Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Quảng Ninh không chỉ bảo đảm bộ máy hoạt động ổn định, thông suốt mà còn hình thành nhiều mô hình, cách làm mới xuất phát từ thực tiễn. Từ tổ công tác tháo gỡ khó khăn cho cơ sở, hỗ trợ lưu động giải quyết thủ tục hành chính, đến phân cấp mạnh mẽ gắn với chuyển đổi số và khai thác hiệu quả tài sản công sau sắp xếp... Những sáng kiến này đang góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tạo chuyển biến rõ nét trong phục vụ người dân và doanh nghiệp.
Từ ngày 1/7/2025, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chính thức được triển khai trên địa bàn tỉnh. Đây là bước đi lớn trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy, tinh gọn hệ thống chính trị theo hướng hiệu lực, hiệu quả, gần dân và phục vụ nhân dân tốt hơn. Cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại bộ máy và phân định lại chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp chính quyền, Quảng Ninh cũng chủ động tìm tòi, thử nghiệm nhiều mô hình mới nhằm giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
Sau một năm vận hành, nhiều cách làm sáng tạo đã cho thấy hiệu quả rõ nét, góp phần bảo đảm bộ máy hoạt động thông suốt, nâng cao chất lượng quản trị địa phương và tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp.
Một trong những mô hình được đánh giá cao là việc thành lập các tổ công tác hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho cấp xã. Ngay sau khi thực hiện mô hình mới, tỉnh đã thành lập các tổ công tác liên ngành phụ trách từng địa bàn, thường xuyên bám sát cơ sở để nắm bắt tình hình, hướng dẫn nghiệp vụ và xử lý kịp thời những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Khác với cách làm trước đây khi nhiều vấn đề phải chờ văn bản hướng dẫn hoặc xin ý kiến qua nhiều cấp trung gian, các tổ công tác hiện nay đóng vai trò như “cánh tay nối dài” của cấp tỉnh tại cơ sở. Từ những vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy, nhân sự, thủ tục hành chính, đất đai, đầu tư cho đến chuyển đổi số đều được tiếp nhận, xử lý hoặc tham mưu giải quyết ngay từ đầu. Thực tế cho thấy, mô hình này đã góp phần rút ngắn thời gian giải quyết công việc, hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời giúp các xã, phường mới sau sắp xếp nhanh chóng ổn định tổ chức và hoạt động.
Cùng với đó, Quảng Ninh cũng mạnh dạn triển khai chủ trương tăng cường cán bộ có năng lực về cơ sở. Nhiều cán bộ lãnh đạo, quản lý, chuyên viên có kinh nghiệm từ các sở, ngành, đơn vị cấp tỉnh được điều động, biệt phái hoặc tăng cường về công tác tại các xã, phường. Việc bố trí cán bộ chủ chốt không phải là người địa phương ở một số địa bàn cũng góp phần nâng cao tính khách quan trong lãnh đạo, điều hành; hạn chế tư tưởng cục bộ, khép kín; đồng thời tạo điều kiện để đội ngũ cán bộ phát huy năng lực, kinh nghiệm trong môi trường mới. Tại nhiều địa phương cho thấy, sự có mặt của đội ngũ cán bộ được tăng cường đã góp phần nâng cao chất lượng tham mưu, đẩy nhanh tiến độ giải quyết công việc và hỗ trợ hiệu quả cho chính quyền cơ sở trong giai đoạn chuyển tiếp.
