Tọa đàm với chủ đề “Ngoại lệ bản quyền dành cho AI và ảnh hưởng tới ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam” đã thu hút đông đảo chuyên gia.
Buổi tọa đàm do Hội Sở hữu trí tuệ TPHCM và Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam phối hợp tổ chức, thu hút hơn 120 diễn giả, chuyên gia tham dự, diễn ra vào chiều 5.12 tại TPHCM.
Bà Nguyễn Minh Hương - Phó Chủ tịch Hội Sở hữu trí tuệ (Hội SHTT) TPHCM đã nhấn mạnh cộng đồng chủ thể quyền trong ngành công nghiệp sáng tạo tại Việt Nam cần một diễn đàn để nói lên những quan ngại của mình, trong bối cảnh Quốc hội Khóa XV kỳ họp thứ 10 đang cân nhắc xem xét đưa “ngoại lệ khai thác văn bản và dữ liệu" (thường được biết đến với tên gọi “Ngoại lệ TDM") vào trong Luật sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ.
Ngoại lệ này về cơ bản sẽ cho phép các công ty công nghệ được sử dụng các đối tượng có bản quyền trong quá trình phát triển các hệ thống AI mà không cần phải xin phép hay trả tiền cho chủ thể quyền.
Luật sư Phan Vũ Tuấn - Phó Chủ tịch Hội SHTT TPHCM, Trưởng Văn phòng Luật sư Phan Law Vietnam, cho rằng việc xem xét bổ sung ngoại lệ đối với hoạt động khai thác văn bản và dữ liệu (TDM) vào pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam là một yêu cầu đặt ra trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ như hiện nay.
Tuy nhiên, ngoại lệ này cần được xây dựng trên cơ sở nguyên tắc cân bằng lợi ích - nguyên tắc cốt lõi của hệ thống bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ theo nguyên tắc cơ bản của Công ước Berne và Thỏa ước TRIPs.
Theo đó, bất kỳ cơ chế ngoại lệ nào cũng phải đảm bảo hài hòa giữa quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền, lợi ích của cộng đồng trong việc tiếp cận tri thức, và nhu cầu tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho phát triển công nghệ mới. Chỉ khi duy trì được sự cân bằng này, ngoại lệ TDM mới có thể phát huy hiệu quả, hỗ trợ sự phát triển của AI mà không làm suy giảm tính ổn định và mục tiêu bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Ông Tào Minh Hùng (Đại diện IFPI tại Việt Nam) cho rằng, trên thế giới đang có nhiều các công ty phát triển AI có trách nhiệm đã thiết lập các mối quan hệ hợp tác hoặc xin cấp phép từ các hãng ghi âm. Những giao dịch hai bên cũng có lợi như vậy đang kiến tạo nên một thị trường cấp phép Al, nơi các nhà phát triển AI có thể tiếp cận các nguồn tài nguyên có bản quyền, trong khi các chủ thể quyền được đền bù xứng đáng cho công sức sáng tạo.
Ông cũng nhấn mạnh nếu ngoại lệ TDM ra đời, những nỗ lực xây dựng một thị trường cấp phép AI như vậy sẽ trở nên vô nghĩa, và chủ thể quyền bị tước đi một thị trường, nơi mà họ có thể khai thác thương mại tác phẩm của mình.
Ông Nguyễn Trinh Hoan (Phó Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến và Phát triển Điện ảnh Việt Nam) gửi góp ý của mình về ban tổ chức cho rằng, mọi chính sách liên quan đến việc sử dụng tác phẩm có bản quyền cho mục đích phát triển AI cần được đánh giá toàn diện để bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của các chủ thể quyền không bị suy giảm.
Bà Lê Vũ Vân Anh (Giảng viên Luật SHTT Trường Đại học Durham, Vương quốc Anh) và ông Nguyễn Lương Sỹ (Giảng viên Luật SHTT Trường Đại học Luật, Đại học Huế) chia sẻ rằng, những quốc gia dẫn đầu thế giới về AI như Trung Quốc hay Mỹ hoàn toàn không có ngoại lệ TDM.
Cả hai giảng viên đều nhấn mạnh rằng một thị trường cấp phép bản quyền cho phát triển AI mới là giải pháp tốt nhất cân bằng lợi ích giữa các nhà phát triển AI và chủ thể quyền.
Kết thúc tọa đàm, toàn thể diễn giả và đại biểu đồng thuận về việc Hội SHTT TPHCM sẽ trình lên Quốc hội một Bản kiến nghị Quốc hội xem xét không nên quy định ngoại lệ TDM là một nguyên tắc chung quy định tại Điều 7.5 mà nên thiết kế thành một trường hợp ngoại lệ quyền được quy định tại Điều 25b với những điều kiện đảm bảo nguyên tắc cân bằng lợi ích.
