Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: “Ngày thơ Việt Nam là dịp để giới thiệu sâu rộng hình ảnh vùng đất, con người và văn hóa Quảng Ninh”

Sáng 25/2, tại Hà Nội, Hội Nhà văn Việt Nam đã chủ trì buổi họp báo về Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 tổ chức tại Quảng Ninh vào ngày 3/3/2026 (tức rằm tháng Giêng) với chủ đề “Trước biển lớn”. Nhân dịp này, phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh đã có cuộc phỏng vấn Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam xoay quanh nội dung Ngày Thơ.

- Ông có thể cho biết vì sao Hội Nhà văn Việt Nam chọn Quảng Ninh là địa điểm tổ chức Ngày Thơ năm nay?

+ Tiếp theo thành công của Ngày thơ Việt Nam lần thứ 23 năm 2025 tổ chức tại tỉnh Ninh Bình, Hội Nhà văn Việt Nam tiếp tục triển khai chủ trương đưa Ngày Thơ quốc gia đến với công chúng cả nước qua hình thức tổ chức luân phiên tại các địa phương khác nhau, tùy thuộc vào chủ đề ngày thơ của năm đó.

Với chủ đề “Trước biển lớn” và Quảng Ninh là đơn vị đăng cai tổ chức, ngày thơ năm nay là sự kết hợp tuyệt vời của thi ca và biển cả. Việc lựa chọn tỉnh Quảng Ninh làm địa phương đăng cai vừa mang ý nghĩa địa lý, đồng thời hàm chứa chiều sâu lịch sử - văn hóa. Đây là vùng đất có thiên nhiên hùng vĩ gắn với biển đảo, với không gian mở ra đại dương, lịch sử chống ngoại xâm hào hùng, có bề dày văn hóa; đồng thời cũng là nơi từng ghi dấu một sự kiện đặc biệt trong lịch sử thi ca dân tộc: Năm 1988, Quảng Ninh là địa phương đầu tiên tổ chức Ngày Thơ trên quy mô toàn tỉnh, nhân kỷ niệm 520 năm vua Lê Thánh Tông đề thơ trên vách núi Bài Thơ. Ngày Thơ Quảng Ninh cùng với Đêm thơ Núi Nhạn (tỉnh Phú Yên cũ, nay là Đắk Lắk) là những tiền đề ra đời Ngày Thơ Việt Nam trên phạm vi toàn quốc năm 2003, do Hội Nhà văn Việt Nam chủ trì.

Quảng Ninh còn có Hội Khai bút đầu xuân vui tươi, rộn ràng tạo ra hứng khởi cho văn nghệ sĩ. Về Quảng Ninh là chúng tôi về với một vùng thi ca, nơi mà nhiều nhà thơ sinh ra lớn lên hoặc đến đây sinh sống, cầm bút sáng tác và thành danh. Quảng Ninh cũng tạo cảm hứng dồi dào cho các nhà thơ trong nước.

Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 diễn ra trong bối cảnh Đảng ta vừa tổ chức thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, đánh dấu bước chuyển mình đặc biệt của đất nước, mở đầu kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với tầm nhìn chiến lược dài hạn, khát vọng và quyết tâm nâng cao năng lực quản trị quốc gia, phát triển mọi mặt kinh tế - xã hội, nâng cao hình ảnh, vị thế và sức mạnh Việt Nam trong thời đại mới.

Đất nước và dân tộc ta đang đứng “Trước biển lớn”, với quyết tâm và khát vọng lớn lao, cùng với đó là những khó khăn, thách thức phải vượt qua để con tàu Việt Nam vững vàng tiến ra đại dương bao la của thế giới, trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, dân chủ, công bằng, văn minh vào năm 2045, kỷ niệm 100 năm thành lập nước. 

Trong cuộc trường chinh đó, văn học và thi ca, các nhà thơ và văn nghệ sĩ sẽ luôn đồng hành cùng nhân dân cả nước như đã từng đồng hành trong quá khứ; góp phần phát huy giá trị và sức mạnh văn hoá, con người Việt Nam; phát huy truyền thống yêu nước, bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần tự chủ và tự cường dân tộc, vì sự phát triển mạnh mẽ của đất nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Quảng Ninh cũng là một điểm sáng trong giai đoạn đổi mới và hội nhập và phát triển kinh tế, phát triển văn hoá. Các thế hệ lãnh đạo Quảng Ninh luôn quan tâm, ưu tiên văn học nghệ thuật, trong đó có thơ ca. Ngày thơ năm nay sẽ đem lại những điều đặc biệt về vùng đất, về tên gọi, về đại biểu tham dự. Tóm lại, Quảng Ninh đã hội tụ cơ hội lý do với tất cả vẻ đẹp và tất cả điều kiện để chúng ta tổ chức Ngày Thơ Việt Nam tại đây. Chúng tôi tin rằng, mỗi người yêu thơ khi đến đây đều sẽ có câu trả lời tại sao Ngày Thơ lại làm tại Quảng Ninh.