Một trong những điểm nhấn nổi bật nhất sau một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát trách nhiệm. Theo đó, nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp trên đã được giao cho cấp xã thực hiện. Tuy nhiên, khác với cách phân cấp đơn thuần, Quảng Ninh thực hiện theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả”. Điều này giúp chính quyền cơ sở chủ động hơn trong giải quyết công việc, giảm đáng kể các tầng nấc trung gian. Người dân và doanh nghiệp không còn phải mất nhiều thời gian đi lại để hoàn thiện hồ sơ hay xin xác nhận từ nhiều cơ quan khác nhau. Song song với phân cấp, tỉnh cũng chú trọng xây dựng hệ thống kiểm tra, giám sát, đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ thông qua các nền tảng số, bảo đảm việc trao quyền đi đôi với trách nhiệm. Nếu như trước đây, người dân thường phải đến đúng địa phương nơi có đất hoặc nơi đăng ký hộ khẩu để giải quyết thủ tục hành chính thì hiện nay, nhiều thủ tục đã được thực hiện theo hướng không phụ thuộc địa giới hành chính. Đây là một trong những mô hình mang lại hiệu quả rõ nét nhất trong quá trình cải cách hành chính của tỉnh. Việc kết nối dữ liệu, số hóa hồ sơ và đồng bộ các hệ thống thông tin giúp người dân có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ Trung tâm Phục vụ hành chính công hoặc Bộ phận Tiếp nhận và Trả kết quả nào trên địa bàn tỉnh.
Đặc biệt, trong lĩnh vực đất đai – lĩnh vực vốn có nhiều hồ sơ tồn đọng, phức tạp, tỉnh đã triển khai mô hình Tổ công tác hỗ trợ lưu động thực hiện thủ tục hành chính. Ngay trong đợt làm việc đầu tiên tại đặc khu Vân Đồn, nhiều hồ sơ tồn đọng kéo dài đã được rà soát, tháo gỡ, nhiều trường hợp đủ điều kiện được tiếp nhận hồ sơ và cấp giấy hẹn ngay tại chỗ. Mô hình này không chỉ giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại mà còn thể hiện rõ nét sự chuyển đổi từ tư duy “quản lý hành chính” sang “phục vụ hành chính”, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả hoạt động của bộ máy.
Một mô hình khác đang phát huy hiệu quả tích cực là việc đưa dịch vụ công đến tận thôn, khu phố thông qua các tổ công nghệ số cộng đồng và các điểm hỗ trợ lưu động. Tại nhiều địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, người dân được hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, cài đặt và sử dụng các ứng dụng số thiết yếu. Không chỉ hỗ trợ thực hiện thủ tục hành chính, mô hình này còn góp phần nâng cao kỹ năng số cho người dân, thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền và tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi số toàn diện từ cơ sở.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính, một bài toán lớn đặt ra đối với nhiều địa phương là xử lý, khai thác hiệu quả hệ thống trụ sở, cơ sở vật chất và tài sản công dôi dư. Thay vì để lãng phí hoặc sử dụng kém hiệu quả, Quảng Ninh đã chủ động rà soát, điều chuyển, bố trí lại theo hướng phù hợp với nhu cầu thực tế. Nhiều trụ sở được chuyển đổi thành trung tâm hành chính công, cơ sở giáo dục, thiết chế văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng hoặc cơ sở phục vụ an sinh xã hội. Cách làm này vừa tiết kiệm ngân sách đầu tư mới, vừa phát huy hiệu quả nguồn lực công phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.
Một năm chưa phải là khoảng thời gian dài để đánh giá toàn diện hiệu quả của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tuy nhiên, những kết quả bước đầu cho thấy, Quảng Ninh đã lựa chọn cách tiếp cận đúng: không chỉ tổ chức lại bộ máy mà còn chủ động đổi mới phương thức quản trị, lấy thực tiễn làm thước đo và lấy người dân làm trung tâm phục vụ.
Những mô hình như tổ công tác hỗ trợ cơ sở, hỗ trợ lưu động giải quyết thủ tục đất đai, phân cấp gắn với trách nhiệm, dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính hay chuyển đổi số cộng đồng đều xuất phát từ yêu cầu thực tế, được hình thành trong quá trình vận hành bộ máy mới và nhanh chóng chứng minh hiệu quả. Đó không chỉ là những giải pháp tình thế cho giai đoạn chuyển tiếp, mà đang từng bước trở thành những kinh nghiệm quản trị có giá trị, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ người dân và doanh nghiệp ngày càng tốt hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Quảng Ninh tiếp tục giữ vững vai trò là một trong những địa phương đi đầu cả nước về cải cách hành chính, chuyển đổi số và đổi mới mô hình quản trị địa phương trong giai đoạn phát triển mới.
