách tiếp cận đồng bộ từ đầu tư, nâng cấp hạ tầng đến phân cấp quản lý và chủ động ứng phó, Quảng Ninh đang từng bước nâng cao năng lực chống chịu của hệ thống đê điều, tiêu thoát nước trước nguy cơ thiên tai, ngập lụt ngày càng phức tạp. Qua đó, tăng khả năng bảo vệ khu dân cư, vùng sản xuất, đô thị, khu công nghiệp và các công trình hạ tầng thiết yếu, góp phần bảo đảm an toàn cho người dân và tạo nền tảng phát triển bền vững.
