Nhận định về giá trị của Trúc Lâm Yên Tử, nhiều nhà nghiên cứu, học giả, tu sĩ Phật giáo đều cho rằng, sức mạnh của tinh thần Thiền phái này sẽ tiếp tục được phát huy trong thời đại mới.
|
Lễ hội dân gian nói lên sự phong phú của không gian văn hóa Yên Tử. Theo không gian của dãy Yên Tử thì lễ hội dân gian trong khu vực này không chỉ thuộc khu vực Yên Tử mà là một hệ thống chuỗi lễ hội suốt dãy Yên Tử trải qua các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh và TP Hải Phòng hiện nay. Vì thế, lễ hội dân gian cũng như các loại hình khác không dừng lại ở một điểm mà trải rộng trên một không gian lớn và có sự kết nối giữa các nơi để thành một không gian văn hóa tâm linh hết sức hấp dẫn. Hơn nữa, các lễ hội này không phải chỉ là những lễ hội tôn giáo đơn thuần mà là rất nhiều lễ hội dân gian diễn ra xung quanh khu vực này, để tạo nên một không gian văn hóa tín ngưỡng hấp dẫn. Riêng ở Quảng Ninh có lễ hội của các làng ven dãy Yên Tử kết nối với nhiều lễ hội khác liên quan đến nhà Trần trên đất Quảng Ninh, như: Lễ hội Bạch Đằng, Lễ hội đền Đức Ông Trần Quốc Nghiễn, Lễ hội đền Cửa Ông, Lễ hội Vân Đồn... Thực tế, phải thẳng thắn nói rằng, Yên Tử có những di tích đã bị công trình hiện đại chồng lấn lên. Vì thế, nếu chúng ta khôi phục được một lễ hội hành hương theo đúng con đường Phật hoàng đã đi nhiều thế kỷ trước thì quá tốt. Nếu chúng ta quan tâm đến văn hóa phi vật thể thì dần dần người ta sẽ hiểu biết hơn rồi quay trở lại những dấu xưa của lịch sử. |
GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hoá: “Lễ hội dân gian ở vùng Yên Tử tạo ra một không gian tín ngưỡng hấp dẫn”  PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam: “Tinh thần Trần Nhân Tông và Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử có đủ sức mạnh nội tại để phát triển trong thời đại mới” Trong căn rễ văn hoá của người Việt Nam hiện đại và đương đại bao giờ cũng tiềm tàng sức mạnh của văn hoá truyền thống. Sức sống của tinh thần Trần Nhân Tông và Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử đã hoà nhập với truyền thống văn hoá ngàn năm của dân tộc. Truyền thống Phật giáo nhập thế đã đưa ý thức nhập cuộc trong cuộc đấu tranh giải phóng, bảo vệ đất nước với toàn thể dân nước Việt và ngay trong giới tu hành. Sức mạnh Thiền phái Trúc Lâm đã nhập cuộc và trở thành dòng mạch chủ lưu qua các thời Lê - Trịnh, hưng khởi mạnh mẽ hồi đầu thế kỷ XX và thực sự phục hưng, phát triển lên một tầm cao mới kể từ thời kỳ đất nước ta bước vào công cuộc đổi mới đến nay. Rõ ràng, tinh thần Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử không chỉ thể hiện rõ khả năng phát triển trong nội bộ Phật giáo mà còn có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội Việt Nam hiện đại. Nguyên do bởi ngay trong xã hội hiện đại vẫn cần giải quyết hài hoà các mối quan hệ giữa điều kiện vật chất và đời sống tinh thần, cá nhân và cộng đồng, con người và xã hội, dân tộc và quốc tế. Chính những giá trị minh triết, nhân văn, hướng về hạnh phúc con người và lý tưởng hoà bình Trần Nhân Tông đã toả sáng, hấp dẫn mọi chúng sinh, phù hợp với những nguyên tắc cơ bản của xã hội hiện đại… |
 GS.TS. Nhà giáo Nhân dân Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: “Tinh thần Phật giáo trở thành nguồn lực cố kết được sức mạnh cộng đồng, sức mạnh cả dân tộc” Bên cạnh Vịnh Hạ Long, Quảng Ninh còn có hệ thống núi đồi trải dài, trong đó hành cung Đông Triều như con rồng lớn từ trên cao hạ xuống. Như vậy, Quảng Ninh có sự kết tụ giá trị cảnh quan thiên nhiên với biển đảo, với sông núi cùng di sản văn hoá. Nói về di sản văn hoá, Phật giáo Yên Tử gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông là đỉnh cao của giá trị văn hoá thời Trần, là linh hồn cốt lõi văn hoá dân tộc. Vì thế, Quảng Ninh ở bên ngoài biển có Vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới, bên trong là núi đồi lại có di sản văn hoá thế giới Yên Tử thì thật khó nơi nào có được. Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử và văn hoá thời Trần nói chung có giá trị cố kết cộng đồng. Điều này cũng xuất phát từ nền chính trị của nhà Trần là nền chính trị thân dân hết sức cốt lõi, cơ bản. Những nhà lãnh đạo thời Trần nhận ra Phật giáo có khả năng cố kết được sức mạnh cộng đồng, sức mạnh cả dân tộc, vì vậy đã tập hợp sức mạnh toàn dân, trong đó có cả tầng lớp tăng ni đứng lên bảo vệ đất nước. Khi cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông thành công, vua Trần Nhân Tông mới rời bỏ ngai vàng lên Yên Tử tu hành, sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm... |
 Thượng tọa Thích Đạo Hiển, Phó Trưởng ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Phó Trưởng ban kiêm Chánh thư ký Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Quảng Ninh: “Hãy đưa tinh thần Phật giáo Trúc Lâm đến gần hơn với mọi người” Phật giáo Trúc Lâm khác với các tông phái khác ở chỗ Phật giáo là của toàn dân, đạo Phật dành cho tất cả mọi người. Phật hoàng đã dạy rằng "trần tục mà nên", nghĩa là Phật giáo dành cho hết thảy mọi người trong xã hội, sống trong trần tục. Phật hoàng không khuyên đến chùa đi tu mà dạy làm thế nào để mọi người sống trong cuộc sống trần tục vẫn làm ăn, vẫn lao động, vẫn sản xuất, vẫn có cuộc sống xã hội bình thường nhưng mà đúng với đạo, sống hợp với lẽ đạo. Cho nên Phật giáo Trúc Lâm dành cho toàn dân với tư tưởng "hòa quang đồng trần", không phân biệt tăng tục, không phân biệt xuất gia hay tại gia, không phân biệt ở chùa hay không ở chùa. Vì thế, chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu tác phẩm của Phật giáo Trúc Lâm để phổ biến cho nhân dân và du khách. Hiện nay, vẫn còn nhiều tác phẩm chưa được nghiên cứu, công bố rộng rãi nên toàn dân chưa tiếp xúc được nhiều. Du khách về Yên Tử đông nhưng không phải ai cũng hiểu, cũng thực hành được tinh thần Trúc Lâm. Chúng ta cần tiếp tục đưa tinh thần thiền Trúc Lâm Yên Tử đến với người dân rộng rãi hơn nữa. |