- Xin nhà thơ cho biết những điểm mới trong Ngày Thơ năm nay?

+ Ngày Thơ Việt Nam năm nay tiếp tục được làm mới bằng tư duy tổ chức linh hoạt, hiện đại, gắn với từng không gian văn hóa cụ thể, từng chủ đề mang tính thời đại. Vậy là Ngày Thơ mới từ tên gọi. “Biển lớn” còn biểu tượng cho khát vọng hội nhập, toàn cầu hóa, phát triển khoa học, công nghệ và những biến chuyển sâu sắc về văn hóa, tư tưởng, lối sống. Trước “biển lớn" ấy, “con tàu dân tộc” cần bản lĩnh, trí tuệ và chiều sâu văn hóa để không bị cuốn trôi, mà vững vàng tiến bước. Thơ ca, với tư cách là một hình thái ý thức thẩm mỹ đặc biệt, có vai trò không thể thay thế trong việc bồi đắp đời sống tinh thần, giữ gìn căn cốt văn hóa, nuôi dưỡng khát vọng và nhân cách con người Việt Nam. Đó cũng chính là thông điệp cốt lõi mà Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 muốn gửi tới công chúng.

Trong Đêm thơ năm nay, nhiều bài hát nổi tiếng về biển vốn được phổ nhạc từ những bài thơ xuất sắc sẽ được trình diễn theo một cấu trúc đặc biệt: Nhà thơ sẽ trực tiếp chia sẻ về hoàn cảnh ra đời và đọc bài thơ gốc, sau đó công chúng mới được thưởng thức ca khúc phổ thơ.

Đêm thơ sẽ quy tụ các nhà thơ thuộc nhiều thế hệ, tạo nên một bức tranh đa thanh của thi ca Việt Nam đương đại. Ngày thơ năm nay tiếp tục có sự tham gia của nhà thơ Mỹ Bruce Weigl, ông là một trong hai cựu chiến binh Mỹ đã được Tổng Bí thư Tô Lâm trực tiếp trao tặng Huân chương Hữu nghị năm 2024 vì có đóng góp tích cực quảng bá, giới thiệu văn học Việt Nam ra thế giới và góp phần xây dựng nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Chúng tôi mong muốn đưa thơ ra khỏi không gian khép kín của hội trường và sân khấu, trực tiếp đến với đời sống. Theo đó, các nhóm nhà thơ sẽ xuống hầm mỏ, đến trường học, nhà máy, đơn vị bộ đội để giao lưu, đọc thơ, trò chuyện với công chúng. Đây được xem là một bước đi thể hiện rõ tinh thần “thơ ca đồng hành cùng nhân dân”, đưa thơ ca trở lại với đúng mạch sống của lao động với những con người bình dị trong đời thường.

Ngày thơ còn gây chú ý với không gian mỹ thuật mở, nơi 50 câu thơ hay về biển được tuyển chọn từ thơ cổ đại, trung đại đến hiện đại, trình bày trên các “cánh buồm thơ”. Không gian này do nhiếp ảnh gia Dương Minh Long thiết kế, đồng thời ông cũng là người đảm nhiệm toàn bộ mỹ thuật của Ngày thơ năm nay. Nhân dịp này, chúng tôi cũng cho ra mắt tuyển tập thơ “Trước biển lớn”, tuyển chọn những tác phẩm tiêu biểu gắn với chủ đề, góp phần lưu giữ dấu ấn của Ngày thơ 2026.

Bên cạnh đó, trong khuôn khổ chương trình, công chúng còn được thưởng thức một số tiết mục nghệ thuật đặc sắc về mảnh đất, con người Quảng Ninh do chính các nghệ sĩ tỉnh Quảng Ninh thực hiện, được nghe những bài hát hay về biển đã làm xúc động biết bao thế hệ. Cách dàn dựng này vừa giúp khán giả hiểu sâu hơn về quá trình sáng tạo và cũng làm nổi bật mối quan hệ hữu cơ giữa thi ca và các loại hình nghệ thuật khác, khẳng định sức lan tỏa bền bỉ của thơ trong đời sống đương đại.

- Bên trên ông nhắc đến những thách thức của thơ. Vậy những thách thức nào của thơ Việt Nam nói chung, thơ Quảng Ninh nói riêng trong tọa đàm diễn ra tại Ngày thơ năm nay?

