Những năm gần đây, trong bối cảnh điều kiện khai thác ngày càng khó khăn cùng yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường, an toàn lao động và năng lực cạnh tranh, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) luôn xác định ứng dụng khoa học công nghệ chính là chìa khóa vàng để nâng cao năng suất, an toàn và hiệu quả.
Xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển theo tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Đảng bộ Than Quảng Ninh đã phối hợp lãnh đạo các đơn vị đẩy mạnh cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa và chuyển đổi số trong sản xuất. Thấu hiểu tinh thần khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển, các đơn vị ngành Than đã chủ động đổi mới mô hình quản trị, cơ cấu lại sản xuất để tinh gọn bộ máy, giảm lao động quản lý, phụ trợ, đồng thời tăng tỷ lệ lao động công nghệ trực tiếp.
Từ đó, TKV đẩy mạnh quá trình cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa và chuyển đổi số, tạo nên những bước ngoặt hiện đại hóa toàn diện, đặc biệt là trong lĩnh vực khai thác than hầm lò. Sự thay đổi bứt phá được thể hiện rõ nét qua việc thay thế các phương thức thủ công bằng các dây chuyền công nghệ hiện đại.
Trong khai thác than, nhiều dây chuyền cơ giới hóa đồng bộ đã được đưa vào hoạt động hiệu quả. Các đơn vị cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý sản xuất như tin học hóa cấp phát nhiên liệu, sử dụng phần mềm giao ca, nhận lệnh trên thiết bị điện tử cầm tay, từng bước xây dựng môi trường làm việc số.
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số được triển khai quyết liệt với việc từng bước số hóa dữ liệu, xây dựng kho dữ liệu dùng chung trong nhiều lĩnh vực quản lý. Kết quả của cơ giới hóa, tự động hóa, tin học hóa và ứng dụng công nghệ số đã góp phần nâng cao năng suất lao động, cải thiện điều kiện làm việc, tăng cường an toàn sản xuất, tiết kiệm tài nguyên và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp.
Trong đào lò, phương thức khoan bắn mìn, bốc xúc thủ công đang dần nhường chỗ cho các hệ thống máy đào lò Combai kết hợp băng tải. Ở khâu khai thác, nhiều đơn vị đã đi đầu trong việc lắp đặt các lò chợ cơ giới hóa đồng bộ. Hiện nay, toàn Tập đoàn đang vận hành 13 dây chuyền cơ giới hóa cùng 18 dây chuyền giàn mềm ZRY giúp giảm đáng kể tổn thất tài nguyên than so với công nghệ cũ. Không dừng lại ở đó, hạ tầng vận tải mỏ cũng được nâng cấp đồng bộ với hệ thống tời chở người, các tuyến băng tải nối thông thay thế cho goòng thủ công và vật tư thiết bị được vận chuyển bằng monoray sử dụng đầu tàu Diezel hiện đại.
Tuổi trẻ ngành Than là lực lượng xung kích đi đầu trong việc làm chủ công nghệ. Chị Nguyễn Thanh Hải, Bí thư Đoàn Thanh niên Công ty CP Than Đèo Nai - Cọc Sáu, cho biết: "Trong giai đoạn hiện nay, để thắp sáng niềm tin của những người thợ trẻ, điều quan trọng nhất là phải giúp đoàn viên thanh niên tự tin làm chủ công nghệ, làm chủ thiết bị hiện đại và thích ứng nhanh với môi trường sản xuất ngày càng đổi mới. Do đó, phải đẩy mạnh phong trào học tập nâng cao tay nghề, tổ chức cho thợ mỏ tham gia nhiều hoạt động thực hành, thi thợ giỏi, phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật, đồng thời khuyến khích tiếp cận các thiết bị mới, ứng dụng chuyển đổi số vào công việc hằng ngày. Qua những việc làm thiết thực, nhiều đoàn viên thanh niên hôm nay đã trưởng thành rất nhanh, tự tin vận hành thiết bị hiện đại, góp phần nâng cao năng suất lao động và xây dựng hình ảnh người thợ mỏ thời đại mới bản lĩnh, trí tuệ và giàu khát vọng cống hiến".
Song song với cơ giới hóa, TKV đã phủ sóng tự động hóa trên diện rộng với 100% đơn vị có phòng điều hành tập trung, số hóa các trung tâm điều khiển và tỷ lệ tự động hóa cao trong các hệ thống điện, quạt gió, trạm bơm thoát nước. TKV còn chủ động nội địa hóa nhiều thiết bị quan trọng như máy xúc thủy lực phòng nổ, máy khoan, đầu tàu ắc quy nhằm tiết kiệm chi phí và nâng cao tính độc lập công nghệ.
Bên cạnh những đột phá về kỹ thuật, cuộc cách mạng số và tin học hóa đã len lỏi và làm thay đổi sâu sắc diện mạo quản lý. Nhờ ứng dụng công nghệ số, các cuộc họp trực tuyến phát huy hiệu suất cao thay thế cho hội họp trực tiếp; các cá nhân, tổ chức gắn kết với hoạt động chỉ đạo thuận lợi hơn.
Có thể khẳng định, việc ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ mới không chỉ giải phóng sức lao động mà còn giúp ngành Than hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh và bền vững. Sự kết hợp giữa đổi mới công nghệ và các công trình bảo vệ môi trường từ xử lý nước thải mỏ, phủ xanh bãi thải đến nâng cấp công nghệ vận chuyển than thân thiện với môi trường đã giảm thiểu tác động của sản xuất than tới hệ sinh thái cộng đồng tại Quảng Ninh.