+ Tọa đàm học thuật “Phẩm giá của thơ ca” diễn ra vào sáng 3/3. Trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, thơ ca đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức trong sáng tạo và lan tỏa thi ca, sự dễ dãi trong sáng tác, nguy cơ hòa tan giá trị, áp lực của thị hiếu tức thời. Bạn đọc hình như đang rời xa thơ ca vì sự phát triển bùng nổ của các loại hình giải trí khác. Càng trong thách thức, các nhà thơ càng phải làm sao viết bằng rung động trái tim hơn nữa để cho thơ ca được lan tỏa hơn.

Tọa đàm sẽ là diễn đàn để các nhà thơ, nhà nghiên cứu cùng trao đổi, phản biện, tìm kiếm câu trả lời cho câu hỏi: Làm thế nào để người cầm bút giữ được bản lĩnh, nhân cách, bảo vệ và sáng tạo những giá trị thơ ca đích thực, qua đó làm nên phẩm giá của nhà thơ trong thời đại mới. Hình ảnh sức vóc, các thành tố tạo nên thơ ca hiện nay chất lượng thơ ca như thế nào, tất cả những vấn đề hàm chứa phát sinh xung quanh thơ ca làm nên phẩm giá của thơ. Vì vậy, nói là tọa đàm thôi chứ thực chất đây là hội thảo khoa học mang tính chất quốc gia. Hy vọng, từ tọa đàm này, các nhà thơ và công chúng yêu thơ sẽ nhận được nhiều ý kiến thú vị và bổ ích.

- Theo ông, tổ chức Ngày Thơ Việt Nam tại Quảng Ninh có ý nghĩa như thế nào đối với công chúng yêu thơ và sự phát triển của công nghiệp văn hóa ở Vùng mỏ?

+ Tôi nghĩ, công chúng Quảng Ninh vốn yêu thơ truyền thống lần này sẽ được tiếp xúc nhiều hơn với thơ đương đại. Và Ngày thơ sẽ tác động vào những người trẻ yêu văn chương đang đam mê sáng tác. Đây là sự kết hợp giữa một vùng đất công nghiệp sôi động, một vùng văn hóa, vùng thơ ca sẽ tạo ra đời sống văn hóa có giá trị lâu dài.

Ngày Thơ Việt Nam là dịp để giới thiệu sâu rộng hình ảnh vùng đất, con người Quảng Ninh giàu truyền thống văn hóa, giàu tiềm năng sáng tạo, nơi biển cả, lịch sử và thi ca gặp gỡ, hòa quyện. Ngày thơ năm nay sẽ để lại dấu ấn đậm nét trong lòng công chúng, trở thành một sự kiện văn hóa tiêu biểu, lan tỏa tinh thần yêu thơ, yêu văn học trong đời sống văn hóa nghệ thuật của cả nước.

- Ông đánh giá như thế nào về công tác chuẩn bị của Quảng Ninh đăng cai Ngày thơ năm nay?

+ Sự ủng hộ của lãnh đạo tỉnh và các sở, ngành của Quảng Ninh đã rất tích cực và mạnh mẽ. Chúng tôi đánh giá cao các sở, ngành liên quan đã chủ động và nghiêm túc chuẩn bị mọi điều kiện nhằm phối hợp tổ chức thành công Ngày thơ. Công tác chuẩn bị được triển khai đồng bộ từ nội dung chương trình, kịch bản nghệ thuật, không gian tổ chức, điều kiện kỹ thuật đến bảo đảm an ninh, an toàn và công tác truyền thông.

 - Trân trọng cảm ơn nhà thơ đã trả lời phỏng vấn!

Thông tin tổ chức Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24: - Đơn vị tổ chức: Hội Nhà văn Việt Nam - Đơn vị đồng tổ chức: UBND tỉnh Quảng Ninh - Các đơn vị đồng hành: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh Quảng Ninh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh, Hội Văn học nghệ thuật Quảng Ninh và một số cơ quan, đơn vị. - Chỉ đạo thực hiện: Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam. - Chủ trì tọa đàm: Nhà văn Nguyễn Bình Phương, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - Thời gian và địa điểm: + 8h30 ngày 3/3: Tọa đàm “Phẩm giá của thơ ca” tại Khách sạn Grand Hạ Long, số 138, đường Hạ Long, phường Bãi Cháy, tỉnh Quảng Ninh. + 14h00 ngày 3/3: Các nhà thơ đi thực tế, giao lưu, đọc thơ với độc giả tại một số địa phương trong tỉnh. + 20h00 ngày 3/3: Đêm thơ “Trước biển lớn” tại Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh.